Cytologia – wskazania do badania cytologicznego. Jak interpretować wyniki cytologii szyjki macicy?
Katarzyna Gintowt-Juchniewicz

Cytologia – wskazania do badania cytologicznego. Jak interpretować wyniki cytologii szyjki macicy?

Cytologia szyjki macicy polega na delikatnym zeskrobaniu komórek z badanego narządu przy pomocy specjalnej szczoteczki oraz zbadaniu pobranego materiału pod kątem karcynogenezy. Cytologia umożliwia wykrycie komórek przedrakowych lub rakowych z tarczy i kanału szyjki macicy, również na etapie przedinwazyjnym. Badanie jest bezbolesne, pacjentka może odczuwać jedynie lekki dyskomfort. Cytologia szyjki macicy powinna być wykonywana regularnie – minimum raz na 3 lata. 

Co to jest cytologia?

Cytologia należy do podstawowych badań wykonywanych podczas rutynowej wizyty u ginekologa. Polega na pobraniu przez specjalistę komórek z tarczy oraz kanału szyjki macicy (komórki endocerwikalne). Następnie wykonywany jest rozmaz na szkiełku podstawowym i utrwalenie 96% roztworem etanolu. Lekarz może również umieścić materiał w pojemniku z płynnym podłożem – wtedy mamy do czynienia z cytologią płynną

Właściwym przyrządem do wykonania badania jest szczoteczka dokanałowa, przeznaczona wybiórczo do cytologii.

Prawidłowo zabezpieczony wymaz transportowany jest do ośrodka posiadającego akredytacje do oceny cytologii ginekologicznej pod mikroskopem, dysponującym właściwym sprzętem oraz przede wszystkim wykwalifikowanym personelem. Po 3-4 dniach patomorfolog wystawia dokument z wynikiem badania. 

Cytologia jest niezwykle ważnym badaniem dla każdej kobiety. Wysoka swoistość (94%) i czułość (70%) tej metody przesiewowej mają ogromne znaczenie również dla całej populacji. Cytologia może uratować życie. Po „wyłapaniu” chorej z grupy ryzyka i wdrożeniu leczenia, istotnie zmniejsza się rozprzestrzenianie wirusa HPV, za czym idzie mniejsza zachorowalność na raka szyjki macicy. Od czasu wprowadzenia programu powszechnej profilaktyki opartej na przesiewowym badaniu, odsetek śmiertelności na skalę globalną zmniejszył się o 70%. 

Cytologia szyjki macicy – wskazania. Kto i kiedy powinien wykonywać cytologię?

Wskazanie do badania cytologicznego posiada każda dorosła kobieta. Zaleca się, aby badanie było po raz pierwszy wykonane najpóźniej w 21. roku życia, nawet jeśli pacjentka nigdy nie współżyła (inne dane mówią o wieku 25 lat u dziewicy). Wymaz należy także pobrać u każdej pacjentki aktywnej płciowo nie później niż 3 lata od rozpoczęcia współżycia, przy występujących infekcjach rekomendacje ulegają zmianie na korzyść częstszych wizyt w gabinecie. 

Aby badanie miało wartość diagnostyczną należy je powtarzać minimum raz na 3 lata, gdy wcześniejsze wyniki nie odbiegały od normy.

Wytyczne stworzone dla Pań z grupy zwiększonego ryzyka zobowiązują do wykonania badania co 12 miesięcy, w wyjątkowych sytuacjach co 6. Dotyczy to nosicielek HIV, przetrwałego zakażenia onkogennym wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) inicjującym proces kancerogenezy [16/18/31/33/35/39/45/46/51/52/56/58], po leczeniu neoplazji (CIN) lub raka szyjki macicy, stosujących wieloletnią immunosupresję oraz pacjentki, które otrzymały nieprawidłowy wynik z poprzedniej cytologii. Pacjentki po 65. roku życia powinny konsultować z ginekologiem, czy jeszcze wymagają testów cytologicznych. 

Cytologia – jak się przygotować do badania? Jak przebiega pobranie materiału do badania cytologicznego?

Na badanie nie należy zgłaszać się w czasie krwawienia miesiączkowego. Prawidłowe przygotowanie umożliwia uzyskanie wiarygodnego wyniku. Towarzystwo ginekologiczne zaleca:

  • niestosowanie irygacji pochwy w ciągu 24 godzin przed badaniem,
  • nieodbywanie stosunków płciowych w ciągu 24 godzin przed badaniem, 
  • niepodawanie leków dopochwowych w ciągu tygodnia przed badaniem,
  • wykonanie badania nie wcześniej niż 4 dni po ostatnim dniu miesiączki i nie później niż 4 dni przed rozpoczęciem miesiączki,
  • od ostatniego badania ginekologicznego/USG dopochwowego powinien upłynąć co najmniej 1 dzień,
  • materiał jest pobierany pod kontrolą wzroku – po wziernikowaniu.
Badanie jest bezpieczne i bezbolesne. Ginekolog delikatnie zeskrobuje szczoteczką próbkę komórek. Zdecydowanie korzyści badania przewyższają potencjalne skutki uboczne do których należy m.in. minimalny dyskomfort podczas wziernikowania lub krótkotrwałe plamienie po cytologii. 

Cytologia – wyniki

Obecnie stosuje się dwa sposoby interpretacji wyników badań cytologicznych, są to skala Papanicolau oraz system Bethesda

Skala Papanicolau

Pięciostopniowa skala Papanicolau, to system oceny, w którym istnieje pięć grup wyników badania cytologicznego:

  • Grupa I: rozmaz zawiera prawidłowe komórki nabłonka płaskiego z ewentualnymi nielicznymi leukocytami.
  • Grupa II: dodatkowo komórki pochodzące z głębszych warstw nabłonka oraz komórki gruczołowe i liczniejsze leukocyty.
  • Grupa III A: sugeruje zmiany związane z nasilonym stanem zapalnym oraz komórki dysplastyczne.
  • Grupa III B: komórki dysplastyczne sygnalizujące istnienie neoplazji śródnabłonkowej.
  • Grupa VI: prawdopodobnie rak przedinwazyjny, obecne komórki atypowe.
  • Grupa V: wysokie ryzyko istnienia nowotworu z powodu występowania dużej liczny komórek atypowych.

Ocena cytologiczna wg systemu Bethesda

Terminologia stosowana w ocenie preparatów cytologicznych według systemu Bethesda (TBS):

  1. NILM – brak obecności neoplazji śródnabłonkowej lub zmian nowotworowych.
  2. Nieprawidłowe komórki nabłonka wielowarstwowego płaskiego (ASC):
  • ASC-US – atypowe komórki nabłonka wielowarstwowego płaskiego o nieokreślonym znaczeniu.
  • ASC-H – atypowe komórki nabłonki wielowarstwowego płaskiego, nie można wykluczyć zmiany śródnabłonkowej wysokiego stopnia.
  • LSIL – zmiana śródnabłonkowa niskiego stopnia.
  • HSIL – zmiana śródnabłonkowa wysokiego stopnia.
  1. Nieprawidłowe komórki nabłonka gruczołowego:
  • ASC – atypowe komórki nabłonka gruczołowego szyjki lub trzonu macicy bądź inne gruczołowe,
  • AIS – rak gruczołowy in situ.
Najczęściej w Polsce stosuje się ocenę wymazów wg Papanicolau, jeśli wynik znajduje się w grupie III bądź wyższej, dopisywana jest skala Bethesda. Skala Bethesda opisuje dokładniej zmiany w kierunku raka szyjki macicy i powoli wypiera skalę Papanicolau w diagnostyce, Polskie Towarzystwo Ginekologiczne rekomenduje opis badania według klasyfikacji Bethesda jako precyzyjniejszy sposób komunikacji między diagnostą a lekarzem.

Nieprawidłowy wynik cytologii – o czym może świadczyć?

Choć samo wykonanie badania jest szybkie, transport materiału oraz system przesyłania wyniku cytologii wydłuża czas oczekiwania na informację zwrotną do 3 tygodni. Gdy poprzednie wyniki były niepokojące, a pacjentce zależy na podsumowaniu stanu zdrowia na cito, zaleca się wizytę w kompleksowym ośrodku z zespołem patomorfologów w tej samej lokalizacji.

Cytologia w ciąży

U ciężarnych panel badań uwzględnia cytologię w pierwszym trymestrze. Sugeruje się zrealizowanie wymazu około 10 tygodnia ciąży. Bezpieczna jest wykonanie badania do 24 tygodnia ciąży. Wzrost dziecka w łonie mamy modyfikuje szyjkę macicy, w związku z czym dyskomfort badania u kobiet ciężarnych wzrasta. Po porodzie przed wykonaniem cytologii należy odczekać okres połogu w celu fizjologicznego oczyszczenia kanału rodnego kobiety i uzyskania klarownych wyników.

Ile kosztuje badanie cytologiczne? Kiedy jest refundowane przez NFZ?

Koszt badania cytologicznego wykonywanego prywatnie oscyluje w granicach 55 złotych, do tego zazwyczaj należy doliczyć cenę wizyty u specjalisty.

Program NFZ przewiduje badanie bezpłatne i adresowany jest do kobiet w wieku 25-59 lat, które nie miały cytologii w ciągu ostatnich 3 lat lub do pań obciążonych czynnikami ryzyka (zakażonych wirusem HIV, przyjmujących leki immunosupresyjne, zakażonych HPV – typem wysokiego ryzyka), które nie miały wykonanej cytologii w ciągu ostatnich 12 miesięcy.

W Polsce pacjentki badają się za rzadko. Wykrycie neoplazji diagnozowane jest w wysokim stadium, co znacząco obniża rokowanie. Całkowite wyleczenie, z zachowaniem narządu rodnego a nawet zaoszczędzeniem płodności kobiety jest możliwe, gdy pacjentka zgłasza się do ginekologa regularnie. Ponadto podczas wizyty wykonywane jest badanie ginekologiczne, co zwiększa szanse na zauważenie innych patologii, takich jak nadżerki, grzybice, kłykciny czy zapalenia gruczołów Bartholina.

  1. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej dotyczące diagnostyki i leczenia raka szyjki macicy, „Current Gyneolic Oncology” 2017, nr 15(1), s. 24-33.
  2. Kornafel J. Mądry R., Nowotwory kobiecego układu płciowego. Zalecenia postępowania diagnostyczno-terapeutyznego w nowotworach złośliwych – 2013 r. 
  3. Bręborowicz G. H., Położnictwo i ginekologia, PZWL Warszawa 2015, t. II, s. 198-199.
  4. Program profilaktyki raka szyjki macicy (cytologia), www.gov.pl [online], https://www.gov.pl/web/zdrowie/program-profilaktyki-raka-szyjki-macicy-cytologia-, [dostęp:] 31.12.2021.
  5. Programy profilaktyczne, www.nfz.gov.pl [online], https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/programy-profilaktyczne/, [dostęp:] 31.12.2021.

Polecane dla Ciebie

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Niedobór żelaza – przyczyny, objawy, skutki oraz leczenie niskiego poziomu żelaza. Dieta i suplementacja żelaza

    Żelazo jest jednym z kluczowych pierwiastków dla prawidłowego funkcjonowania ludzkiego organizmu. Niedobór żelaza może wywoływać uciążliwe objawy, jak zmęczenie, senność, nadmierne wypadanie włosów, bóle głowy, może również prowadzić do anemii. Anemię z niedoboru żelaza leczy się podawaniem preparatów doustnych żelaza bądź, w przypadku problemów z wchłanianiem, stosuje się zastrzyki lub wlewy dożylne. Jakie są przyczyny niskiego poziomu żelaza we krwi? Jak powinna wyglądać dieta przy niskim poziomie żelaza?

  • Jakie badania wykonuje się tuż przed porodem?

    Ostatnie tygodnie ciąży to czas narastającego oczekiwania. Zanim dziecko zjawi się na świecie, warto się upewnić, że wszystko jest gotowe. Nie chodzi tylko o niezbędną wyprawkę, ale przede wszystkim o dopełnienie medycznych zaleceń lekarza prowadzącego. Jakie badania obrazowe i biochemiczne należy wykonać tuż przed porodem? Odpowiedzi na te pytania udzielono w niniejszym artykule.

  • Jakie badania wykonuje się tuż przed porodem?

    Ostatnie tygodnie ciąży to czas narastającego oczekiwania. Zanim dziecko zjawi się na świecie, warto się upewnić, że wszystko jest gotowe. Nie chodzi tylko o niezbędną wyprawkę, ale przede wszystkim o dopełnienie medycznych zaleceń lekarza prowadzącego. Jakie badania obrazowe i biochemiczne należy wykonać tuż przed porodem? Odpowiedzi na te pytania udzielono w niniejszym artykule.

  • Leptyna – funkcje i właściwości. Jak wygląda badanie poziomu hormonu sytości? Czy niektórzy są skazani na efekt jojo?

    Leptyna zmniejsza apetyt, dlatego nazywana jest „hormonem sytości”. Produkują ją adipocyty, czyli komórki tłuszczowe organizmu. Przyjmuje się, że osoby, które łatwiej wracają do wagi sprzed odchudzania, czyli borykają się z tzw. efektem jojo, mają podwyższony poziom leptyny i jednocześnie obniżony poziomem greliny, czyli „hormonu głodu”. Leptyna jest nie tylko hormonem skierowanym przeciwko otyłości, ale także bierze udział w szeregu procesów związanych ze wzrastaniem, dojrzewaniem, termogenezą i regulacją ciśnienia krwi. Ponadto wpływa na płodność i status układu immunologicznego. Jak wygląda badanie leptyny, ile kosztuje i czy na pobranie krwi trzeba być na czczo? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Hormon głodu – grelina. Badanie poziomu greliny a otyłość

    Grelina to silnie wypływający na uczucie głodu hormon białkowy. Jest wydzielana przez komórki dna i trzonu żołądka. Bierze udział w regulowaniu gospodarki węglowodanowo-lipidowej organizmu, wpływa na zmniejszenie wydzielania insuliny w trzustce oraz nasila proces powstawania komórek tłuszczowych (adipocytów). Grelina bierze udział w osteogenezie, pozytywnie wpływa na procesy pamięci długotrwałej i przestrzennej. Za wzrost syntezy hormonu odpowiada m.in. głód, faza folikularna cyklu miesiączkowego, hipoglikemia czy stres, zaś do obniżenia poziomu greliny przyczynia się stan sytości, hiperglikemia, hiperinsulinemia lub uprawianie aktywności fizycznej. Jak wygląda badanie poziomu greliny w Polsce i po co wykonywać oznaczenie poziomu leptyny? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • AST (aminotransferaza asparaginianowa) – badanie, norma, podwyższona. Interpretacja wyników prób wątrobowych

    Badanie poziomu AST to jedno z podstawowych oznaczeń, które zleca się w ramach kontroli funkcji i pracy wątroby, mięśni szkieletowych i  serca. Wszyscy pacjenci, u których wystąpiły choroby wątroby, podczas terapii hormonalnych, antytrądzikowych (z życiem retinoidów), zakażeni wirusem HIV, a także osoby otyłe i cukrzycy powinni regularnie sprawdzać poziom aminotransferazy asparaginianowej. Czy do badania AST należy być na czczo, ile kosztuje oznaczenie i jakie inne parametry krwi należą do tzw. prób wątrobowych? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Pierwsza wizyta u ginekologa – jak należy się przygotować i kiedy powinna się odbyć?

    Wizyta u ginekologa to jedna z bardziej intymnych konsultacji, jakie kobieta musi regularnie odbywać w swoim życiu. Wyjątkowo newralgiczna jest z pewnością ta pierwsza, bywająca krępującą i trudną. Młoda pacjentka zazwyczaj nie jest pewna, o co powinna zapytać, jak się zachować i czego się spodziewać. Fora internetowe są pełne zapytań dotyczących tego, do którego lekarza najlepiej się wybrać (kobiety czy mężczyzny), czy badanie ginekologiczne boli, kiedy po raz pierwszy udać się do ginekologa? Odpowiedzi na wszystkie te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Cholesterol LDL – badanie, normy, podwyższony. Jak obniżyć zbyt wysoki poziom „złego cholesterolu"?

    Badanie poziomu cholesterolu LDL jest jednym z elementów tzw. lipidogramu, który zaleca się wykonać minimum raz do roku, w ramach badań profilaktycznych. Przeprowadzenie tego oznaczenia ma na celu potwierdzenie wydolności lub dysfunkcji pracy wątroby. Na zaburzenia ilości „dobrego cholesterolu" wpływa szereg czynników, które są związane głównie z dietą i stylem życia. Jak wygląda badanie, jakie są normy cholesterolu LDL, ile kosztuje oznaczenie i czy na pobranie krwi trzeba być na czczo? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule. . Zaleca się, by badanie wykonywać raz w roku w ramach badań profilaktycznych.

  • Dlaczego w ciąży trzeba znać swoją grupę krwi?

    Zazwyczaj już podczas pierwszej wizyty w gabinecie ginekologicznym lekarz prowadzący zleca ciężarnej pacjentce szereg badań laboratoryjnych, do którego należy m.in. oznaczenie jej grupy krwi. Oznaczenie tego parametru ma na celu ocenę ryzyka wystąpienia konfliktu serologicznego między przyszłą mamą a jej dzieckiem. Ponadto w sytuacji ewentualnego krwotoku matki, do którego może dość podczas porodu, informacja dotycząca grupy krwi pomaga w odpowiednim czasie i bez zbędnego czekania przetoczyć jej krew. Czym jest konflikt serologiczny, czy może do niego dość już w trakcie pierwszej ciąży, czy badanie grupy krwi w ciąży jest bezpłatne? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Dlaczego w ciąży trzeba znać swoją grupę krwi?

    Zazwyczaj już podczas pierwszej wizyty w gabinecie ginekologicznym lekarz prowadzący zleca ciężarnej pacjentce szereg badań laboratoryjnych, do którego należy m.in. oznaczenie jej grupy krwi. Oznaczenie tego parametru ma na celu ocenę ryzyka wystąpienia konfliktu serologicznego między przyszłą mamą a jej dzieckiem. Ponadto w sytuacji ewentualnego krwotoku matki, do którego może dość podczas porodu, informacja dotycząca grupy krwi pomaga w odpowiednim czasie i bez zbędnego czekania przetoczyć jej krew. Czym jest konflikt serologiczny, czy może do niego dość już w trakcie pierwszej ciąży, czy badanie grupy krwi w ciąży jest bezpłatne? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Dlaczego w ciąży trzeba znać swoją grupę krwi?

    Zazwyczaj już podczas pierwszej wizyty w gabinecie ginekologicznym lekarz prowadzący zleca ciężarnej pacjentce szereg badań laboratoryjnych, do którego należy m.in. oznaczenie jej grupy krwi. Oznaczenie tego parametru ma na celu ocenę ryzyka wystąpienia konfliktu serologicznego między przyszłą mamą a jej dzieckiem. Ponadto w sytuacji ewentualnego krwotoku matki, do którego może dość podczas porodu, informacja dotycząca grupy krwi pomaga w odpowiednim czasie i bez zbędnego czekania przetoczyć jej krew. Czym jest konflikt serologiczny, czy może do niego dość już w trakcie pierwszej ciąży, czy badanie grupy krwi w ciąży jest bezpłatne? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij