Ataksja – przyczyny, objawy, leczenie niezborności ruchowej
Mateusz Burak

Ataksja – przyczyny, objawy, leczenie niezborności ruchowej

Ataksja, inaczej niezborność ruchowa, to zaburzenie charakteryzujące się obniżoną koordynacją ruchów oraz kłopotami z utrzymaniem równowagi, spowodowane uszkodzeniem pewnych struktur układu nerwowego. Może być ono wrodzone bądź nabyte – wówczas może być jednym z objawów choroby o podłożu neurologicznym. Symptomy ataksji to przede wszystkim: wiotkość mięśni, drżenia mięśni, oczopląs, brak płynności ruchów, niemożność wykonywania precyzyjnych czynności, zaburzenia mowy, trudności z połykaniem. 

Czym jest ataksja? 

Termin ataksja oznacza obniżoną koordynację ruchów, problemy z utrzymaniem równowagi. Niezborność ruchowa przejawia się w trudnościach podczas podnoszenia przedmiotów, chodzenia czy wykonywania czynności codziennych. Dodatkowo ataksja móżdżkowa ma duży wpływ na problemy z mową, ruchami gałek ocznych oraz połykaniem płynów i pokarmów. 

Prezentowane zaburzenie koordynacji ruchów wynika z uszkodzenia struktur mózgu, rdzenia kręgowego lub nerwów, które zawiadują równowagą, koordynacją i napięciem mięśni.

Trudności w wykonywaniu zadań sekwencyjnych, problemy z mową, oddechem i organizacją ruchów wymagają różnicowania między dyspraksją a ataksją. Należy zaznaczyć, że rozpoznanie może postawić tylko lekarz na podstawie przeprowadzonych badań neurologicznych. 

Ataksja – przyczyny

Przyczyn ataksji może być wiele. Ataksja wrodzona może mieć podłoże genetyczne, źródła naukowe podają kilka możliwości przekazywania schorzenia w taki sposób. Przy dziedziczeniu w sposób recesywny mówi się o ataksji Friedreicha. Podobny charakter dziedziczenia występuje w przypadku niezwykle rzadkiego schorzenia, jakim jest zespół ataksja-teleangiektazja. U takich osób obserwuje się dysfunkcje unaczynienia gałki ocznej oraz skóry. Bardzo charakterystyczne jest również zwiększenie podatności na rozwój nowotworów, takich jak chłoniaki. W sytuacji, kiedy dziedziczenie następuje w sposób dominujący, mamy do czynienia z ataksją rdzeniowo-móżdżkową typu 1. Opisywane schorzenie może mieć także charakter nabyty. 

Ataksja nabyta może być wynikiem zatrucia lekami, guzów i nowotworów mózgu, nadużywania alkoholu, udarów mózgu czy urazów czaszkowo-mózgowych. Wśród przyczyn wymienia się także mózgowe porażenie dziecięce, niedobór witamin B12 i E, infekcje wirusem COVID-19. Niektóre źródła naukowe donoszą, że zakażenie wirusem HIV, borelioza, ospa wietrzna czy choroba Creutzfeldta-Jacoba także mogą wywoływać przejściowe lub utrwalone objawy ataksji. 

Ataksja – objawy

Do najbardziej charakterystycznych objawów ataksji zalicza się:

  • niezborność ruchów,
  • oczopląs, który utrudnia fiksację wzroku na określonym punkcie,
  • występowanie zaburzeń mowy pod postacią tzw. mowy skandowanej,
  • problemy z połykaniem – dysfagia,
  • występujące drżenia mięśni, które nasilają się wyraźnie przy próbie wykonywania precyzyjnych, zamierzonych ruchów,
  • wyraźnie obniżone napięcie mięśniowe,
  • trudności podczas ruchów mających naprzemienny charakter i szybkie tempo.

Osoba z ataksją wykazuje także problemy podczas wykonywania czynności złożonych. Zazwyczaj wymaga to dużego sekwencjonowania i dzielenia zadań na poszczególne etapy. 

 Ataksja móżdżkowa

Ataksja móżdżkowa jest rezultatem uszkodzenia struktury móżdżku. Objawy mogą być prezentowane w obrębie całego ciała lub tylko w jego części, np. po jednej stronie ciała. Charakterystyczne są wówczas drżenia oraz chód marynarski. 

Ataksja czuciowa

Ten rodzaj ataksji nie jest rezultatem bezpośredniego uszkodzenia móżdżku. Dochodzi tutaj do dysfunkcji połączeń nerwowych odpowiedzialnych za odbiór wrażeń zmysłowych, takich jak wibracja i propriocepcja. Bardzo charakterystyczne jest wówczas szybkie tracenie równowagi przy próbie Roomberga, a objawy są najwyraźniej zauważalne w kończynach dolnych. 

Ataksja – rozpoznanie

Postawienie rozpoznania wymaga bardzo wnikliwego procesu diagnostycznego. Poza wywiadem i badaniem fizykalnym wymagane jest zazwyczaj poszerzenie diagnostyki. W tym celu pacjent zostaje skierowany na obrazowanie struktur mózgu za pomocą rezonansu magnetycznego. Pozwala to bardzo precyzyjnie ustalić, który obszar i w jakim stopniu uległ uszkodzeniu. Na tej podstawie w korelacji z objawami klinicznymi można postawić rozpoznanie ataksji. W przypadku, gdy podobne schorzenia występowały w rodzinie, lekarz może zlecić wykonanie badań genetycznych. 

Ataksja – leczenie 

Ataksja wrodzona jest chorobą nieuleczalną. Nie ma obecnie żadnych preparatów farmakologicznych skutecznie leczących jej objawy. Istnieją niepotwierdzone, doświadczalne badania w kierunku zastosowania komórek macierzystych do łagodzenia symptomów uszkodzenia móżdżku i jego połączeń.

W przypadku ataksji nabytej sytuacja wydaje się prostsza. Zazwyczaj wystarczy odstawienie leków czy toksyn, które mogły spowodować drżenia i problemy z funkcjonowaniem móżdżku. Inaczej prezentuje się sytuacja w momencie, gdy objawy są rezultatem rozległego udaru czy też guza. 

Ataksja – rehabilitacja 

Rehabilitacja pacjentów z ataksją jest procesem długotrwałym, wymagającym systematyczności oraz dużych nakładów finansowych. Bardzo ważne jest podejście interdyscyplinarne ze względu na rozległy charakter zaburzeń. Pacjent powinien znajdować się pod opieką neurologopedy, gdyż występujące zaburzenia mowy, połykania i oddychania wymagają jego interwencji. Ocenę potrzeby ewentualnego zaopatrzenia ortopedycznego, plan terapii, dostosowanie otoczenia oraz wykorzystanie koncepcji metod neurofizjologicznych jest domeną fizjoterapeuty. To, co jest ważne w przypadku ataksji, to dzielenie zadań na etapy i stopniowe łączenie ich w coraz dłuższe sekwencje, zmuszanie do używania nowych strategii, które pozwolą pacjentowi osiągać kolejne umiejętności. 

W terapii zaburzeń ataktycznych bardzo często stosuje się także sprzęty i elementy zaopatrzenia ortopedycznego, które pomagają ustabilizować tułów i zmniejszyć obserwowane drżenia, chód na szerokiej podstawie. W tym celu stosuje się najczęściej różnego rodzaju kombinezony i ortezy dynamiczne tułowia i kończyn. Popularnymi i efektywnymi metodami fizjoterapeutycznymi są metoda Vojty, metoda Bobath, koncepcja MAES oraz metoda PNF.

Ze względu na przewlekły charakter opisywanego schorzenia, istnieje bardzo duże ryzyko problemów związanych ze zdrowiem psychicznym. Dlatego też poleca się osobom z ataksją opiekę psychologiczną. Psychoterapia pomaga niejednokrotnie w osiągnięciu motywacji do ćwiczeń i unikaniu spadków formy spowodowanych okresami pogorszenia stanu zdrowia. 
  1. Koshy B., Oommen S. P., Jasper S. i in., Development and dysmorphism in Joubert syndrome — short case series from India, „J Trop Pediatr” 2010, nr 56, s. 209–212.
  2. Van Gaalen J., Van de Warrenburg B. P., A practical approach to late-onset cerebellar ataxia: putting the disorder with lack of order into order, „Pract Neurol” 2012, nr 12, s. 14–24.
  3. Whelan H. T., Verma S., Guo Y. i in., Evaluation of the child with acute ataxia: a systematic review, „Pediatr Neurol” 2013, nr 49, s. 15–24.
  4. Fogel B. L., Lee H., Deignan J. L. i in., Exome sequencing in the clinical diagnosis of sporadic or familial cerebellar ataxia, „JAMA Neurol” 2014, nr 71, s. 1237–1246.
  5. Zeigelboim B. S., Teive H. A., Santos R. S. i in., Audiological evaluation in spinocerebellar ataxia, „Codas” 2013, nr 25, s. 351–357.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – przyczyny, objawy, leczenie, żywienie przy WZJG

    Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG, colitis ulcerosa) jest rozlanym nieswoistym zapaleniem błony śluzowej odbytnicy lub odbytnicy i okrężnicy, prowadzącym w niektórych przypadkach do powstania owrzodzeń. Należy do grupy nieswoistych zapaleń jelit o niewyjaśnionej etiologii. Jak rozpoznać wrzodziejące zapalenie jelita grubego?

  • Łuszczyca paznokci – przyczyny, objawy, leczenie

    Łuszczyca jest przewlekłą zapalną chorobą skóry, przebiegającą z okresami remisji i zaostrzeń, na którą w Polsce choruje prawie milion osób. Choroba najczęściej występuje u rasy białej i w umiarkowanej strefie klimatycznej. Pierwsze objawy łuszczycy mogą wystąpić w dowolnym wieku, jednak zwykle pojawiają się we wczesnym okresie dorosłego życia lub później, około 50–60 roku życia. Łuszczyca charakteryzuje się występowaniem zmian chorobowych zarówno na skórze gładkiej, jak i na owłosionej skórze głowy, a także zmianami w obrębie płytek paznokciowych dłoni i stóp. W cięższych postaciach łuszczyca może również zająć stawy. Zmianom paznokciowym z reguły towarzyszą zmiany w obrębie skóry, chociaż zdarza się, że zmiany chorobowe obejmujące aparat paznokciowy wyprzedzają pojawienie się zmian skórnych nawet o dziesiątki lat.

  • Cytomegalia (CMV) – co to za choroba? Jakie są objawy?

    Cytomegalia jest chorobą wirusową, która wywoływana jest przez wirusa o nazwie Cytomegalovirus hominis, w skrócie CMV. Zakażenie wirusem cytomegalii jest bardzo szeroko rozpowszechnione, natomiast zdecydowana większość infekcji (ponad 99%) przebiega bezobjawowo i pacjent przez przypadek dowiaduje się, że w przeszłości przebył takie zakażenie. Jednak u płodów i noworodków ze względu na niedojrzałość układu odpornościowego, jak również u osób z wrodzonymi lub nabytymi zaburzeniami odpowiedzi immunologicznej, cytomegalia może przebiegać w sposób ostry, a obraz choroby może być bardzo różny.

  • Zakrzepica – przyczyny, objawy, profilaktyka zakrzepowego zapalenia żył powierzchniowych i głębokich

    Zakrzepica (zakrzepowe zapalenie żył) polega na powstaniu w naczyniu żylnym zakrzepu w wyniku zaburzonego przepływu krwi. Nieleczona prowadzi do groźnych powikłań, m.in. do zatorowości płucnej. Wyróżnia się zapalenie żył głębokich i powierzchniowych. Jakie objawy daje zakrzepica i w jaki sposób się ją leczy? Czy istnieją sposoby na to, by jej zapobiec?

  • Nadżerka szyjki macicy (ektopia) – przyczyny, objawy, metody leczenia

    Termin „nadżerka szyjki macicy” oznacza ubytek błony śluzowej. Często jest on nieprawidłowo stosowany na określenie ektopii, która jest zupełnie innym schorzeniem. Rzekoma nadżerka szyjki macicy (tak brzmi inna nazwa ektopii) to zastępowanie nabłonka płaskiego, który fizjologicznie pokrywa tarczę szyjki macicy, nabłonkiem gruczołowym. Zazwyczaj nie daje ona żadnych objawów, a kobieta dowiaduje się o jej istnieniu podczas rutynowego badania ginekologicznego. Kiedy ektopia wymaga szerszej diagnostyki i leczenia? Jakie metody usunięcia „nadżerki” szyjki macicy stosuje się najczęściej?

  • Gastrolog – czym się zajmuje? Jakie choroby leczy?

    Lekarz gastroenterolog jest specjalistą w zakresie chorób układu pokarmowego. Gastrolog diagnozuje i leczy pacjentów z problemami gastrycznymi. Jakimi konkretnie dolegliwościami się zajmuje? Kiedy warto się do niego udać? Czy do gastrologa jest potrzebne skierowanie? Odpowiadamy.

  • Atak paniki – jak wygląda? Co robić, gdy się pojawia?

    Ataki paniki są jednymi z najczęściej występujących zaburzeń lękowych, tuż po zespole lęku uogólnionego oraz fobii społecznej. Objawiają się nagłymi napadami silnego lęku, którym towarzyszą symptomy, takie jak: kołatanie serca, zawroty głowy, duszności, nadmierne pocenie się czy strach przed śmiercią. Dowiedz się, w jaki sposób można sobie poradzić, gdy pojawia się atak paniki.

  • Czego nie można robić przy nadżerce szyjki macicy ? Jak postępować po jej usunięciu?

    Nadżerka szyjki macicy jest rozpoznaniem, które może usłyszeć wiele kobiet w gabinecie ginekologicznym. Warto podkreślić jednak, że określenie „nadżerka” używane jest najczęściej w nieprawidłowy i potoczny sposób. Czym jest nadżerka oraz jak postępować po zabiegu jej usunięcia?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij