Cytologia – wskazania do badania cytologicznego. Jak interpretować wyniki cytologii szyjki macicy?
Katarzyna Gintowt-Juchniewicz

Cytologia – wskazania do badania cytologicznego. Jak interpretować wyniki cytologii szyjki macicy?

Cytologia szyjki macicy polega na delikatnym zeskrobaniu komórek z badanego narządu przy pomocy specjalnej szczoteczki oraz zbadaniu pobranego materiału pod kątem karcynogenezy. Cytologia umożliwia wykrycie komórek przedrakowych lub rakowych z tarczy i kanału szyjki macicy, również na etapie przedinwazyjnym. Badanie jest bezbolesne, pacjentka może odczuwać jedynie lekki dyskomfort. Cytologia szyjki macicy powinna być wykonywana regularnie – minimum raz na 3 lata. 

Co to jest cytologia?

Cytologia należy do podstawowych badań wykonywanych podczas rutynowej wizyty u ginekologa. Polega na pobraniu przez specjalistę komórek z tarczy oraz kanału szyjki macicy (komórki endocerwikalne). Następnie wykonywany jest rozmaz na szkiełku podstawowym i utrwalenie 96% roztworem etanolu. Lekarz może również umieścić materiał w pojemniku z płynnym podłożem – wtedy mamy do czynienia z cytologią płynną

Właściwym przyrządem do wykonania badania jest szczoteczka dokanałowa, przeznaczona wybiórczo do cytologii.

Prawidłowo zabezpieczony wymaz transportowany jest do ośrodka posiadającego akredytacje do oceny cytologii ginekologicznej pod mikroskopem, dysponującym właściwym sprzętem oraz przede wszystkim wykwalifikowanym personelem. Po 3-4 dniach patomorfolog wystawia dokument z wynikiem badania. 

Cytologia jest niezwykle ważnym badaniem dla każdej kobiety. Wysoka swoistość (94%) i czułość (70%) tej metody przesiewowej mają ogromne znaczenie również dla całej populacji. Cytologia może uratować życie. Po „wyłapaniu” chorej z grupy ryzyka i wdrożeniu leczenia, istotnie zmniejsza się rozprzestrzenianie wirusa HPV, za czym idzie mniejsza zachorowalność na raka szyjki macicy. Od czasu wprowadzenia programu powszechnej profilaktyki opartej na przesiewowym badaniu, odsetek śmiertelności na skalę globalną zmniejszył się o 70%. 

Cytologia szyjki macicy – wskazania. Kto i kiedy powinien wykonywać cytologię?

Wskazanie do badania cytologicznego posiada każda dorosła kobieta. Zaleca się, aby badanie było po raz pierwszy wykonane najpóźniej w 21. roku życia, nawet jeśli pacjentka nigdy nie współżyła (inne dane mówią o wieku 25 lat u dziewicy). Wymaz należy także pobrać u każdej pacjentki aktywnej płciowo nie później niż 3 lata od rozpoczęcia współżycia, przy występujących infekcjach rekomendacje ulegają zmianie na korzyść częstszych wizyt w gabinecie. 

Aby badanie miało wartość diagnostyczną należy je powtarzać minimum raz na 3 lata, gdy wcześniejsze wyniki nie odbiegały od normy.

Wytyczne stworzone dla Pań z grupy zwiększonego ryzyka zobowiązują do wykonania badania co 12 miesięcy, w wyjątkowych sytuacjach co 6. Dotyczy to nosicielek HIV, przetrwałego zakażenia onkogennym wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) inicjującym proces kancerogenezy [16/18/31/33/35/39/45/46/51/52/56/58], po leczeniu neoplazji (CIN) lub raka szyjki macicy, stosujących wieloletnią immunosupresję oraz pacjentki, które otrzymały nieprawidłowy wynik z poprzedniej cytologii. Pacjentki po 65. roku życia powinny konsultować z ginekologiem, czy jeszcze wymagają testów cytologicznych. 

Cytologia – jak się przygotować do badania? Jak przebiega pobranie materiału do badania cytologicznego?

Na badanie nie należy zgłaszać się w czasie krwawienia miesiączkowego. Prawidłowe przygotowanie umożliwia uzyskanie wiarygodnego wyniku. Towarzystwo ginekologiczne zaleca:

  • niestosowanie irygacji pochwy w ciągu 24 godzin przed badaniem,
  • nieodbywanie stosunków płciowych w ciągu 24 godzin przed badaniem, 
  • niepodawanie leków dopochwowych w ciągu tygodnia przed badaniem,
  • wykonanie badania nie wcześniej niż 4 dni po ostatnim dniu miesiączki i nie później niż 4 dni przed rozpoczęciem miesiączki,
  • od ostatniego badania ginekologicznego/USG dopochwowego powinien upłynąć co najmniej 1 dzień,
  • materiał jest pobierany pod kontrolą wzroku – po wziernikowaniu.
Badanie jest bezpieczne i bezbolesne. Ginekolog delikatnie zeskrobuje szczoteczką próbkę komórek. Zdecydowanie korzyści badania przewyższają potencjalne skutki uboczne do których należy m.in. minimalny dyskomfort podczas wziernikowania lub krótkotrwałe plamienie po cytologii. 

Cytologia – wyniki

Obecnie stosuje się dwa sposoby interpretacji wyników badań cytologicznych, są to skala Papanicolau oraz system Bethesda

Skala Papanicolau

Pięciostopniowa skala Papanicolau, to system oceny, w którym istnieje pięć grup wyników badania cytologicznego:

  • Grupa I: rozmaz zawiera prawidłowe komórki nabłonka płaskiego z ewentualnymi nielicznymi leukocytami.
  • Grupa II: dodatkowo komórki pochodzące z głębszych warstw nabłonka oraz komórki gruczołowe i liczniejsze leukocyty.
  • Grupa III A: sugeruje zmiany związane z nasilonym stanem zapalnym oraz komórki dysplastyczne.
  • Grupa III B: komórki dysplastyczne sygnalizujące istnienie neoplazji śródnabłonkowej.
  • Grupa VI: prawdopodobnie rak przedinwazyjny, obecne komórki atypowe.
  • Grupa V: wysokie ryzyko istnienia nowotworu z powodu występowania dużej liczny komórek atypowych.

Ocena cytologiczna wg systemu Bethesda

Terminologia stosowana w ocenie preparatów cytologicznych według systemu Bethesda (TBS):

  1. NILM – brak obecności neoplazji śródnabłonkowej lub zmian nowotworowych.
  2. Nieprawidłowe komórki nabłonka wielowarstwowego płaskiego (ASC):
  • ASC-US – atypowe komórki nabłonka wielowarstwowego płaskiego o nieokreślonym znaczeniu.
  • ASC-H – atypowe komórki nabłonki wielowarstwowego płaskiego, nie można wykluczyć zmiany śródnabłonkowej wysokiego stopnia.
  • LSIL – zmiana śródnabłonkowa niskiego stopnia.
  • HSIL – zmiana śródnabłonkowa wysokiego stopnia.
  1. Nieprawidłowe komórki nabłonka gruczołowego:
  • ASC – atypowe komórki nabłonka gruczołowego szyjki lub trzonu macicy bądź inne gruczołowe,
  • AIS – rak gruczołowy in situ.
Najczęściej w Polsce stosuje się ocenę wymazów wg Papanicolau, jeśli wynik znajduje się w grupie III bądź wyższej, dopisywana jest skala Bethesda. Skala Bethesda opisuje dokładniej zmiany w kierunku raka szyjki macicy i powoli wypiera skalę Papanicolau w diagnostyce, Polskie Towarzystwo Ginekologiczne rekomenduje opis badania według klasyfikacji Bethesda jako precyzyjniejszy sposób komunikacji między diagnostą a lekarzem.

Nieprawidłowy wynik cytologii – o czym może świadczyć?

Choć samo wykonanie badania jest szybkie, transport materiału oraz system przesyłania wyniku cytologii wydłuża czas oczekiwania na informację zwrotną do 3 tygodni. Gdy poprzednie wyniki były niepokojące, a pacjentce zależy na podsumowaniu stanu zdrowia na cito, zaleca się wizytę w kompleksowym ośrodku z zespołem patomorfologów w tej samej lokalizacji.

Cytologia w ciąży

U ciężarnych panel badań uwzględnia cytologię w pierwszym trymestrze. Sugeruje się zrealizowanie wymazu około 10 tygodnia ciąży. Bezpieczna jest wykonanie badania do 24 tygodnia ciąży. Wzrost dziecka w łonie mamy modyfikuje szyjkę macicy, w związku z czym dyskomfort badania u kobiet ciężarnych wzrasta. Po porodzie przed wykonaniem cytologii należy odczekać okres połogu w celu fizjologicznego oczyszczenia kanału rodnego kobiety i uzyskania klarownych wyników.

Ile kosztuje badanie cytologiczne? Kiedy jest refundowane przez NFZ?

Koszt badania cytologicznego wykonywanego prywatnie oscyluje w granicach 55 złotych, do tego zazwyczaj należy doliczyć cenę wizyty u specjalisty.

Program NFZ przewiduje badanie bezpłatne i adresowany jest do kobiet w wieku 25-59 lat, które nie miały cytologii w ciągu ostatnich 3 lat lub do pań obciążonych czynnikami ryzyka (zakażonych wirusem HIV, przyjmujących leki immunosupresyjne, zakażonych HPV – typem wysokiego ryzyka), które nie miały wykonanej cytologii w ciągu ostatnich 12 miesięcy.

W Polsce pacjentki badają się za rzadko. Wykrycie neoplazji diagnozowane jest w wysokim stadium, co znacząco obniża rokowanie. Całkowite wyleczenie, z zachowaniem narządu rodnego a nawet zaoszczędzeniem płodności kobiety jest możliwe, gdy pacjentka zgłasza się do ginekologa regularnie. Ponadto podczas wizyty wykonywane jest badanie ginekologiczne, co zwiększa szanse na zauważenie innych patologii, takich jak nadżerki, grzybice, kłykciny czy zapalenia gruczołów Bartholina.

  1. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej dotyczące diagnostyki i leczenia raka szyjki macicy, „Current Gyneolic Oncology” 2017, nr 15(1), s. 24-33.
  2. Kornafel J. Mądry R., Nowotwory kobiecego układu płciowego. Zalecenia postępowania diagnostyczno-terapeutyznego w nowotworach złośliwych – 2013 r. 
  3. Bręborowicz G. H., Położnictwo i ginekologia, PZWL Warszawa 2015, t. II, s. 198-199.
  4. Program profilaktyki raka szyjki macicy (cytologia), www.gov.pl [online], https://www.gov.pl/web/zdrowie/program-profilaktyki-raka-szyjki-macicy-cytologia-, [dostęp:] 31.12.2021.
  5. Programy profilaktyczne, www.nfz.gov.pl [online], https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/programy-profilaktyczne/, [dostęp:] 31.12.2021.

Polecane dla Ciebie

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Co to jest USG? Co warto wiedzieć o badaniu? Rodzaje, wskazania i przeciwskazania do badania ultrasonograficznego

    Jednym z chętniej przeprowadzanych badań z zakresu diagnostyki obrazowej jest USG. Dzięki niemu możliwe jest dokonanie oceny kształtu i wielkości narządów wewnętrznych, stwierdzenie obecności guzów, zmian nowotworowych czy innych stanów patologicznych. Z powodzeniem od wielu lat stosuje się je także w trakcie monitorowania ciąży, już od jej pierwszych tygodni. Jakie są rodzaje badania USG, jak się do niego przygotować i ile kosztuje? Odpowiedzi na te pytania znajdują się niniejszym artykule.

  • GGTP – Gamma-glutamylotranspeptydaza – badanie, normy, wskazania

    GGTP to enzym pomocny w diagnozowaniu między innymi chorób wątroby, trzustki czy nerek. Jego wysoki  poziom obserwuje się również u osób z problemem nadużywania alkoholu. Istnieje szereg objawów towarzyszących chorobom wątroby i dróg żółciowych, które powinny skłonić pacjenta do oznaczenia poziomu gamma-glutamylotranspeptydazy. Uwagę powinno przykuć chociażby żółte zabarwienie skóry i błon śluzowych, obrzęki i świąd skóry czy ból po prawej stronie brzucha. Jak się przygotować do badania GGTP, ile kosztuje to oznaczenie i czy do badania należy zgłosić się na czczo? Odpowiadamy w niniejszym artykule.

  • Tomografia komputerowa naczyń krwionośnych – kiedy wykonać badanie?

    Angio-TK jest mniej inwazyjną techniką angiografii naczyń krwionośnych. Badanie to pozwala na zobrazowanie stanu żył i tętnic praktycznie każdego obszaru naszego ciała. Zaletą angio-TK, będącego jednym z najdroższych badań obrazowych, jest z pewnością sposób podawania kontrastu. Jakie badania diagnostyczne należy wykonać przed tomografią komputerową naczyń krwionośnych, czy istnieją przeciwwskazania do przeprowadzania obrazowania i czy trzeba mieć skierowanie na angiografię tomografii komputerowej? Odpowiedzi znajdują się w niniejszym artykule. 

  • RTG kręgosłupa – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja, cena

    RTG kręgosłupa jest metodą obrazową, którą od wielu lat wykorzystuje się podczas diagnozowania wad postawy, zmian zapalnych czy zwyrodnieniowych, a także w przypadku urazów i bóli kręgosłupa. Co prawda interpretacja wyników prześwietlania kręgosłupa może stanowić problem dla pacjenta, niemniej samo RTG kręgosłupa nie jest badaniem bolesnym lub długotrwałym. Ile kosztuje rentgen kręgosłupa, jak należy się przygotować do badania i czy istnieją przeciwwskazania do jego wykonania? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Glikemia – badanie, wskazanie, normy. Jak interpretować wyniki poziomu cukru we krwi?

    Regularne badanie poziomu cukru we krwi (glikemia) jest jednym z podstawowych oznaczeń parametrów krwi, które może pomóc wykryć choroby związane z gospodarką węglowodanową, jak np. cukrzycę i odpowiednio wcześnie wdrożyć niezbędne leczenie. Na badanie glikemii trzeba być na czczo, nie jest wskazane wykonywanie analizy bezpośrednio po jakiejkolwiek infekcji, ciężkim wysiłku fizycznym lub w trakcie zażywania niektórych leków, np. aspiryny. Kto powinien regularnie sprawdzać poziom cukru we krwi, jak dokładnie wygląda badanie glikemii na czczo i czy podlega ono refundacji przez NFZ? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Aminogram – badanie poziomu aminokwasów

    Do oceny stężenia wolnych aminokwasów służy aminogram (profil aminokwasów). Badanie jest stosowane w diagnostyce wrodzonych wad metabolicznych, ale także przy projektowaniu odpowiedniej diety uzupełniającej lub obniżającej poziom konkretnych aminokwasów. Badanie poziomu aminokwasów zaleca się także sportowcom. Wynik oznaczenia w tym przypadku pozwala na wprowadzenie właściwej suplementacji diety, od której m.in. zależy osiągnięcie założonych celów treningowych.  Czy do profilu aminokwasów trzeba być na czczo, ile kosztuje aminogram i jakie są objawy niedoboru i nadmiaru aminokwasów?

  • Holotranskobalamina – badanie wczesnych niedoborów witaminy B12

    Istnieje pula badań, które regularnie powinien wykonać każdy weganin lub wegetarianin, a także osoby, które mają wszelkie objawy niedokrwistości lub zauważają u siebie niedobory witaminy B12, do których należy, chociażby mrowienie i pieczenie skóry, drętwienie kończyn lub zaburzenia snu. Postawienie diagnozy dotyczącej groźnego niedoboru wit. B12 jest możliwe już na jego wczesnym etapie, dzięki wykonaniu oznaczenia poziomu holoTC, czyli holotranskobalaminy. Jak się przygotować do badania poziomu holoTC, czy trzeba być na czczo i jakie są objawy obniżonego poziomu witaminy B12? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Aminopeptydaza leucynowa (LAP) – badanie, normy, wskazania

    Badanie poziomu aminopeptydazy leucynowej, w wyniku oznaczanej jako LAP, zleca się najczęściej podczas prowadzenia diagnostyki uszkodzenia komórek wątroby, trzustki i dróg żółciowych. Podwyższone LAP świadczy o możliwej chorobie tych narządów, w tym także tej o podłożu onkologicznym. Oznaczenie aktywności aminopeptydazy leucynowej pozwala również na zróżnicowanie przyczyn w odpływie żółci w sytuacji, kiedy u pacjenta oznaczono także podwyższony poziom ALP, czyli fosfatazy alkalicznej. Jak się przygotować do badania LAP, ile kosztuje i czy jest refundowane? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij