Anemia megaloblastyczna
Ewa Pakuła-Kmieciak

Anemia megaloblastyczna

Niedokrwistość jest objawem, a nie chorobą. Obserwując jej symptomy u pacjenta, zawsze szukamy przyczyny wystąpienia anemii.

Podstawowe znane już nam mechanizmy powstawania anemii to: 

  • utrata krwi,
  • nieefektywna erytropoeza, tj. zmniejszone wytwarzanie erytrocytów,
  • nadmierna hemoliza, czyli niszczenie erytrocytów.

Rozpoznając anemię, przede wszystkim wykluczamy możliwość krwawienia, a następnie rozważamy dwa pozostałe mechanizmy jej powstawania.

Krwinki czerwone żyją około 120 dni. Dlatego organizm codziennie odnawia w szpiku kostnym 1/120 populacji erytrocytów, dzięki czemu utrzymuje się ich stała liczba we krwi. Przy całkowitym zahamowaniu wytwarzania krwinek czerwonych, tj. erytropoezy, obserwujemy stały spadek liczby erytrocytów w tempie 10% tygodniowo.

Niedokrwistości megaloblastyczne

Są to niedokrwistości charakteryzujące się dużymi erytrocytami, tzw. makrocytami, których MCV (średnia objętość erytrocytu) jest większe od 100 fl, co spowodowane jest zaburzeniami syntezy DNA w komórkach układu krwiotwórczego na tle niedoboru witaminy B12 lub kwasu foliowego niezbędnych do prawidłowej syntezy składników DNA tj. zasad purynowych i pirymidynowych.

Niedokrwistość megaloblastyczna rozwija się w następstwie upośledzonego wytwarzania krwinek czerwonych, ich przedwczesnego niszczenia w szpiku kostnym oraz skrócenia czasu przeżycia wadliwych erytrocytów poniżej 120 dni.

Niedokrwistość z niedoboru witaminy B12

Nazywana jest czasem anemią złośliwą lub niedokrwistością Addisona-Biermera od nazwisk dwóch XIX-wiecznych lekarzy Antona Biermera i Thomasa Addisona, którzy pierwsi opisali ten rodzaj anemii. W przeszłości anemia ta była chorobą nieuleczalną jak nowotwory, dlatego określano ją właśnie przymiotnikiem złośliwa. Dziś, szczęśliwie dla wielu chorych, wiemy, co ją wywołuje i jak ją leczyć.

Niedobór witaminy B 12 (cyjanokobalaminy) rozwija się bardzo powoli, ponieważ dzienne zapotrzebowanie na tę witaminę wynosi  ok. 1 mikrograma, a zapasy witamy B 12 w naszych organizmach wystarczają mniej więcej na 4 lata. Witaminę B12 przyswajamy z pożywienia. Jej dobrym źródłem jest wątroba, nerki, mięso, ryby, jajka, płatki kukurydziane i mleko. Jest również syntetyzowana przez bakterie jelitowe. Praktycznie nie występuje w warzywach i owocach.

Najczęstszą przyczyną niedoboru witaminy B12 są zaburzenia wchłaniania związane z obecnością autoprzeciwciał przeciwko tzw. czynnikowi wewnętrznemu Castle'a (ang. Intrinsic factor - IF), który wytwarzany jest przez błonę śluzową żołądka, oraz zanikowym nieżytem żołądka, który również doprowadza do zmniejszenia wydzielania czynnika wewnętrznego Castle'a. Czynnik ten jest glikoproteiną wytwarzaną przez komórki okładzinowe śluzówki żołądka. Łącząc się z witaminą B12, umożliwia jej wchłanianie w jelicie krętym, stanowiącym końcowy odcinek jelita cienkiego. Znaczne ilości tej witaminy produkują bakterie w jelicie grubym, jednakże jej absorpcja odbywa się w jelicie cienkim, dlatego witamina B12 produkowana w jelicie grubym nie jest użyteczna dla człowieka.

Z innych przyczyn niedoboru witaminy B12 można wymienić m.in.:

  • nieracjonalną dietę i alkoholizm
  • stan po wycięciu żołądka
  • stan po resekcji jelita krętego
  • chorobę Leśniowskiego-Crohna.

 Objawy niedokrwistości z niedoboru witaminy B12 obejmują:

a. symptomy ogólne niedokrwistości takie, jak:

  • sucha, łuszcząca się skóra
  • łamliwość paznokci
  • przerzedzenie, wypadanie, rozdwajanie i siwienie włosów
  • zajady
  • szybkie bicie serca
  • łatwe męczenie się
  • senność
  • zawroty i bóle głowy
  • mroczki przed oczami
  • utrata libido
  • bladość skóry i błon śluzowych

b. symptomy niezwiązane z niedokrwistością, np.:

  • utrata czucia smaku
  • pieczenie języka
  • wygładzenie języka
  • zaburzenia czucia rąk i stóp - zaczynające się od kłucia opuszek palców u stóp
  • drętwienia kończyn
  • niestabilność chodu
  • zaburzenia przy oddawaniu moczu
  • osłabienie wzroku
  • osłabienie pamięci i otępienie
  • stany depresyjne
  • halucynacje
  • nieznaczne zażółcenie skóry
  • przedwczesne siwienie. 

Krótkotrwały niedobór witaminy B12  nie powoduje zmian w układzie nerwowym. Niemniej jednak jej długotrwały niedobór prowadzi do nieodwracalnych powikłań.

Rozpoznanie anemii Addisona-Biermera opiera się na badaniu morfologicznym krwi, w którym stwierdzamy: makrocyty, zmniejszoną liczbę retikulocytów, leukopenię oraz umiarkowaną małopłytkowość. Poza tym można stwierdzić znacznie zmniejszone stężenie witaminy B12 w osoczu oraz nieznacznie podwyższone stężenie żelaza w surowicy. 

Z innych badań pomocna jest gastroskopia, która wraz z badaniem histopatologicznym pobranych wycinków, potwierdza rozpoznanie zanikowego zapalenia błony śluzowej żołądka.

Leczenie niedokrwistości z niedoboru witaminy B12 polega na jej domięśniowym podawaniu. Przez pierwsze 10-14 dni jest to dawka 1000 mcg dziennie, a następnie podaje się 100-200 mcg raz w miesiącu do końca życia chorego.

Pierwsze zmiany w morfologii krwi pojawiają się około 7 dnia leczenia witaminą B12 i są to: wzrost liczby retikulocytów oraz hemoglobiny, hematokrytu i erytrocytów. Normalizacja parametrów hematologicznych następuje mniej więcej po 2 miesiącach leczenia z poprawą stanu zdrowia i samopoczucia chorego. Należy przy tym pamiętać, że leczenie trwa do końca życia.

Niedokrwistość z niedoboru kwasu foliowego

Folacyna, witamina B11 czy witamina M są to różne nazwy dla tej samej witaminy - kwasu foliowego. Nazwa jego pochodzi od łacińskiego wyrazu „folium" czyli „liść", ponieważ w witaminę tę szczególnie obfitują warzywa o zielonych liściach.

Kwas foliowy jest to złożony związek chemiczny, który ma przede wszystkim działanie krwiotwórcze, ponieważ wpływa na prawidłowe dojrzewanie krwinek czerwonych w szpiku kostnym. Reguluje także syntezę kwasów nukleinowych i niektórych aminokwasów.

Kwas foliowy przyjmujemy głównie z pożywieniem, choć produkowany jest również w jelitach przez bakterie stanowiące naturalną florę jelitową. Najwięcej tej witaminy jest we wspomnianych warzywach o zielonych liściach, wątrobie, nerkach, drożdżach, orzechach ziemnych, morelach i grzybach. Natomiast w mleku zawartość kwasu foliowego jest niewielka.

Całkowita ilość kwasu foliowego w organizmie człowieka wynosi około 70 mg. Jedna trzecia z tego zapasu zmagazynowana jest w wątrobie. Dzienne zapotrzebowanie na kwas foliowy wynosi dla dorosłych około 0,4 mg. W ciąży wzrasta ono o dodatkowe 0,8 mg, 
a w okresie karmienia piersią o dodatkowe 0,5 mg na dobę.

Choć stosowanie diety bogatej w kwas foliowy nie jest trudne, to często spotykamy się z sytuacją, że ilość jego przyswojona z diety jest tak niewielka, że nie pokrywa dobowego zapotrzebowania. Dzieje się tak, ponieważ gotowanie produktów żywnościowych, które następnie spożywamy, niszczy kwas foliowy, który jest bardzo wrażliwy na wysoką temperaturę. Dlatego najlepiej jest zjadać zielone warzywa liściaste surowe. Jeśli dieta pozbawiona jest produktów obfitujących w kwas foliowy, to zapasy tej witaminy w organizmie ulegają wyczerpaniu w ciągu 2 do 4 miesięcy. Dochodzi wówczas do niedoboru kwasu foliowego.

Inne przyczyny niedoboru kwasu foliowego to:

  • alkoholizm, w wyniku którego dochodzi do zaburzenia wchłaniania i przemian kwasu foliowego,
  • przewlekłe choroby przewodu pokarmowego wywołujące zaburzenia wchłaniania,
  • zwiększone zapotrzebowanie na tę witaminę w przebiegu ciąży (płód otrzymuje przecież kwas foliowy od matki), nadczynności tarczycy, chorób miąższu wątroby, chorób nowotworowych,
  • zaburzenia przemiany kwasu foliowego w organizmie w wyniku stosowania leków tzw. antagonistów kwasu foliowego,
  • podawanie leków przeciwpadaczkowych, które nasilają rozkład kwasu foliowego w organizmie,
  • niedobór żelaza i witaminy C, które w ilościach prawidłowych pobudzają aktywność kwasu foliowego.

Głównym objawem niedoboru kwasu foliowego jest niedokrwistość. Z innych objawów można wymienić bezpłodność. Zmiany w morfologii krwi w przebiegu niedokrwistość z niedoboru kwasu foliowego są analogiczne do zmian przy niedokrwistości z niedoboru witaminy  B 12. Oprócz tego w osoczu stwierdza się zmniejszone stężenie kwasu foliowego i zwiększone stężenie żelaza.

Niedoborowi kwasu foliowego towarzyszy często niedobór witaminy B12, a czasem również niedobór żelaza i witaminy C. Tak złożone niedobory mogą utrudniać postawienie rozpoznania tylko na podstawie obrazu mikroskopowego krwi i badania szpiku kostnego. Pomocne są wtedy inne specjalistyczne badania.

Leczenie polega przede wszystkim na usunięciu przyczyny niedoboru kwasu foliowego, jeśli jest to możliwe. W celu odtworzenia ustrojowych zapasów podaje się kwas foliowy doustnie w dawce 5-15 mg dziennie przez 1-4 miesiące lub do czasu normalizacji parametrów hematologicznych. Przed leczeniem kwasem foliowym należy wykluczyć współistnienie niedoboru witaminy B12. Jeśli będziemy podawać sam kwas foliowy, pomimo istniejącego niedoboru witaminy B12, zmniejszą się objawy niedokrwistości, ale nasilą się objawy neurologiczne towarzyszące niedokrwistości Addisona--Biermera.

Dobrym wskaźnikiem niedoboru kwasu foliowego jest określenie stężenia homocysteiny w osoczu. Kwas foliowy bierze udział w przemianach homocysteiny, toteż przy jego niedoborze reakcje te ulegają spowolnieniu i ilość homocysteiny w osoczu wzrasta. Jednocześnie wiadomo obecnie, że podwyższony poziom homocysteiny stwierdza się u osób z chorobą wieńcową serca i, że jest on jednym z czynników rozwoju tej choroby. Badania kliniczne dowodzą,  że po zastosowaniu leczenia kwasem foliowym stężenie homocysteiny ulega obniżeniu mniej więcej o 25%, a po zastosowaniu diety bogatej w tę witaminę stężenie homocysteiny spada około 10-15%. Stąd wysunięto wnioski, że terapia kwasem foliowym jest tanim i skutecznym sposobem obniżenia poziomu homocysteiny, a co za tym idzie zmniejszania ryzyka rozwoju choroby wieńcowej serca. Leczenie anemii megaloblastycznej musi być prowadzone pod nadzorem lekarza. Dlatego dla aptekarza ważna jest znajomość symptomatologii niedokrwistości, dzięki czemu skutecznie może zachęcić swojego pacjenta do  wizyty w poradni podstawowej opieki zdrowotnej.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

  • Na oczy naturalnie

    Coraz częściej nasi pacjenci, a czasem i my sami, skarżą się na uczucie piasku pod powiekami, zmęczenie oczu, pieczenie, kłucie lub przekrwienie spojówek. Dolegliwości te mogą być następstwem tzw. zespołu suchego oka – choroby wynikającej z niedostatecznego zwilżenia powierzchni gałki ocznej łzami.

  • Wątroba pod ochroną

    Prawidłowo funkcjonujący przewód pokarmowy umożliwia trawienie pokarmów i przyswajanie z nich składników odżywczych niezbędnych do harmonijnego rozwoju fizycznego i życia. Jest to możliwe dzięki idealnemu skoordynowaniu pracy poszczególnych narządów trawiennych, a zwłaszcza wątroby, pęcherzyka żółciowego i trzustki, współdziałających w trawieniu pożywienia.

  • Czy warto zaszczepić się przeciw grypie?

    Szczepić się czy nie szczepić przeciwko grypie? Pytanie to nurtuje niejednego z nas. Grypa jest bez wątpienia najpoważniejszą wirusową infekcją dróg oddechowych, na którą w krótkim czasie zapadają tysiące ludzi. Jednocześnie zmienność antygenowa szczepów wirusa powoduje, że na grypę można chorować co rok. Według wielu specjalistów najlepszą profilaktyką grypy są szczepienia.

  • Jak uchronić się przed przeziębieniem i grypą?

    Chłód, zwiększona wilgotność powietrza i zimny wiatr zdecydowanie pogarszają nasz komfort cieplny, sprzyjając przechłodzeniu organizmu.

  • Naturalnie na odporność

    Prawie każdy choć raz w trakcie przesilenia cierpi na przeziębienie. Szczególnie podatne jednak na tę infekcję są niemowlęta i małe dzieci oraz dorośli pracujący w kontakcie z innymi ludźmi.

  • Porady na letni urlop

    Lato sprzyja częstszym wypadom za miasto, urlopowym podróżom po kraju i zagranicznym wojażom. Nieumiejętne korzystanie z uroków lata może czasem zagrażać naszemu zdrowiu, dlatego warto dobrze się przygotować do planowanego wypoczynku. Przygotuj się do wakacji!

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij