Zapalenie ucha u dziecka – jak rozpoznać? Co robić?

Twoje dziecko stało się nagle marudne, płaczliwe, gorączkuje? A może wymiotuje lub ma biegunkę? Za tymi częstymi objawami może się kryć nie tylko ząbkowanie czy za duża ilość zjedzonych słodyczy. Tak może przebiegać zapalenie ucha środkowego. Na co zwrócić uwagę, by nie przeoczyć tej choroby?

Ostre zapalenie ucha środkowego (OZUŚ) dotyka aż 50-85% maluchów. Szczyt zachorowań przypada między 6. a 18. miesiącem życia, a po ukończeniu siódmego roku życia częstość wyraźnie się zmniejsza. Zapalenie ucha u dziecka rozwija się nagle, a proces zapalny obejmuje błonę śluzową i struktury ucha środkowego, dając różne, nie zawsze charakterystyczne objawy. Jeżeli zapalenie nie jest całkowicie wyleczone, może przybierać postać przewlekłą lub nawracającą.

Przyczyny zapalenia ucha u dziecka

Zdecydowanie najczęściej do OZUŚ dochodzi na skutek rozprzestrzeniania się wirusowej infekcji górnych dróg oddechowych. Nosowa część gardła łączy się z uchem za pomocą trąbki słuchowej i właśnie tą drogą szerzy się zakażenie. Specyfika budowy anatomicznej tego miejsca u dzieci, a także przerost migdałka gardłowego, niedojrzały jeszcze układ immunologiczny, predyspozycje genetyczne, alergia, refluks żołądkowo-przełykowy czy częste przeziębienia sprzyjają wystąpieniu tego schorzenia. Bardzo często dochodzi do nadkażenia bakteryjnego takimi drobnoustrojami jak Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae czy Moraxella catarrhalis.

Różnorodne symptomy

Charakterystyczne dolegliwości pojawiające się w ostrym zapaleniu ucha u dziecka to silny, pulsujący ból ucha, ból głowy, upośledzenie słuchu i szumy uszne. Wspaniale, jeśli nasza pociecha jest już na tyle duża, by przekazać nam te wszystkie informacje. Ale jak ta choroba może wyglądać u najmłodszych dzieci?

Objawy są bardzo niespecyficzne. Zazwyczaj maluszek jest rozdrażniony i płaczliwy, ma słaby apetyt, gorączkuje. Czasami pojawiają się wymioty lub biegunka. Pamiętajmy, że u niemowląt różne choroby, dotykające różnych narządów, potrafią manifestować się objawami ze strony układu pokarmowego.

Nie zawsze więc dopatrujmy się przyczyny tych dolegliwości w błędzie dietetycznym albo grypie żołądkowej. Powinna nam się zapalić czerwona lampka i przed oczami pojawić napis „ucho – brzucho”. Z kolei pocieranie ucha o poduszkę lub trzymanie się za ucho wcale nie musi oznaczać zapalenia, a już na pewno nie stanowi podstawy do rozpoczęcia leczenia.

Jak rozpoznać chorobę?

Zawsze w razie utrzymywania się bądź nasilania niepokojących objawów należy udać się do pediatry, który dokładnie przeprowadzi wywiad i zbada nasze dziecko. Kluczowym badaniem w przypadku podejrzenia zapalenia ucha u dziecka jest wziernikowanie (tzw. otoskopia). Za pomocą specjalnego urządzenia (otoskopu) można dokładnie i bezboleśnie obejrzeć przewód słuchowy zewnętrzny oraz ocenić błonę bębenkową, której wygląd zmienia się w czasie infekcji.

Leczenie zapalenia ucha u dziecka

Zapalenie ucha o etiologii bakteryjnej i wirusowej nie różnią się w przebiegu klinicznym w sposób umożliwiający ich różnicowanie. Co więcej – mogą się na siebie nakładać.

U dzieci do szóstego miesiąca życia rozpoznanie choroby jest wskazaniem do włączenia antybiotykoterapii. U starszych natomiast, u których występują łagodne objawy (tzn. gorączka poniżej 38oC, brak wymiotów, jednostronne zapalenie ucha bez wycieku), zaleca się postawę wyczekującą. Polega ona na podawaniu leków działających przeciwbólowo (paracetamol, ibuprofen). Okres wyczekiwania na poprawę powinien wynosić 24 godziny u dzieci do drugiego roku życia, a u dzieci starszych 48-72 godziny.

Jeśli po tym czasie dolegliwości się nie zmniejszą, należy włączyć antybiotyk. Uwzględniając najczęstszy rodzaj bakterii powodujących OZUŚ oraz ich profil lekooporności, pierwszym wyborem powinna być amoksycylina podawana przez 7-10 dni.

Wyciek wydzieliny z ucha

W wyniku toczącego się stanu zapalnego w przestrzeniach ucha środkowego dochodzi do nadmiernej produkcji i gromadzenia się wydzieliny. Jeśli nie może ona wypłynąć z powodu niedrożnej trąbki słuchowej, gromadzi się w uchu środkowym, powodując wzrost ciśnienia i napięcia w jamie bębenkowej, co objawia się bólem ucha. Jeśli ciśnienie przekroczy wytrzymałość błony bębenkowej, dochodzi do samoistnej perforacji i wycieku wydzieliny na zewnątrz. Może ona mieć różne zabarwienie i zapach. Po wystąpieniu wycieku ustępują dolegliwości bólowe, ale nie oznacza to wyleczenia stanu zapalnego. Ucho powinien obejrzeć lekarz pierwszego kontaktu! Nie należy utrudniać odpływu wydzieliny przez wkładanie np. wacików czy setonów, trzeba natomiast unikać kontaktu tej okolicy z wodą. Jeśli leczenie przebiega prawidłowo, wyciek wydzieliny powinien ustąpić po 2-4 dniach. W większości przypadków zapalenia ucha u dziecka perforacja goi się samoistnie.

Kiedy konieczna jest hospitalizacja?

Zazwyczaj ostre zapalenie ucha u dziecka nie wymaga pobytu w szpitalu. Jest to jednak wskazane, gdy pacjent jest w złym stanie ogólnym, nie ma poprawy po zastosowanym leczeniu, utrzymuje się wysoka gorączka lub biegunka (co niejednokrotnie jest przyczyną odwodnienia) lub konieczne jest podanie leku pozajelitowo (dożylnie). Hospitalizacja może być konieczna również wtedy, gdy pojawi się zaczerwienienie i bolesność okolicy za małżowiną uszną lub asymetria twarzy – nasuwa to podejrzenie powikłań wewnątrzczaszkowych.

Czy można zapobiec zapaleniu ucha środkowego?

Rok po roku badania i metaanalizy oraz przeglądy tematu pokazują, że karmienie piersią zmniejsza ryzyko zachorowania na zapalenie ucha u dziecka nawet o 40%. Efekt ochronny działa do trzeciego-szóstego roku życia dziecka, jeżeli karmienie to trwało co najmniej sześć miesięcy. Czasem może pomóc rezygnacja ze żłobka lub przedszkola (ogranicza się wówczas ryzyko infekcji górnych dróg oddechowych). Należy kategorycznie unikać ekspozycji dziecka na dym tytoniowy. Pamiętajmy także o istotnej roli szczepień ochronnych – głównie przeciwko grypie i pneumokokom.


Podziel się: