Cytologia – wskazania do badania cytologicznego. Jak interpretować wyniki cytologii szyjki macicy? - portal DOZ.pl
Cytologia – wskazania do badania cytologicznego. Jak interpretować wyniki cytologii szyjki macicy?
Katarzyna Gintowt-Juchniewicz

Cytologia – wskazania do badania cytologicznego. Jak interpretować wyniki cytologii szyjki macicy?

Cytologia szyjki macicy polega na delikatnym zeskrobaniu komórek z badanego narządu przy pomocy specjalnej szczoteczki oraz zbadaniu pobranego materiału pod kątem karcynogenezy. Cytologia umożliwia wykrycie komórek przedrakowych lub rakowych z tarczy i kanału szyjki macicy, również na etapie przedinwazyjnym. Badanie jest bezbolesne, pacjentka może odczuwać jedynie lekki dyskomfort. Cytologia szyjki macicy powinna być wykonywana regularnie – minimum raz na 3 lata. 

Co to jest cytologia?

Cytologia należy do podstawowych badań wykonywanych podczas rutynowej wizyty u ginekologa. Polega na pobraniu przez specjalistę komórek z tarczy oraz kanału szyjki macicy (komórki endocerwikalne). Następnie wykonywany jest rozmaz na szkiełku podstawowym i utrwalenie 96% roztworem etanolu. Lekarz może również umieścić materiał w pojemniku z płynnym podłożem – wtedy mamy do czynienia z cytologią płynną

Właściwym przyrządem do wykonania badania jest szczoteczka dokanałowa, przeznaczona wybiórczo do cytologii.

Prawidłowo zabezpieczony wymaz transportowany jest do ośrodka posiadającego akredytacje do oceny cytologii ginekologicznej pod mikroskopem, dysponującym właściwym sprzętem oraz przede wszystkim wykwalifikowanym personelem. Po 3-4 dniach patomorfolog wystawia dokument z wynikiem badania. 

Cytologia jest niezwykle ważnym badaniem dla każdej kobiety. Wysoka swoistość (94%) i czułość (70%) tej metody przesiewowej mają ogromne znaczenie również dla całej populacji. Cytologia może uratować życie. Po „wyłapaniu” chorej z grupy ryzyka i wdrożeniu leczenia, istotnie zmniejsza się rozprzestrzenianie wirusa HPV, za czym idzie mniejsza zachorowalność na raka szyjki macicy. Od czasu wprowadzenia programu powszechnej profilaktyki opartej na przesiewowym badaniu, odsetek śmiertelności na skalę globalną zmniejszył się o 70%. 

Cytologia szyjki macicy – wskazania. Kto i kiedy powinien wykonywać cytologię?

Wskazanie do badania cytologicznego posiada każda dorosła kobieta. Zaleca się, aby badanie było po raz pierwszy wykonane najpóźniej w 21. roku życia, nawet jeśli pacjentka nigdy nie współżyła (inne dane mówią o wieku 25 lat u dziewicy). Wymaz należy także pobrać u każdej pacjentki aktywnej płciowo nie później niż 3 lata od rozpoczęcia współżycia, przy występujących infekcjach rekomendacje ulegają zmianie na korzyść częstszych wizyt w gabinecie. 

Aby badanie miało wartość diagnostyczną należy je powtarzać minimum raz na 3 lata, gdy wcześniejsze wyniki nie odbiegały od normy.

Wytyczne stworzone dla Pań z grupy zwiększonego ryzyka zobowiązują do wykonania badania co 12 miesięcy, w wyjątkowych sytuacjach co 6. Dotyczy to nosicielek HIV, przetrwałego zakażenia onkogennym wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) inicjującym proces kancerogenezy [16/18/31/33/35/39/45/46/51/52/56/58], po leczeniu neoplazji (CIN) lub raka szyjki macicy, stosujących wieloletnią immunosupresję oraz pacjentki, które otrzymały nieprawidłowy wynik z poprzedniej cytologii. Pacjentki po 65. roku życia powinny konsultować z ginekologiem, czy jeszcze wymagają testów cytologicznych. 

Polecane dla Ciebie

Cytologia – jak się przygotować do badania? Jak przebiega pobranie materiału do badania cytologicznego?

Na badanie nie należy zgłaszać się w czasie krwawienia miesiączkowego. Prawidłowe przygotowanie umożliwia uzyskanie wiarygodnego wyniku. Towarzystwo ginekologiczne zaleca:

  • niestosowanie irygacji pochwy w ciągu 24 godzin przed badaniem,
  • nieodbywanie stosunków płciowych w ciągu 24 godzin przed badaniem, 
  • niepodawanie leków dopochwowych w ciągu tygodnia przed badaniem,
  • wykonanie badania nie wcześniej niż 4 dni po ostatnim dniu miesiączki i nie później niż 4 dni przed rozpoczęciem miesiączki,
  • od ostatniego badania ginekologicznego/USG dopochwowego powinien upłynąć co najmniej 1 dzień,
  • materiał jest pobierany pod kontrolą wzroku – po wziernikowaniu.
Badanie jest bezpieczne i bezbolesne. Ginekolog delikatnie zeskrobuje szczoteczką próbkę komórek. Zdecydowanie korzyści badania przewyższają potencjalne skutki uboczne do których należy m.in. minimalny dyskomfort podczas wziernikowania lub krótkotrwałe plamienie po cytologii. 

Cytologia – wyniki

Obecnie stosuje się dwa sposoby interpretacji wyników badań cytologicznych, są to skala Papanicolau oraz system Bethesda

Skala Papanicolau

Pięciostopniowa skala Papanicolau, to system oceny, w którym istnieje pięć grup wyników badania cytologicznego:

  • Grupa I: rozmaz zawiera prawidłowe komórki nabłonka płaskiego z ewentualnymi nielicznymi leukocytami.
  • Grupa II: dodatkowo komórki pochodzące z głębszych warstw nabłonka oraz komórki gruczołowe i liczniejsze leukocyty.
  • Grupa III A: sugeruje zmiany związane z nasilonym stanem zapalnym oraz komórki dysplastyczne.
  • Grupa III B: komórki dysplastyczne sygnalizujące istnienie neoplazji śródnabłonkowej.
  • Grupa VI: prawdopodobnie rak przedinwazyjny, obecne komórki atypowe.
  • Grupa V: wysokie ryzyko istnienia nowotworu z powodu występowania dużej liczny komórek atypowych.

Ocena cytologiczna wg systemu Bethesda

Terminologia stosowana w ocenie preparatów cytologicznych według systemu Bethesda (TBS):

  1. NILM – brak obecności neoplazji śródnabłonkowej lub zmian nowotworowych.
  2. Nieprawidłowe komórki nabłonka wielowarstwowego płaskiego (ASC):
  • ASC-US – atypowe komórki nabłonka wielowarstwowego płaskiego o nieokreślonym znaczeniu.
  • ASC-H – atypowe komórki nabłonki wielowarstwowego płaskiego, nie można wykluczyć zmiany śródnabłonkowej wysokiego stopnia.
  • LSIL – zmiana śródnabłonkowa niskiego stopnia.
  • HSIL – zmiana śródnabłonkowa wysokiego stopnia.
  1. Nieprawidłowe komórki nabłonka gruczołowego:
  • ASC – atypowe komórki nabłonka gruczołowego szyjki lub trzonu macicy bądź inne gruczołowe,
  • AIS – rak gruczołowy in situ.
Najczęściej w Polsce stosuje się ocenę wymazów wg Papanicolau, jeśli wynik znajduje się w grupie III bądź wyższej, dopisywana jest skala Bethesda. Skala Bethesda opisuje dokładniej zmiany w kierunku raka szyjki macicy i powoli wypiera skalę Papanicolau w diagnostyce, Polskie Towarzystwo Ginekologiczne rekomenduje opis badania według klasyfikacji Bethesda jako precyzyjniejszy sposób komunikacji między diagnostą a lekarzem.

Nieprawidłowy wynik cytologii – o czym może świadczyć?

Choć samo wykonanie badania jest szybkie, transport materiału oraz system przesyłania wyniku cytologii wydłuża czas oczekiwania na informację zwrotną do 3 tygodni. Gdy poprzednie wyniki były niepokojące, a pacjentce zależy na podsumowaniu stanu zdrowia na cito, zaleca się wizytę w kompleksowym ośrodku z zespołem patomorfologów w tej samej lokalizacji.

Cytologia w ciąży

U ciężarnych panel badań uwzględnia cytologię w pierwszym trymestrze. Sugeruje się zrealizowanie wymazu około 10 tygodnia ciąży. Bezpieczna jest wykonanie badania do 24 tygodnia ciąży. Wzrost dziecka w łonie mamy modyfikuje szyjkę macicy, w związku z czym dyskomfort badania u kobiet ciężarnych wzrasta. Po porodzie przed wykonaniem cytologii należy odczekać okres połogu w celu fizjologicznego oczyszczenia kanału rodnego kobiety i uzyskania klarownych wyników.

Ile kosztuje badanie cytologiczne? Kiedy jest refundowane przez NFZ?

Koszt badania cytologicznego wykonywanego prywatnie oscyluje w granicach 55 złotych, do tego zazwyczaj należy doliczyć cenę wizyty u specjalisty.

Program NFZ przewiduje badanie bezpłatne i adresowany jest do kobiet w wieku 25-59 lat, które nie miały cytologii w ciągu ostatnich 3 lat lub do pań obciążonych czynnikami ryzyka (zakażonych wirusem HIV, przyjmujących leki immunosupresyjne, zakażonych HPV – typem wysokiego ryzyka), które nie miały wykonanej cytologii w ciągu ostatnich 12 miesięcy.

W Polsce pacjentki badają się za rzadko. Wykrycie neoplazji diagnozowane jest w wysokim stadium, co znacząco obniża rokowanie. Całkowite wyleczenie, z zachowaniem narządu rodnego a nawet zaoszczędzeniem płodności kobiety jest możliwe, gdy pacjentka zgłasza się do ginekologa regularnie. Ponadto podczas wizyty wykonywane jest badanie ginekologiczne, co zwiększa szanse na zauważenie innych patologii, takich jak nadżerki, grzybice, kłykciny czy zapalenia gruczołów Bartholina.

  1. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej dotyczące diagnostyki i leczenia raka szyjki macicy, „Current Gyneolic Oncology” 2017, nr 15(1), s. 24-33.
  2. Kornafel J. Mądry R., Nowotwory kobiecego układu płciowego. Zalecenia postępowania diagnostyczno-terapeutyznego w nowotworach złośliwych – 2013 r. 
  3. Bręborowicz G. H., Położnictwo i ginekologia, PZWL Warszawa 2015, t. II, s. 198-199.
  4. Program profilaktyki raka szyjki macicy (cytologia), www.gov.pl [online], https://www.gov.pl/web/zdrowie/program-profilaktyki-raka-szyjki-macicy-cytologia-, [dostęp:] 31.12.2021.
  5. Programy profilaktyczne, www.nfz.gov.pl [online], https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/programy-profilaktyczne/, [dostęp:] 31.12.2021.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Wymaz z gardła – ile kosztuje badanie i gdzie można je wykonać?

    Wielokrotnie każdy z nas cierpiał z powodu bólu gardła czy chrypki. Są to najczęściej występujące choroby gardła. Czasem zdarza się jednak, że infekcje gardła dopadają nas zbyt często oraz ciągle nawracają pomimo stosowania właściwego leczenia. Co można zrobić w takiej sytuacji? Wtedy można zdecydować się na wykonanie wymazu z gardła, który może pomoc naszemu lekarzowi prowadzącemu w postawieniu właściwej diagnozy i ułatwi też włączenie najlepszego dla nas leczenia.

  • Sód (Na) – badamy elektrolity we krwi. Norma, hiponatremia, hipernatremia

    Badanie stężenia sodu (Na) jest jednym z głównych oznaczeń parametrów krwi. Nie jest badaniem drogim ani też wymagającym specjalnego przygotowania, niemniej kontrolowanie poziomu sodu jest bardzo istotne. Wszelkie nieprawidłowości w stężeniu tego elektrolitu mogą być bardzo groźne dla zdrowia, szczególnie osób, u których zdiagnozowano choroby kardiologiczne, jak chociażby nadciśnienie tętnicze lub nefrologiczne, jak niewydolność nerek. Jak wygląda badanie, czy jest refundowane, ile kosztuje i jakie są normy dla kobiet, mężczyzn i dzieci? Odpowiadamy w niniejszym artykule.

  • Troponina – badanie i normy. Czy podwyższony poziom troponin zawsze świadczy o zawale serca?

    Białka kurczliwe mięśni poprzecznie prążkowanych to troponiny. Ich stężenie we krwi wzrasta już 3 godziny po zawale serca lub innym rodzaju uszkodzenia mięśnia sercowego. Badanie troponin zleca się w celu potwierdzenia lub wykluczenia diagnozy dotyczącej ataku serca. Istnieją jednak inne przyczyny wysokiego poziomu troponin we krwi pacjenta, jak chociażby zatorowość płucna, niewydolność serca lub nerek, ale także wyjątkowo ciężki wysiłek fizyczny (często obserwowany u maratończyków czy triathlonistów). Jak wygląda badanie poziomu troponin i które zaburzenia organizmu mogą wywołać ich obecność we krwi? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Insulina – normy we krwi, wskazania, cena. Badanie insuliny po obciążeniu. Czy hiperglikemia i hipoglikemia są groźne dla życia?

    Insulina i normy z nią związane są jednym z głównych wskaźników prawidłowej pracy trzustki. Badanie poziomu tego hormonu pozwala na dokonanie oceny zmian w gospodarce węglowodanowej, a w przypadku wystąpienia hipoglikemii lub hiperglikemii wdrożenie odpowiedniego leczenia tych zaburzeń, których zaniedbane może się rozwinąć w szereg chorób metabolicznych, w tym przede wszystkim w cukrzycę typu II. Osoby, które zauważyły u siebie zaburzenia widzenia, zawroty głowy, przyspieszoną akcję serca lub zlewne poty powinny koniecznie zgłosić się na badanie poziomu insuliny.

  • Prolaktyna (PRL) – badanie, normy, interpretacja wyników

    Badanie poziomu prolaktyny jest wykorzystywane w diagnozowaniu niepłodności u kobiet i mężczyzn, a także w przypadku podejrzenia guza przysadki mózgowej i kontrolowaniu leczenia tej choroby. Normy prolaktyny dla kobiet różnią w zależności od dnia cyklu miesiączkowego, okresu ciąży lub karmienia piersią. Mężczyźni z wysokim poziomem prolaktyny obserwują u siebie spadek libido i zaburzania erekcji, a w skrajnych przypadkach niepłodność. Niedobór prolaktyny jest spotykany rzadko, niemniej u kobiet karmiących może doprowadzić do zaniku produkcji mleka w gruczołach sutkowych. Jak poradzić sobie z zaburzeniami ilości prolaktyny w organizmie, ile kosztuje badanie PRL i czy stres przyczynia się do zaburzeń hormonalnych? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Wysoki poziom prolaktyny (hiperprolaktynemia) w wyniku badania krwi

    Hiperprolaktynemia jest jednym z objawów guza przysadki (łac. prolactinoma), chorób podwzgórza, zaburzeń funkcji gruczołu tarczycowego (np. niewyrównania niedoczynność tarczycy), niewydolności nerek, ale także ciąży. Objawami, które powinny skłonić pacjenta do zbadania poziomu PRL, są zaburzenia miesiączkowania, trudności z zajściem w ciążę, mlekotok, uderzenia gorąca, trądzik lub zauważalnie obniżone libido. Leczenie hiperprolaktynemii polega głównie na farmakoterapii i leczeniu przyczynowym podwyższonego stężenia PRL, czyli choroby, która wywołała ten stan.

  • Lipaza trzustkowa (ALP)– badanie enzymu trzustkowwego. Normy, podwyższona, obniżona

    Badanie poziomu lipazy (ALP) pozwala ocenić ewentualne choroby trzustki, które objawiają się na przykład jako ból po lewej stronie brzucha, najczęściej pół godziny po spożytym posiłku lub po wypiciu alkoholu. To proste oznaczenie polegające na analizie próbki krwi żylnej, oddanej w punkcie pobrań na czczo, najlepiej w godzinach porannych. Ile kosztuje badanie lipazy trzustkowej, które parametry należy dodatkowo sprawdzić wraz z analizą enzymów trzustkowych i jakie są normy ALP? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Holotranskobalamina – badanie wczesnych niedoborów witaminy B12

    Istnieje pula badań, które regularnie powinien wykonać każdy weganin lub wegetarianin, a także osoby, które mają wszelkie objawy niedokrwistości lub zauważają u siebie niedobory witaminy B12, do których należy, chociażby mrowienie i pieczenie skóry, drętwienie kończyn lub zaburzenia snu. Postawienie diagnozy dotyczącej groźnego niedoboru wit. B12 jest możliwe już na jego wczesnym etapie, dzięki wykonaniu oznaczenia poziomu holoTC, czyli holotranskobalaminy. Jak się przygotować do badania poziomu holoTC, czy trzeba być na czczo i jakie są objawy obniżonego poziomu witaminy B12? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij