Kwasica mleczanowa – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie
Piotr Janik

Kwasica mleczanowa – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

Zdrowa osoba w ciągu doby wytwarza określoną ilość kwasu mlekowego w procesie beztlenowego spalania glukozy. Czasem jednak może dojść do nagromadzenia mleczanów w organizmie. Kiedy możemy mówić o kwasicy mleczanowej? Jak się objawia i w jaki sposób ją leczyć?

Co to jest kwasica mleczanowa i jakie daje objawy?

Kwasicę mleczanową definiuje się jako zaburzenie metaboliczne, któremu towarzyszy zwiększone stężenie mleczanów w organizmie. To stan, gdy poziom mleczanu w osoczu przekracza 5 mmol/l. 

Zaburzenie to nie ma charakterystycznych dla siebie objawów. Zależne są one od podstawowej choroby. Olbrzymią wartość ma wywiad w celu określenia schorzeń współtowarzyszących takich jak cukrzyca, choroby układu sercowo-naczyniowego, choroby płuc, nagłe zatrzymania krążenia, ustalenie środka, jakim się zatruł pacjent czy leków przez niego zażywanych, mogących wywołać te symptomy (np. metformina).

Mimo braku charakterystycznych objawów u tej grupy chorych najczęściej można zaobserwować oddech Kussmaula (szybkie i głębokie oddechy), majaczenie, bóle brzucha, obniżenie temperatury ciała (hipotermię) lub oznaki wstrząsu.

Przyczyny kwasicy mleczanowej

Zdrowa osoba w ciągu doby wytwarza do około 20 mmol na kilogram masy ciała kwasu mlekowego. Stanowi on końcowy produkt rozkładu glukozy w tkankach w beztlenowym procesie zwanym glikolizą. Transportowany w postaci anionu (mleczanu) do wątroby podlega dalszej przemianie do pirogronianu i ostatecznemu rozkładowi do CO2 i H2O lub jest ponownie przetwarzany do glukozy w wątrobie i nerce w tzw. cyklu Corich.

Gdy któryś ze szlaków metabolicznych zostanie zaburzony na jakimkolwiek etapie, dochodzi do gromadzenia się mleczanów we krwi i wzrostu ich stężenia ponad dopuszczalną normę (0,5–1,5 mmol/l). W wyniku tego spada pH osocza, dochodzi do zakwaszenia i utraty warunków fizjologicznych. Organizm uruchamia mechanizmy kompensacyjne, aby pozbyć się nadmiaru kwasów z organizmu i wrócić do prawidłowego pH. Krążący w osoczu krwi bufor wodorowęglanowy wyłapuje i wiąże nadmiar jonów wodorowych, co prowadzi do powstania CO2 i H2O. Wytworzony dwutlenek węgla zostaje następnie wydalony z organizmu, co objawia się przyspieszeniem i pogłębieniem oddechów. Gdy te mechanizmy okażą się niewystarczające i stężenie mleczanów przekroczy 5 mmol/l, możemy mówić o kwasicy mleczanowej. 

Jednym z czynników sprzyjających rozwojowi kwasicy mleczanowej jest niedobór tiaminy (występujący przy nadmiernym spożywaniu alkoholu). Witamina B1 jest kofaktorem dla dehydrogenazy pirogronianowej, która jest odpowiedzialna za przemianę pirogronianu do acetylo-CoA. W przypadku jej braku dochodzi do patologicznego gromadzenia się pirogronianu i w konsekwencji jego utleniania do mleczanu, co stanowi podstawę do rozwinięcia się kwasicy mleczanowej.

U noworodków przyczynami kwasicy mleczanowej są głównie wady metaboliczne, takie jak niedobór glukozo-6-fosfatazy i fruktozo-1,6-difosfatazy (będących katalizatorami reakcji na szlaku tworzenia kwasu mlekowego), czy występująca niezwykle rzadko encefalomiopatia mitochondrialna z kwasicą mleczanową i epizodami udaropodobnymi (ang. mitochondrial encephalopathy-lactic acidosis-stroke-like episodes, MELAS).

Innymi czynnikami prowadzącymi do wytworzenia tego rodzaju kwasicy są wrodzone wady serca i sercowo-naczyniowe, a także niedotlenienie okołoporodowe.

Kwasica mleczanowa a metformina

Trzeba wspomnieć o kwasicy mleczanowej związanej z przyjmowaniem metforminy, leku pierwszego rzutu u chorych na cukrzycę typu 2. Metformina jest lekiem bezpiecznym, o udowodnionym zmniejszeniu zagrożeń powikłań cukrzycy i podawanym nawet w stanach przedcukrzycowych w celu obniżenia ryzyka rozwinięcia choroby. Istnieją natomiast przeciwwskazania do jej stosowania. Wśród najważniejszych znajdują się niewydolność nerek lub zła tolerancja leku. U pacjentów, którzy mimo przeciwwskazań przyjmują metforminę, może rozwinąć się kwasica mleczanowa spowodowana gromadzeniem się mleczanów jako produktu przemian metabolicznych. 

W przypadku zatrucia i rozwinięcia się zaburzenia bardzo dobry efekt uzyskuje się już po odstawieniu leku. Pomimo, wydawałoby się, ciężkiego stanu chorego, często dochodzi do spektakularnej poprawy stanu pacjenta.

Rozpoznanie kwasicy mleczanowej

W celu rozpoznania kwasicy mleczanowej należy (poza objawami) stwierdzić u pacjenta w badaniach krwi:

  • niewielką hiperglikemię lub normoglikemię,
  • stężenie kwasu mlekowego > 5 mmol/l,
  • spadek pH krwi < 7,30,
  • lukę anionową > 16 mmol/l,
  • stężenie wodorowęglanów < 10 mmol/l,
  • hiperkaliemię,
  • prawidłowe stężenie sodu (Na+).

W trakcie diagnostyki i różnicowania kwasicy określa się tzw. lukę anionową (LA). Stanowi ona różnicę stężenia jonów sodowych (kationów) i sumy stężeń jonów chlorkowych i wodorowęglanowych (anionów). Prawidłowo u osoby zdrowej luka anionowa wynosi 8-12 mEq/l. Laboratoryjne testy wyznaczające LA stosuje się w celu różnicowania kwasic na te, które przebiegają bez jej zmian lub ze zwiększeniem różnicy kationów i anionów, diagnostyce kwasic nieoddechowych (wzrost luki anionowej poprzez wzrost nieoznaczonych anionów, jak np. mleczanowych), zatruć litem, bromkiem i gammapatiach.

Typy kwasicy mleczanowej

Wyróżnia się dwa główne typy kwasicy mleczanowej:

  • typ A – wynika z niedostatecznej podaży tlenu w przebiegu np.: ciężkiego wysiłku fizycznego, hipoksji w przebiegu chorób płuc, anemii, wstrząsu, napadu padaczkowego, ostrego zespołu wieńcowego, zatrzymania akcji serca; wytworzone warunki beztlenowe doprowadzają do wzmożonego wytwarzania mleczanów w procesie glikolizy;
  • typ B – wynika z zaburzenia metabolizmu mleczanu w przebiegu np.: cukrzycy, niewydolności wątroby, niewydolności nerek, ciężkiej infekcji, białaczki, zapalenia trzustki, zatrucia etanolem i pochodnymi alkoholi, paracetamolem, czadem, cyjankiem.

Kwasicę mleczanową należy odróżnić od:

  • kwasicy ketonowej, w której obserwuje się prawidłowe stężenie kwasu mlekowego, duże stężenia glukozy i ciał ketonowych, a pH krwi rzadko jest mniejsze niż 7,0;
  • zatrucia alkoholem, w którym nie występują objawy wstrząsu i utrzymuje się prawidłowe pH oraz stężenie glukozy;
  • innych przyczyn wstrząsu.

Leczenie kwasicy mleczanowej

Leczenie kwasicy mleczanowej polega głównie na pozbyciu się jej podstawowej przyczyny. W przypadku zatruć lekiem (np. metforminą, izoniazydem, paracetamolem) należy natychmiast odstawić lek i podać odpowiednią odtrutkę lub zastosować hemofiltrację, aby pozbyć się czynnika będącego powodem zatrucia. Istotną rolę odgrywa nawadnianie w celu wypełnienia łożyska naczyniowego i utrzymania ciśnienia krwi, a w przypadku utrzymującej się hipotensji – dożylny wlew katecholamin. Należy także uwzględnić zabezpieczenie dróg oddechowych, tlenoterapię w celu zahamowania procesów glikolitycznych, regulację glikemii wlewami insuliny i glukozy, hemodializę oraz płynoterapię mającą na celu m.in. uzupełnienie niedoboru jonów wodorowęglanowych będących składnikiem układu buforującego, co pomoże w wyrównaniu kwasicy i doprowadzeniu organizmu do stanu fizjologicznego.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Cholestaza ciążowa – przyczyny, objawy, leczenie, dieta

    Cholestaza zwykle pojawia się w III trymestrze ciąży, a jej pierwszym objawem jest świąd skóry. Czym jest cholestaza ciążowa i jaki ma wpływ na mamę oraz dziecko? W jaki sposób ją rozpoznać i leczyć? Jak powinna wyglądać dieta ciężarnej, u której doszło do zastoju żółci? 

  • Wczesna choroba Alzheimera – kto jest w grupie ryzyka? Jak rozpoznać pierwsze oznaki choroby?

    Choroba Alzheimera zwykle dotyka seniorów, ale może rozwinąć się także u osób poniżej 65. roku życia, a nawet u osób 30-letnich, chociaż są to rzadkie przypadki. Różne źródła podają, że problem dotyczy około 5-10% chorych na tę postać demencji. Etiologia schorzenia pozostaje niejasna, co utrudnia diagnozę i opracowanie skutecznych metod leczenia.

  • Adrenalina – jaka jest funkcja w organizmie? Czym skutkuje nadmierna ekspozycja na działanie hormonu?

    Adrenalina, czyli tzw. hormon przetrwania, mobilizuje organizm do szybkiego reagowania w przypadku zagrożenia. Powoduje zauważalny wzrost siły i wydajności, a także zwiększoną świadomość w sytuacjach stresowych. Nadmierna ekspozycja na adrenalinę może jednak szkodzić zdrowiu. Dowiedz się, jakie są skutki nadprodukcji tego hormonu. W jaki sposób wykorzystywany jest w medycynie? 

  • Biegunka podróżnych – objawy, leczenie, zapobieganie

    Podczas podróży uważaj na to, co jesz i pijesz, jeżeli nie chcesz nabawić się „klątwy Montezumy”. Biegunka jest najczęstszą chorobą podróżnych. Według szacunków CDC dotyka 10 milionów ludzi każdego roku. Kto jest najbardziej zagrożony infekcją chorobotwórczymi drobnoustrojami? W których miejscach na świecie istnieje największe ryzyko doświadczenia biegunki podróżnych?

  • Pieczenie, upławy i swędzenie kobiecych okolic intymnych? – to może być infekcja pochwy. Jak zabiegać i leczyć stany zapalne?

    Upławy, pieczenie i swędzenie okolic intymnych to nie tylko uporczywe i często nawracające przypadłości, ale także objawy infekcji, która jeśli jest zaniedbana, może doprowadzić do niepłodności. Infekcje okolic intymnych mogą przydarzyć się kobiecie w każdym wieku, przed porodem, w trakcie ciąży i w połogu. Czy istnieje jedna uniwersalna odpowiedź na pytanie – jak skutecznie wyleczyć i zapobiegać zakażeniom pochwy? Otóż nie, nie istnieje. Można jednak postępować zgodnie z pewnymi wskazówkami, dzięki którym nawet w oparciu o domowe sposoby na infekcje intymne możliwe jest złagodzenie tych najbardziej dokuczliwych objawów. Więcej infmacji na ten temat znajduje się w niniejszym artykule.

  • Szczepionka przeciw grypie oparta na technologii mRNA. Rozpoczęły się badania kliniczne nad nowymi preparatami

    Obecnie szczepionki przeciw grypie zmniejszają ryzyko zachorowania o 40–60%. Moderna postawiła sobie za cel stworzenie preparatu o lepszej skuteczności i z początkiem lipca rozpoczęła badania kliniczne nad nowym produktem, preparatem przeciw grypie sezonowej, która wykorzystuje technologię mRNA. Według prognoz ma on być bardziej skuteczny niż dotychczasowe szczepionki.

  • Suche utonięcia – czym są? W jaki sposób objawia się zespół post-immersyjny?

    Z pozoru niegroźne zachłyśnięcie się płynem, może być niezwykle niebezpieczne, czego potwierdzeniem mogą być dane statystyczne, które wskazują, że około 15% wszystkich utonięć stanowią tzw. suche utonięcia, do których wystarczy naprawdę niewielka ilość wody. Dry drowning definiowane jest jako problem z oddychaniem, występujący po dostaniu się wody do dróg oddechowych. Jak chronić dziecko przed groźnym obrzękiem płuc oraz co robić, kiedy po zabawie w wodzie zauważymy, że nasze dziecko jest wyjątkowo apatyczne i osłabione? Odpowiedzi znajdują się w poniższym artykule.

  • Sparaliżowany po udarze mężczyzna „przemówił” dzięki nowatorskiej neuroprotezie mowy

    Problemy z mową i komunikacją po udarze występują często w przypadku tego urazu mózgu. Anartria, czyli zespół zaburzeń oddechowo-fonacyjno-artykulacyjnych występujący właśnie w tym przypadku jest wywołany uszkodzeniami ośrodków i/lub dróg unerwiających aparat mowy. Przez wiele lat problem ten był nierozwiązywalny, a metody komunikacji osoby chorej opierały się jedynie na literowaniu. Obecne rozwiązanie polega na generowaniu płynnych komunikatów, które pozwalają na tworzenie całych zdań w oparciu o 50 słów. Na czym polega nowatorska metoda  z wykorzystaniem neuroprotezy? Odpowiedź znajduje się w artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij