Suchość w jamie ustnej

Suchość w jamie ustnej (kserostomia) spowodowana jest zmniejszonym lub całkowitym zahamowaniem wydzielania śliny. Powoduje to dyskomfort, utrudnia mówienie, połykanie, używanie protez zębowych, powoduje nieprzyjemny oddech i utrudnia utrzymanie higieny jamy ustnej ze względu na obniżenie pH i sprzyja namnażaniu bakterii. Przewlekła suchość w ustach to dolegliwość często zgłaszana przez ludzi starszych, występuje u 20% ludzi w wieku podeszłym.

Do najczęstszych przyczyn suchości w jamie ustnej zalicza się:

  • stosowanie leków m.in. z grupy przeciwdepresyjnych (SSRI), przeciwwymiotnych, antyhistaminowych, przeciwlękowych, hipotensyjnych, przeciwnowotworowych, czy stosowanych w chorobie Parkinsona.
  • używki – marihuana, metamfetamina
  • radioterapię głowy i szyi – napromieniowanie ślinianek podczas radioterapii często powoduje suchość w jamie ustnej (po dawce 5200 cGy występuje ciężka, nieodwracalna suchość, mniejsze dawki mogą powodować zaburzenie przemijające.
  • choroby układowe takie jak amyloidoza, HIV, sarkoidoza, Zespół Sjogrena, gruźlica, czy niewyrównana cukrzyca.
  • inne – urazy głowy i szyi, infekcje wirusowe, palenie tytoniu

W ocenie klinicznej bardzo ważny jest wywiad, w którym należy ustalić początek choroby, jej przebieg oraz obecność czynników wywołujących, psychogennych lub sytuacyjnych, stan nawodnienia, używki, przyjmowane leki. Jeśli występują objawy suchości w jamie ustnej należy – masując ślinianki podżuchwowe, podjęzykowe i przyuszne obserwować wypływ śliny z ujść przewodów. Należy też zwrócić uwagę na próchnicę zębów, która może występować na brzegach plomb w miejscach nietypowych np. na szyjkach lub wierzchołkach zębów.

Kserostomię rozpoznaje się na podstawie objawów podmiotowych, przedmiotowych i braku wydzielania śliny podczas masażu ślinianek. Nie jest konieczna dalsza diagnostyka, jeśli zaburzenie to występuje wraz z rozpoczęciem stosowania nowego leku i ustąpiło po odstawieniu lub pojawiło się w ciągu kilku tygodni po radioterapii głowy i szyi.

Współwystępowanie suchości oczu, skóry, wysypki, bólów stawów zwłaszcza u kobiet wskazuje na zespół Sjogrena. Zaawansowana próchnica, nieadekwatna do całości obrazu klinicznego jest niekiedy wynikiem zażywania narkotyków, szczególnie metamfetaminy.

Badania dodatkowe:

W przypadkach, w których przyczyna suchości w ustach nie jest jasna, można wykonać tzw. sialometrię, umieszczając specjalne zbiorniczki w okolicach ujść dużych gruczołów ślinowych i stymulując wydzielanie kwasem cytrynowym lub żuciem parafiny. Jeśli istnieje podejrzenie choroby układowej należy wykonać dalsze badania, w tym biopsję gruczołów ślinowych mniejszych i badania w kierunku HIV.

Leczenie zależy od przyczyny. W przypadku suchości w ustach spowodowanych lekami, których nie można zamienić na inne, koryguje się schemat dawkowania, tak, aby szczyt działania leku przypadał w ciągu dnia, ponieważ suchość w ciągu nocy potęguje powstawanie próchnicy. Należy unikać podawania leków podjęzykowo. Chorzy stosujące przyrządy CPAP (w zespole bezdechu sennego) powinny zaopatrzyć się w nawilżacze powietrza.

Do leków, które wspomagają wydzielanie śliny, zalicza się cewimelinę i pilokarpinę. Głównym jednak działaniem niepożądanym tych leków są nudności, wzmożona potliwość, poliurię, napadowe zaczerwienienie twarzy. Korzystne może być częste popijanie niesłodzonych płynów, żucie gum zawierających ksylitol oraz preparatów „sztucznej śliny”. Na wargi i protezy stosuje się wazelinę, aby zmniejszyć suchość, pękanie, bolesność i urazowość błony śluzowej.

Podstawową sprawą jest jednak dokładna higiena jamy ustnej. Pacjenci powinni regularnie czyścić zęby szczoteczką do zębów i nitką dentystyczną. W ciągu dnia natomiast płyn do płukania jamy ustnej. Zaleca się też częste wizyty stomatologiczne. Pacjenci powinni unikać napojów słodkich i kwaśnych, ale również pokarmów drażniących, suchych, pikantnych, bardzo gorących i bardzo zimnych.


Podziel się: