Ciekawostki o witaminach — witamina B3 i B5 - portal DOZ.pl
Ciekawostki o witaminach — witamina B3 i B5
Maria Kasprzak

Ciekawostki o witaminach — witamina B3 i B5

Wszyscy wiemy, że przetworzona żywność jest mniej wartościowa, niż naturalna, prawda? Przetwarzanie „zabija” witaminy. Zalecenia dietetyków obejmują spożywanie jak najmniej przetworzonych produktów. Istnieją nawet całe ruchy zwolenników surowej żywności, jedzenie raw food jest w niektórych społecznościach modne. A jednak… Czy można uwierzyć, że specyficzna, pracochłonna metoda przetwarzania kukurydzy na mąkę – nixtamalizacja - umożliwiła rozwój i trwanie cywilizacji Majów, Inków i Azteków? 

Witamina B3 – tajemnica Majów i Azteków 

Jest to oczywiście przesada, choć zapewne niewielka. Przyjrzyjmy się jednak, jak pracochłonne było przygotowanie mąki kukurydzianej przez rdzenne ludy Mezoameryki. Ta technika, z pewnymi usprawnieniami, jest zresztą stosowana do dziś, aby przygotować np. mąkę na tortille. Najpierw trzeba ugotować ziarna w wodzie z dodatkiem wapna lub popiołu. Taki roztwór jest mocno zasadowy, co powoduje zmiękczenie okrywy ziarna. Następnie ziarna odcedzano, dokładnie płukano i ręcznie usuwano zmiękczona łuski ziarna. Tak przygotowany nixtamal można było użyć do przygotowania potraw lub zemleć na mąkę, nadającą się do wyrobienia ciasta. Jak wiadomo, cywilizacje Indian środkowoamerykańskich przetrwały wieki, mając kukurydzę za podstawę pożywienia.  

Dlaczego więc europejscy kolonizatorzy, którzy także żywili się głównie kukurydzą, w ciągu stosunkowo krótkiego czasu pobytu w Ameryce tak często chorowali, szczególnie wiosną, na chorobę prowadzącą do uszkodzenia skóry, biegunki, zaburzeń umysłowych i w wielu przypadkach do śmierci? Chorobę tę nazywano różnie: chorobą wiosenną (ponieważ objawy występowały głównie z wiosną, po ekspozycji na słońce), mal de la rosa (z hiszp. „chorobą czerwoną”) i w końcu pelagrą, która to nazwa upowszechniła się najbardziej. „Pelagra” oznacza dosłownie „skórę zaatakowaną [przez ból, chorobę]”, z łac. pelle – skóra i gr. agra – pochwycenie, łup. Analogiczną budowę ma np. słowo podagra, oznaczające bolesny artretyzm stopy. 

Pelagra powstaje wskutek długotrwałego niedoboru w pożywieniu pewnej substancji, zwanej niacyną lub kwasem nikotynowym. Dziś ten związek, a także jego pochodną – amid kwasu nikotynowego, zaliczamy do witamin, czyli związków niezbędnych w diecie w niewielkich ilościach. W grupie witamin B niacyna ma numer 3, bywa nazywana także witaminą PP, czyli przeciw-pelagryczną (lub z ang. pelagra-preventing). W kukurydzy niacyna występuje, jednak większa jej część jest w zewnętrznej części ziarna związana z innymi cząsteczkami i niedostępna dla ludzkich soków trawiennych. Jednak gotowanie w środowisku alkalicznym – czyli właśnie nixtamalizacja – powoduje uwolnienie niacyny z jej formy związanej i umożliwia wykorzystania jej przez organizm człowieka.  

Innym produktem spożywczym, który wskutek przetwarzania staje się bogatszy w witaminę PP jest kawa. Surowa, zielona kawa ma jej niewiele, zawiera jednak pewien alkaloid – trygonellinę (inną rośliną zawierającą trygonellinę jest kozieradka). W czasie palenia kawy, w temperaturze około 200°C trygonellina ulega przekształceniu m.in. w witaminę PP. Palone ziarna kawy zawierają około 10-40 mg niacyny w 100 g.  

Warto wspomnieć, że ludzki organizm może również syntetyzować niacynę z tryptofanu. Synteza ta często nie pokrywa całkowicie zapotrzebowania, a tryptofan jest aminokwasem egzogennym i także musi być dostarczany w pożywieniu, ponieważ nie jest syntetyzowany w organizmie. Jednak w przypadku dostępności pokarmu ubogiego w niacynę, ale bogatego w tryptofan, organizm może wytworzyć z niego pewną ilość niacyny, pozwalającą zapobiec wystąpieniu pelagry.  

Witamina B5 – wszędobylska i niezastąpiona 

Zaraz, zaraz… a gdzie witamina B4? Cierpliwości. Od czasu, kiedy witaminy były odkrywane i identyfikowane, stan wiedzy na ich temat nieco się zmienił. Niektóre substancje zaliczane wcześniej do witamin zostały wykluczone z tej kategorii, z różnych przyczyn. Najczęściej dlatego, że okazało się, iż mogą być wytwarzane w organizmie. Do listy tych „pseudowitamin” lub substancji „witaminopodobnych” powrócę w dalszej części cyklu ciekawostek o witaminach, ponieważ jest to temat interesujący i wart omówienia.  

Tymczasem wróćmy do witaminy B5, czyli kwasu pantotenowego. Jego nazwa oznacza z języka greckiego „wszędobylski” lub „powszechnie występujący”. I tak jest rzeczywiście, dlatego bardzo rzadko obserwuje się niedobory tej witaminy, a badania nad jej rolą opierały się przede wszystkim na sztucznym wywołaniu tych niedoborów u ochotników lub u zwierząt doświadczalnych. Zwierzęta pozbawione kwasu pantotenowego w diecie mają wyblakłą, zmierzwioną sierść, zahamowany wzrost, zmiany na skórze i oczach oraz zaburzenia ruchu, szczególnie niedowład tylnych kończyn. Samce myszy doświadczalnych wykazują także zaburzenia w produkcji plemników. 

To, że kwas pantotenowy występuje powszechnie w pożywieniu odzwierciedla jego rolę w organizmie. Jest on niezbędnym składnikiem koenzymu A, który bierze udział w regulacji wielu najważniejszych szlaków metabolicznych, w tym w cyklu Krebsa. Być może większość Czytelników pamięta z liceum, że cykl Krebsa to ważna część oddychania komórkowego, czyli procesów uzyskiwania energii z rozkładu glukozy lub kwasów tłuszczowych.  

Bogatym źródłem kwasu pantotenowego są np. podroby i drożdże oraz, co ciekawe, mleczko pszczele. Zawiera on nawet 18 mg kwasu pantotenowego w 100 g. Witamina ta jest dodawana także do żywności specjalnego przeznaczenia żywieniowego lub medycznego, a także wchodzi w skład preparatów witaminowych. Jednak czysty kwas pantotenowy jest nietrwały, dlatego najczęściej używa się jego trwalszej soli – pantotenianu wapnia. 

Przy tej okazji nie sposób zapomnieć o pantenolu. Podobieństwo w nazwie jest nieprzypadkowe. Pantenol może być w organizmie przekształcony w kwas pantotenowy, dlatego bywa często nazywany prowitaminą B5. Znany jest także jako D-pantenol lub dekspantenol i jest bardzo popularnym składnikiem kosmetyków, maści i kremów, dzięki swoim właściwościom nawilżającym, łagodzącym i ułatwiającym gojenie. Popularne kremy i pianki do stosowania przy oparzeniach słonecznych i pierwszego stopnia często zawierają około 10% pantenolu. Łagodzące właściwości pantenolu sprawiają, że jest on także cennym składnikiem kropli i żeli do podrażnionych oczu. Jako składnik szamponów i odżywek, prowitamina B5 nawilża włosy i nadaje im połysk i elastyczność.  

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Prawidłowa higiena rąk. Jak, czym i jak długo myć ręce?

    Ogłoszona przez WHO pandemia koronawirusa powinna skłonić nas wszystkich do skrupulatnego zachowania zasad higieny. Jej głównym elementem jest regularne mycie rąk, które pozwala ograniczyć ryzyko przeniesienia do organizmu wirusów, które mogą znajdować się na dłoniach, np. po dotknięciu skażonych przedmiotów. Bardzo ważna jest technika mycia rąk i czas, jaki powinniśmy przeznaczyć na tą czynność. Jak długo myć dłonie? Czy pożądane efekty można osiągnąć już po zastosowaniu powszechnie dostępnego mydła w kostce lub w płynie?

  • Co kryje się w owocach i warzywach? Chemia i mikroorganizmy w żywności

    Wraz z nadejściem wiosny i lata w ogródkach, sklepach i na rynkach przybywa świeżych warzyw oraz owoców. To prawdziwe dobrodziejstwo dla naszego zdrowia i smaku – nic nie zastąpi aromatu i chrupkości szczypiorku, rzodkiewek, sałaty i innych, pełnych witamin, wiosennych nowalijek. Niemniej jednak, oprócz niewątpliwych korzyści, jakie przynosi częste spożywanie warzyw i owoców, należy także mieć świadomość zagrożeń, jakie mogą stwarzać dla zdrowia poprzez niewłaściwe przygotowanie i przechowywanie.

  • Czy woda wystarczy, by umyć owoce i warzywa?

    Spożywanie surowych warzyw i owoców to zwyczaj bardzo dobry dla zdrowia. Produkty te zawierają dużo witamin i mikroelementów, błonnika, antyoksydantów i innych korzystnych dla zdrowia składników. Jednak, aby jedzenie świeżych jarzyn było dla nas bezpieczne, należy właściwie je przygotować, aby usunąć z nich szkodliwe substancje i chorobotwórcze mikroorganizmy.

  • Ciekawostki o witaminach — witamina B6 i B7 (biotyna)

    W latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku wydzielano i odkrywano witaminy, które dziś zaliczamy do witamin z grupy B. Nie było to łatwe, m.in. dlatego, że często witaminy te występują razem, np. w drożdżach, wątrobie lub zbożach. Znano już tiaminę (wit. B1) i ryboflawinę (B2), jednak szczury doświadczalne karmione półsyntetyczną dietą z dodatkiem witamin B1 i B2, w ciągu paru tygodni zapadały na chorobę zwaną „akrodynią szczurów”. Choroba ta objawiała się głównie opuchlizną, zaczerwienieniem i łuszczeniem skóry na łapach, nosie, pyszczku i uszach. Pomimo podobieństwa do pelagry, choroba ta była leczona przez czynnik obecny w drożdżach, niebędący jednak witaminą PP, czyli przeciw-pelagryczną. 

  • Witamina B12 – czy tylko dieta wegańska może wpłynąć na jej niedobór? Jak przyjmować kobalaminę, żeby zwiększyć jej przyswajalność?

    W połowie XIX wieku, angielski lekarz Thomas Addison opisał szczególny rodzaj choroby. Była to niedokrwistość (anemia), która jednak nie poddawała się zwyczajnemu leczeniu, a chorzy umierali w ciągu około 2 lat od wystąpienia pierwszych objawów. Oprócz bladości, zmęczenia i innych typowych objawów, chorzy cierpieli także na objawy ze strony układu nerwowego, np. mrowienie w kończynach, nerwobóle, zaburzenia czucia, zaburzenia psychiczne itp.

  • Jak często należy wymieniać igły do penów z insuliną i lancety do nakłuwaczy?

    Cukrzyca to choroba przewlekła, która często skutkuje poważnymi powikłaniami. Jednak diabetyk może cieszyć się dobrą kondycją i komfortem życia, pod warunkiem, że przestrzega zaleceń lekarza i starannie monitoruje glikemię i przyjmuje insulinę lub leki. Należy pamiętać, że kluczowe jest zachowanie przy tym właściwej higieny i jednorazowe użycie lancetów, pasków do glukometru i igieł do iniekcji.

  • Pandemia koronawirusa – czym różni się od epidemii?

    Pandemia koronawirusa, a właściwie Covid-19 wywołanej wirusem SARS-CoV-2 trwa obecnie na całym świecie. W Polsce ogłoszono stan zagrożenia epidemicznego. Wiele osób może czuć dezorientację spowodowaną natłokiem nazw – co to jest epidemia, pandemia i stan zagrożenia epidemicznego?  

  • Koronawirus, Covid-19 i odporność. Burza cytokin w przebiegu chorób zakaźnych

    Obecna pandemia choroby Covid-19 dotyka szczególnie osoby starsze i osłabione przez choroby przewlekłe. Rzadziej cierpią na nasilone objawy osoby młode, chociaż także wśród nich notuje się ciężki przebieg choroby, a nawet zgony. Jednym z mechanizmów ciężkiego przebiegu zakażenia koronawirusem może być tzw. burza cytokin.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij