Zniekształcony umysł
Ewelina Sochacka

Zniekształcenia poznawcze – co to takiego? Geneza, rodzaje

Zniekształcenia poznawcze to wyolbrzymione schematy myślowe, które fałszują rzeczywistość i sprawiają, że postrzegamy ją w sposób zdeformowany. Doświadcza ich każdy człowiek, jednak jeśli pojawiają się zbyt często lub utrzymują się przez długi czas, mogą prowadzić do występowania stanów lękowych czy zaburzeń nastroju.

Czym są zniekształcenia poznawcze?

Choć mogłoby się zdawać, że otaczającą nas rzeczywistość postrzegamy poprzez nasze zmysły w sposób identyczny, to tak naprawdę całkowicie odmiennie odczytujemy zdarzenia, z jakimi przychodzi nam się zmierzyć, oraz postępowanie poszczególnych ludzi. Każdy człowiek jest bowiem narażony na występowanie błędów poznawczych, czyli zniekształconych wzorców myślenia, prowadzących do błędnego interpretowania rzeczywistości. Innymi słowy – są to sytuacje, w których nasz mózg „idzie na skróty”, przez co wpadamy w pułapki własnego umysłu.

Zniekształcenia poznawcze jako pierwszy zaobserwował Aaron Beck, twórca psychoterapii poznawczo-behawioralnej, w badaniach z udziałem osób cierpiących na depresję. Zniekształcenia te polegają na poświęcaniu większej niż zwykle uwagi swoim przeżyciom i nadawaniu im sensu w sposób nieprecyzyjny. Tworzymy wówczas niekorzystną wizualizację dotyczącą przyszłych wydarzeń, błędnie odczytujemy zamiary innych ludzi oraz dokonujemy uogólnień. Do takich sytuacji dochodzi w życiu każdego człowieka, a o zaburzeniach mowa jest wtedy, gdy występuje ich nadmierny poziom, utrzymują się przez zbyt długi czas albo pojawiają się określone, specyficzne typy zniekształceń. Owe błędne wyobrażenia najczęściej wzmacniają negatywne myśli i realnie przyczyniają się do pogorszenia naszego samopoczucia.

Powstawanie zniekształceń poznawczych

Zniekształcenia poznawcze to skutek wcześniejszych doświadczeń (w tym stereotypów), z jakimi stykami się w ciągu życia, i schematów, w jakie wpadamy. Zachodzą one automatycznie i są nieuświadomione. Błędy poznawcze pełnią funkcję adaptacyjną, pozwalają na szybkie zidentyfikowanie danej sytuacji i porządkowanie doświadczeń. Gdy jednak zaczynamy odbierać świat nader subiektywnie, kierując się wyłącznie własnymi emocjami i przeczuciami, może pojawić się lęk, frustracja, obniżenie samooceny, poczucie niezrozumienia i wyobcowania.

Powiązane produkty

Rodzaje zniekształceń poznawczych

  • Przesadne generalizowanie – wysnuwamy generalny, nacechowany negatywnie wniosek, wykraczający znacznie poza faktyczną sytuację (Przykład: Nic mi nigdy nie wychodzi”.).
  • Katastrofizowanie – przepowiadamy najczarniejszy wariant ewentualnych wydarzeń, nie uwzględniając jednocześnie innych możliwości, które są bardziej wiarygodne (Przykład: Nie latam samolotami, bo na pewno się rozbiję”.).
  • Przyklejanie etykiet – nadajemy samym sobie bądź pozostałym ludziom ścisłe, uogólniające etykiety. Nie bierzemy pod uwagę, że dowody mogą sugerować znacznie mniej dramatyczne konsekwencje (Przykład: Jaka ona jest pusta”.).
  • Myślenie w czarno-białych kolorach – mierząc się z wieloma możliwościami, dostrzegamy i kładziemy nacisk jedynie na dwa ekstrema, nie zauważając rozwiązania pośredniego. Rozważamy w myśl zasady „wszystko albo nic” (Przykład: Jeśli nie potrafiłem zrobić tak łatwego zadania, to znaczy, że jestem głupi”.).
  • Usprawiedliwienie emocjonalne – utwierdzamy się w przeświadczeniu, że coś jest prawdziwe w oparciu jedynie o własne odczucia, uznając to za dowód na wystąpienie określonych zjawisk w naszym otoczeniu. Przyjmujemy, że coś na pewno musi być prawdą, gdyż mocno to odczuwamy (Przykład: Na pewno wydarzy się coś bardzo złego, ponieważ mam takie przeczucie”.).
  • Nadużywanie imperatywów – nadmierne stosowanie sformułowań typu „muszę” i „powinienem”. Posiadając precyzyjne i niezmienne pojęcie o tym, jak mamy postępować i jak inni mieliby się zachowywać, wielokrotnie przeceniamy negatywne następstwa niespełnienia tych założeń (Przykład: Muszę być idealnym ojcem”.).
  • Minimalizowanie i wyolbrzymianie – w ramach tej kategorii wyróżniamy dwa odwrotne zjawiska: przesadne podkreślanie ważności niektórych składników sytuacji i jednoczesne minimalizowanie innych. Niejednokrotnie występują one łącznie i dopełniają się wzajemnie. Minimalizowanie widoczne jest m.in. w nadużywaniu zwrotów typu „tak, ale” w reakcji na przychylne zdania na nasz temat oraz komplementy (Przykład: To nic wielkiego, na moim miejscu każdy postąpiłby identycznie”.).
  • Czytanie w myślach – przypuszczamy, że doskonale rozumiemy, co myślą inni, nie zastanawiając się nad alternatywnymi, bardziej prawdopodobnymi wariantami (Przykład: On na pewno uważa mnie za nieinteligentną”.).
  • Uwaga selektywna – koncentracja na pojedynczym negatywnym detalu bez rozpatrywania całości zagadnienia. Z otoczenia odbierane są bodźce, które potęgują początkowe przypuszczenia (Przykład: Zanudzam wszystkich dookoła, bo obserwuję mimikę jednej osoby świadczącą o znudzeniu”.).
  • Personalizacja – ma miejsce wtedy, gdy czujemy się odpowiedzialni za jakieś negatywne wydarzenia (Przykład: To wszystko moja wina”.).

Zniekształcenia poznawcze – zagrożenia

Schematy poznawcze powodują, że interpretacja zdarzeń jest nieprawdziwa i nieadekwatna do zaistniałej sytuacji. Częste wpadanie w takie pułapki umysłu sprawia, że mamy zaburzony obraz samych siebie i otoczenia. Tracimy zaufanie do bliskich, mamy problemy z utrzymywaniem relacji partnerskich, odczuwamy permanentne napięcie i stres. To wszystko może prowadzić do rozwoju nerwicy, depresji lub innych zaburzeń nastroju. Dlatego też w przypadku dostrzeżenia u siebie takich objawów, warto skonsultować się z psychologiem, który przedstawi skuteczne techniki walki ze zniekształceniami poznawczymi.

  1. M. Kamińska-Feldman, M. Jarymowicz, Tajniki zniekształceń poznawczych: O naturze efektu asymetrii w ocenianiu dystansów Ja – Inni, „Czasopismo Psychologiczne” 2006, t. 12, nr 2, s. 165–178.

 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Do jakich specjalistów są obecnie najdłuższe kolejki? Nowe dane NFZ

    Prawie 450 tys. pacjentów czeka na wizytę w poradni okulistycznej, a ponad 90 tys. oczekuje na przyjęcie na oddział otolaryngologiczny – takie dane płyną ze sprawozdania NFZ za ostatni kwartał 2023 roku. Do jakich jeszcze specjalistów i na jakie badania kolejki są najdłuższe?

  • „Czarny kaszel” uderzył w uwielbianym przez Polaków miejscu

    W niemal całej Europie liczba przypadków zachorowań na krztusiec gwałtownie rośnie. Ogniska choroby występują przede wszystkim w Czechach i Chorwacji. Najgorzej jest właśnie na Bałkanach, gdzie odnotowano ponad 6100 przypadków krztuśca. W Czechach w styczniu zaobserwowano 28 przypadków, teraz zgłoszono ich prawie 3100. Czy w Polsce jest niebezpiecznie? Czy liczba zachorowań także rośnie?

  • Epidemia „popcornowych mózgów” – nowe zjawisko, które dotyka każdego z nas

    Natychmiastowo reagujemy na każde powiadomienie w telefonie, googlujemy każdą informację, z którą się spotkamy, bez opamiętania scrollujemy media społecznościowe, obserwując poczynania znajomych (i nieznajomych). W efekcie czujemy się rozdrażnieni i zdekoncentrowani. Nasz mózg dosłownie wybucha od nadmiaru bombardujących go bodźców. „Popcornowy mózg” – bo tak nazwano ten syndrom – staje się plagą współczesności.

  • Herbata Earl Grey wycofana ze sklepów. Sprawdź, czy nie masz jej w domu

    Państwowa Inspekcja Sanitarna dokonała analizy poziomu alkaloidów pirolizydynowych w partii herbaty Earl Grey marki SIR ROGER. Stwierdzono przekroczenie dopuszczalnego poziomu tych związków. Alkaloidy pirolizydynowe mogą być poważnym zagrożeniem dla zdrowia, nawet w tej ilości, którą odkryto w herbacie, co podkreślił Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy. Sprawdź, czy nie masz w domu herbaty z wadliwej partii – jak ją rozpoznać?

  • Naukowcy wskazali nieoczekiwane korzyści płynące z... chodzenia tyłem

    Naturalnym sposobem poruszania się człowieka wydaje się chodzenie do przodu. Tymczasem okazuje się, że przemieszczanie się w przeciwnym kierunku może przynieść wiele korzyści zdrowotnych. Zyskują na tym przede wszystkim układ ruchu i układ nerwowy.

  • 30-krotny wzrost zachorowań na odrę. Sanepid apeluje o szczepienia

    Dane WHO są alarmujące: liczba przypadków odry w krajach Unii Europejskiej gwałtownie rośnie. W związku z tym Główny Inspektorat Sanitarny apeluje o uzupełnianie zaległych szczepień przeciwko odrze u dzieci.

  • Przyczyny i sposoby na rozdwojone końcówki włosów

    Błędy w pielęgnacji włosów, narażenie na uszkodzenia mechaniczne i chemiczne czy niedobory w diecie to tylko kilka z wielu możliwych przyczyn rozdwojonych końcówek, problemu, z którym zmaga się wiele osób. Tymczasem już niewielka zmiana kilku nawyków może przyczynić się do poprawy kondycji naszych kosmyków. Poznaj pięć skutecznych sposobów na to, aby włosy na końcach były gładkie i lśniące.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij