Dna moczanowa - przyczyny i możliwości leczenia

Dna moczanowa jest chorobą zapalną, spowodowaną krystalizacją moczanu sodu w tkankach. Jedną z głównych przyczyn odkładania się tych kryształów jest podwyższone stężenie kwasu moczowego we krwi, w żargonie medycznym określane trudnym terminem jako „hiperurykemia”. Czy jest to jednak, w świetle współczesnej wiedzy, regułą? Jakie są nowe możliwości leczenia tego bolesnego schorzenia? Dlaczego obserwuje się systematyczny wzrost zachorowań oraz czy i jaki mamy na to wpływ?

Kwas moczowy – jak powstaje?

 

Kwas moczowy jest organicznym związkiem, który powstaje jako końcowy produkt metabolizmu puryn. Puryny pochodzą z kolei z pożywienia oraz z przemian w naszym organizmie (między innymi z rozpadu kwasów nukleinowych). Proces ten jest katalizowany przez enzym o nazwie „oksydaza ksantynowa”. Blokada tego enzymu jest więc podstawowym, terapeutycznym celem najważniejszych leków, które znalazły zastosowanie w leczeniu dny moczanowej. Co ciekawe - człowiek nie posiada z kolei innego z enzymów – urykazy, odpowiedzialnej za dalsze przekształcanie kwasu moczowego w dobrze rozpuszczalną allantoinę. Pozostaje nam więc jego wydalanie – przede wszystkim za pośrednictwem nerek, choć część kwasu moczowego jest również usuwana wraz z kałem. Choroba występuje częściej u mężczyzn niż u kobiet, ale u kobiet nasila się w okresie pomenopauzalnym. Tą ostatnią zależność tłumaczy się zmniejszeniem poziomu estrogenów, co, z kolei, może wpływać na zmniejszenie wydalania kwasu moczowego przez nerki. 

Przyczyny dny moczanowej

 

Zjawisko odkładania się kryształów kwasu moczowego występuje, gdy stężenie kwasu moczowego w surowicy krwi wzrośnie powyżej 6,8 mg/dl, a więc po przekroczeniu granicy rozpuszczalności. Najczęściej do takiego stanu rzeczy dochodzi na skutek zmniejszenia wydalania kwasu moczowego przez nerki lub zwiększenia podaży tzw. puryn w diecie. Jak to jednak bywa z podłożem wielu chorób -  nie zawsze stanowi to regułę. Okazuje się bowiem, że w szczególnych warunkach (np. niedokrwienia tkanek) krystalizacja może mieć również miejsce nawet przy prawidłowym stężeniu kwasu moczowego w surowicy. Tak powstałe kryształy zapoczątkowują proces zapalny dając objawy chorobowe w postaci ataków ostrego bólu. W zaawansowanej postaci choroby dochodzi do tworzenia tzw. guzków dnawych w tkankach miękkich (guzki te są wypełnione agregatami wspomnianych kryształów). Chorobę tą niestety rozpoznaje się często błędnie lub z opóźnieniem. Dlaczego?

 

Do jakiego lekarza się udać i jak ustala on rozpoznanie?

 

Chory z bólem stawu o niejasnej przyczynie oraz ze zwiększonym stężeniem kwasu moczowego we krwi jest w większości przypadków diagnozowany przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). Niestety często dnę moczanową myli się z innymi chorobami stawów. Chociaż zwiększone stężenie kwasu moczowego w surowicy jest najważniejszym czynnikiem ryzyka dny moczanowej, to nie potwierdza ono ani nie wyklucza tej choroby, gdyż w czasie napadu dny stężenie kwasu moczowego w surowicy może być zupełnie prawidłowe. Badaniem, które jednoznacznie potwierdza rozpoznanie dny moczanowej jest ocena płynu stawowego pod mikroskopem i stwierdzenie w nim kryształów moczanu sodu. Skierowanie do reumatologa oraz równoczesna pomoc dietetyka, szczególnie dla pacjenta z przewlekłym zapaleniem stawów, wydaje się być więc optymalnym rozwiązaniem.

 

Ostry napad dny moczanowej. Co się wtedy dzieje?

Napady dny moczanowej objawiają się gwałtownym, silnym bólem, który w ciągu kilkunastu godzin ulega dalszemu pogłębianiu. Przeważnie zajęte są stawy dużego palca stopy (staw śródstopno-paliczkowy palucha). Taki obszar jest zaczerwieniony, ucieplony, a jego ruchomość ulega ograniczeniu. Dolegliwości są tak intensywne, że uniemożliwiają normalne funkcjonowanie.

Atak dny moczanowej – leczenie

Leczenie w przypadku ataku dny powinno być wdrożone bezzwłocznie. Lekami pierwszego wyboru w ogólnoustrojowym leczeniu napadu dny są kolchicyna (alkaloid roślinny wygaszający reakcję zapalną tzw. makrofagów) oraz  niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), hamujące syntezę prozapalnych prostaglandyn. W trakcie ostrego napadu dny moczanowej nie należy rozpoczynać leczenia zmniejszającego stężenie kwasu moczowego, gdyż paradoksalnie wahania w stężeniu kwasu moczowego mogą „uruchomić” złogi kryształów moczanu sodu. Natomiast w trakcie kolejnego już napadu należy kontynuować przyjmowanie zaleconych leków.

Okresy między napadami dny

Celem jest niskie stężenie kwasu moczowego. W leczeniu dny moczanowej stosuje się allopurynol (inhibitor enzymu oksydazy ksantynowej), który zmniejsza wytwarzanie kwasu moczowego. W przypadku złej tolerancji allopurynolu lub w niewydolności nerek (w stadium łagodnym lub umiarkowanym) stosuje się febuksostat. Niestety minusem jest wysoka cena tego leku, gdyż, na chwilę obecną, nie podlega on refundacji. Czasem stosuje się także leki o dodatkowym działaniu urykozurycznym, czyli moczanopędnym (zwiększającym wydalanie kwasu moczowego). Są one podawane głównie w przypadku współistnienia dodatkowych schorzeń, np. nadciśnienia tętniczego (losartan) lub dyslipidemii (fenofibrat).

Nowe leki w terapii dny moczanowej

Pojawiła się peglotykaza. Jest to rekombinowana urykaza, wytwarzana przez genetycznie zmodyfikowane szczepy Escherichia coli, związana z glikolem polietylenowym (PEG) powodującym zmniejszenie prędkości wydalania tego z enzymu z organizmu. Lek ten zmniejsza stężenie kwasu moczowego poprzez aktywację jego przemian w dobrze rozpuszczalną, wydalaną z moczem allantoinę. Terapia jest prowadzona przez specjalistę w placówce medycznej dysponującej sprzętem do resuscytacji (najczęstszym działaniem niepożądanym jest anafilaksja – ciężka reakcja alergiczna). Poznanie roli interleukiny-1 (IL-1) otworzyło kolejny kierunek poszukiwań – leki biologiczne o charakterze antagonistów IL-1.  

Czy dna moczanowa zwiększa ryzyko innych chorób?

Tak, obecnie istnieje wiele dowodów na to, że dna moczanowa przyczynia się do rozwoju niektórych chorób. Kwas moczowy stanowi szczególne ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Uszkadza on śródbłonek naczyniowy przyczyniając się, między innymi, do rozwoju nadciśnienia tętniczego.

Dieta

Dna jest typową chorobą cywilizacyjną, związaną ze złym sposobem odżywiania (dużo mięsa, nadmiar potraw bogatych w białko, alkoholu i kawy). Z diety należy więc wykluczyć pokarmy bogate w związki purynowe (wątroba, mózg, nerki, serca), wywary, sosy mięsne, galarety mięsne, sardynki, śledzie, rośliny strączkowe (groch, fasola, soczewica, bób) oraz używki (kawa, alkohol).

Jak zapobiegać kolejnym napadom dny? Dna moczanowa wymaga niewątpliwie dużego rygoru dietetycznego. Należy wyeliminować pokarmy obfitujące w związki purynowe, ograniczyć spożycie alkoholu i dbać o odpowiednie nawodnienie organizmu. Ważne jest również unikanie leków prowadzących do zwiększania stężenia kwasu moczowego we krwi oraz stosowanie się do zaleceń farmakologicznych lekarza zarówno podczas ostrego napadu dny, jak i w okresach między napadami. Niestety terapia wymaga dużej cierpliwości od pacjenta. Początkowo nie przynosi ona efektów, wręcz przeciwnie – napady dny mogą pojawiać się częściej (do momentu ustabilizowania).

Podziel się:

Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus