Ciekawostki o witaminach — witamina B3 i B5
Maria Kasprzak

Ciekawostki o witaminach — witamina B3 i B5

Wszyscy wiemy, że przetworzona żywność jest mniej wartościowa, niż naturalna, prawda? Przetwarzanie „zabija” witaminy. Zalecenia dietetyków obejmują spożywanie jak najmniej przetworzonych produktów. Istnieją nawet całe ruchy zwolenników surowej żywności, jedzenie raw food jest w niektórych społecznościach modne. A jednak… Czy można uwierzyć, że specyficzna, pracochłonna metoda przetwarzania kukurydzy na mąkę – nixtamalizacja - umożliwiła rozwój i trwanie cywilizacji Majów, Inków i Azteków? 

Witamina B3 – tajemnica Majów i Azteków 

Jest to oczywiście przesada, choć zapewne niewielka. Przyjrzyjmy się jednak, jak pracochłonne było przygotowanie mąki kukurydzianej przez rdzenne ludy Mezoameryki. Ta technika, z pewnymi usprawnieniami, jest zresztą stosowana do dziś, aby przygotować np. mąkę na tortille. Najpierw trzeba ugotować ziarna w wodzie z dodatkiem wapna lub popiołu. Taki roztwór jest mocno zasadowy, co powoduje zmiękczenie okrywy ziarna. Następnie ziarna odcedzano, dokładnie płukano i ręcznie usuwano zmiękczona łuski ziarna. Tak przygotowany nixtamal można było użyć do przygotowania potraw lub zemleć na mąkę, nadającą się do wyrobienia ciasta. Jak wiadomo, cywilizacje Indian środkowoamerykańskich przetrwały wieki, mając kukurydzę za podstawę pożywienia.  

Dlaczego więc europejscy kolonizatorzy, którzy także żywili się głównie kukurydzą, w ciągu stosunkowo krótkiego czasu pobytu w Ameryce tak często chorowali, szczególnie wiosną, na chorobę prowadzącą do uszkodzenia skóry, biegunki, zaburzeń umysłowych i w wielu przypadkach do śmierci? Chorobę tę nazywano różnie: chorobą wiosenną (ponieważ objawy występowały głównie z wiosną, po ekspozycji na słońce), mal de la rosa (z hiszp. „chorobą czerwoną”) i w końcu pelagrą, która to nazwa upowszechniła się najbardziej. „Pelagra” oznacza dosłownie „skórę zaatakowaną [przez ból, chorobę]”, z łac. pelle – skóra i gr. agra – pochwycenie, łup. Analogiczną budowę ma np. słowo podagra, oznaczające bolesny artretyzm stopy. 

Pelagra powstaje wskutek długotrwałego niedoboru w pożywieniu pewnej substancji, zwanej niacyną lub kwasem nikotynowym. Dziś ten związek, a także jego pochodną – amid kwasu nikotynowego, zaliczamy do witamin, czyli związków niezbędnych w diecie w niewielkich ilościach. W grupie witamin B niacyna ma numer 3, bywa nazywana także witaminą PP, czyli przeciw-pelagryczną (lub z ang. pelagra-preventing). W kukurydzy niacyna występuje, jednak większa jej część jest w zewnętrznej części ziarna związana z innymi cząsteczkami i niedostępna dla ludzkich soków trawiennych. Jednak gotowanie w środowisku alkalicznym – czyli właśnie nixtamalizacja – powoduje uwolnienie niacyny z jej formy związanej i umożliwia wykorzystania jej przez organizm człowieka.  

Innym produktem spożywczym, który wskutek przetwarzania staje się bogatszy w witaminę PP jest kawa. Surowa, zielona kawa ma jej niewiele, zawiera jednak pewien alkaloid – trygonellinę (inną rośliną zawierającą trygonellinę jest kozieradka). W czasie palenia kawy, w temperaturze około 200°C trygonellina ulega przekształceniu m.in. w witaminę PP. Palone ziarna kawy zawierają około 10-40 mg niacyny w 100 g.  

Warto wspomnieć, że ludzki organizm może również syntetyzować niacynę z tryptofanu. Synteza ta często nie pokrywa całkowicie zapotrzebowania, a tryptofan jest aminokwasem egzogennym i także musi być dostarczany w pożywieniu, ponieważ nie jest syntetyzowany w organizmie. Jednak w przypadku dostępności pokarmu ubogiego w niacynę, ale bogatego w tryptofan, organizm może wytworzyć z niego pewną ilość niacyny, pozwalającą zapobiec wystąpieniu pelagry.  

Witamina B5 – wszędobylska i niezastąpiona 

Zaraz, zaraz… a gdzie witamina B4? Cierpliwości. Od czasu, kiedy witaminy były odkrywane i identyfikowane, stan wiedzy na ich temat nieco się zmienił. Niektóre substancje zaliczane wcześniej do witamin zostały wykluczone z tej kategorii, z różnych przyczyn. Najczęściej dlatego, że okazało się, iż mogą być wytwarzane w organizmie. Do listy tych „pseudowitamin” lub substancji „witaminopodobnych” powrócę w dalszej części cyklu ciekawostek o witaminach, ponieważ jest to temat interesujący i wart omówienia.  

Tymczasem wróćmy do witaminy B5, czyli kwasu pantotenowego. Jego nazwa oznacza z języka greckiego „wszędobylski” lub „powszechnie występujący”. I tak jest rzeczywiście, dlatego bardzo rzadko obserwuje się niedobory tej witaminy, a badania nad jej rolą opierały się przede wszystkim na sztucznym wywołaniu tych niedoborów u ochotników lub u zwierząt doświadczalnych. Zwierzęta pozbawione kwasu pantotenowego w diecie mają wyblakłą, zmierzwioną sierść, zahamowany wzrost, zmiany na skórze i oczach oraz zaburzenia ruchu, szczególnie niedowład tylnych kończyn. Samce myszy doświadczalnych wykazują także zaburzenia w produkcji plemników. 

To, że kwas pantotenowy występuje powszechnie w pożywieniu odzwierciedla jego rolę w organizmie. Jest on niezbędnym składnikiem koenzymu A, który bierze udział w regulacji wielu najważniejszych szlaków metabolicznych, w tym w cyklu Krebsa. Być może większość Czytelników pamięta z liceum, że cykl Krebsa to ważna część oddychania komórkowego, czyli procesów uzyskiwania energii z rozkładu glukozy lub kwasów tłuszczowych.  

Bogatym źródłem kwasu pantotenowego są np. podroby i drożdże oraz, co ciekawe, mleczko pszczele. Zawiera on nawet 18 mg kwasu pantotenowego w 100 g. Witamina ta jest dodawana także do żywności specjalnego przeznaczenia żywieniowego lub medycznego, a także wchodzi w skład preparatów witaminowych. Jednak czysty kwas pantotenowy jest nietrwały, dlatego najczęściej używa się jego trwalszej soli – pantotenianu wapnia. 

Przy tej okazji nie sposób zapomnieć o pantenolu. Podobieństwo w nazwie jest nieprzypadkowe. Pantenol może być w organizmie przekształcony w kwas pantotenowy, dlatego bywa często nazywany prowitaminą B5. Znany jest także jako D-pantenol lub dekspantenol i jest bardzo popularnym składnikiem kosmetyków, maści i kremów, dzięki swoim właściwościom nawilżającym, łagodzącym i ułatwiającym gojenie. Popularne kremy i pianki do stosowania przy oparzeniach słonecznych i pierwszego stopnia często zawierają około 10% pantenolu. Łagodzące właściwości pantenolu sprawiają, że jest on także cennym składnikiem kropli i żeli do podrażnionych oczu. Jako składnik szamponów i odżywek, prowitamina B5 nawilża włosy i nadaje im połysk i elastyczność.  

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Karotenoidy – jaki mają wpływ na nasz organizm? Właściwości i źródła karotenoidów

    Intensywna barwa żywności z pewnością niejednokrotnie sprawiła, że mieliśmy na nią większą chęć niż na jej nieatrakcyjną, „wyblakniętą” wersję. Wiele jest substancji barwnych, które nadają apetyczny wygląd warzywom, owocom czy produktom białkowym. Są to chlorofile, polifenole czy karotenoidy, wiele z nich wykazuje prozdrowotne właściwości. Warto wiedzieć dlaczego i kiedy korzystnie jest spożywać bogate w nie produkty spożywcze. Podpowiadamy, czym są karotenoidy i jakimi właściwościami się charakteryzują? 

  • Burak czerwony – jakie ma właściwości lecznicze i wartości odżywcze? Sok z buraka a nowotwór

    Burak to niskokaloryczne warzywo, bogate w witaminy i składniki mineralne. Zawiera także antocyjany oraz flawonoidy, którym przypisuje się właściwości przeciwnowotworowe. Sok z buraka najlepiej wykonać z wykorzystaniem wyciskarki wolnoobrotowej, dzięki której napój będzie bogaty w więcej cennych wartości odżywczych, niż wówczas, kiedy skorzystamy ze zwykłej sokowirówki. Buraka włącza się często do diety osób, które walczą z nadwagą i otyłością, chcą obniżyć poziom cholesterolu we krwi lub tym, którym dokucza zgaga. Jakie jeszcze właściwości ma burak zwyczajny, czy to prawda, że z powodzeniem stosowany jest w terapii przeciwnowotworowej oraz co poprawi smak soku z tego warzywa? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Niedobór magnezu – przyczyny, objawy, suplementacja przy hipomagnezemii

    Niedobór magnezu może być spowodowany wieloma czynnikami, m.in.: niedostateczną ilością tego pierwiastka w diecie, zaburzeniami wchłaniania, przyjmowaniem niektórych leków, nadmiernym spożyciem alkoholu, a także narażeniem na przewlekły stres. Objawy hipomagnezemii to przede wszystkim zmęczenie i osłabienie, skurcze oraz drżenie mięśni, nudności, rozdrażnienie, bezsenność, bóle głowy. Jak uzupełnić niedobory magnezu? 

  • Bacopa monnieri – działanie ekstraktu roślinnego eliksiru życia. Czy suplementowanie bakopy drobnolisej pomaga się szybciej uczyć?

    Bacopa monnieri, czyli bakopa drobnolistna, jest suplementem diety polecanym przed istotnymi egzaminami, jak matura czy sesja, wspomagając pamięć i koncentrację. Korzystnie wpływa na kondycję skóry i włosów. Suplementowanie Bacopa zalecane jest także w trakcie terapii chorób neurodegradacyjnych, takich jak Alzhaimer lub Parkinson. Przez niektórych nazywana jest „eliksirem życia", ponieważ poprawia samopoczucie, łagodzi stres i napięcie. Dodatkowo ma także działanie przeciwbakteryjne i przeciwzapalne. Jak suplementować Bacopa monnieri, czy kobiety w ciąży mogą zażywać ten preparat oraz na jaki procent standaryzacji suplementu zwrócić uwagę, kupując Brahmi? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Rutyna a rutozyd – czy jest między nimi różnica? Właściwości, działanie, suplementy i naturalne źródła rutyny

    Rutyna to popularna nazwa stosowana dla grupy flawonoidów, które prawidłowo określa się mianem rutozydu. Posiada wiele zastosowań zarówno w lecznictwie, jak i kosmetyce. Ma silne właściwości przeciwutleniające, neutralizuje reaktywne formy tlenu, uelastycznia naczynia krwionośne i chroni je przed uszkodzeniami. Jest stosowana jako jeden ze składników kompleksów multiwitaminowych, które wspierają odporność. Zwiększa przyswajalność żelaza, przez co przy dłuższej suplementacji może wywoływać wytrącanie się kryształków w moczu. Z którymi lekami i mikroelementami nie powinno się łączyć rutyny, która cera najwięcej zyska przy stosowaniu preparatów z rutozydem oraz jaka jest wskazana dawka dzienna tego suplementu diety? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • PABA – co to jest? Jakie ma właściwości? Czy witamina B10 to cudowny suplement na siwienie i zmarszczki?

    PABA, czyli kwas para-aminobezoesowy, to substancja, którą wykorzystuje się zarówno w terapii poważnych problemów zdrowotnych, np. zaburzeń płodności, jak i w opóźnianiu momentu pojawienia się siwych włosów i zmarszczek mimicznych. PABA wpływa na pigmentację włosów, dzięki czemu dłużej zachowują swój kolor. Ponadto chroni skórę przez szkodliwym działaniem promieni UV, spowalniając powstawanie zmarszczek. Ponadto odpowiada za syntezę kwasu foliowego (witaminy B9), który jest zalecany kobietom w ciąży i tym planującym bycie mamą, ponieważ przeciwdziała powstawaniu wad cewy nerwowej.

  • Krzem a krzem organiczny – czym się różnią, który jest lepiej przyswajalny? Właściwości i suplementy na piękne włosy i paznokcie

    Krzem to pierwiastek, który wielu osobom kojarzy się z preparatami na piękne włosy i paznokcie, natomiast niewielu z działaniem przeciwmiażdżycowym, przeciwcukrzycowym i przeciwnowotworowym. W aptekach i sklepach zielarskich dostępnych jest wiele preparatów z krzemem zarówno w formie jednoskładnikowej, jak i w połączeniu z borem lub jodem. Na niedobór krzemu najbardziej narażone są kobiety i osoby starsze.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij