halucynacje
Olaf Bąk

Delirium – czym jest?

Delirium jest stanem, w którym osoba chora może stwarzać zagrożenie dla siebie i innych, być agresywna, a także nie pamiętać całego okresu choroby. Dlatego tak ważna jest profilaktyka tego zaburzenia na szpitalnych oddziałach. Czy to choroba psychiczna? Jak długo trwa?

Delirium (inaczej ostry zespół mózgowy) jest najczęściej kojarzone z nadużywaniem alkoholu i jego odstawieniem jako delirium tremens. Jednak nie jest to cała prawda. Delirium jest jednym z najczęściej występujących zaburzeń psychicznych u hospitalizowanych pacjentów – aż u 50% po złamaniu szyjki kości udowej i u aż 80% pacjentów wentylowanych respiratorem na oddziałach intensywnej terapii.

Delirium – co to takiego? Typy delirium

Delirium (majaczenie) to ostre zaburzenie świadomości charakteryzujące się najczęściej iluzjami, halucynacjami oraz pobudzeniem. Termin delirium został wprowadzony przez praojca medycyny Aulusa Corneliusa Celsusa i oznacza błądzenie lub bycie poza drogą (łac. delirare).

Nie jest ono klasyczną „chorobą psychiczną”, a najczęściej tymczasowym zespołem objawów, spowodowanych głównie przez operacje chirurgiczne, stosowane leki lub hospitalizację na oddziale intensywnej terapii. Przeważnie delirium rozwija się w ciągu kilku godzin lub dni i trwa około kilku dni.

Delirium jest jedną z najczęstszych nagłych chorób u pacjentów hospitalizowanych, statystycznie wystąpi u co piątego dorosłego pacjenta. Niestety mimo tego bywa nierozpoznane aż w 75% przypadków, co niesie za sobą poważne konsekwencje. Wiąże się ze zwiększoną śmiertelnością, dłuższą hospitalizacją oraz trwałą utratą funkcji poznawczych – osoba wcześniej samodzielna może po nierozpoznanym majaczeniu wymagać już stałej opieki i dbania o podstawowe potrzeby.

Możemy wyróżnić 3 postacie delirium – delirium hiperaktywne (osoba staje się wzburzona i niespokojna), delirium mieszane oraz delirium hipoaktywne (osoba staje się wycofana i senna).

Zależnie od typu będziemy mówić o nieco innych objawach, natomiast najczęściej występuje typ mieszany, w którym stan hiperaktywny może przechodzić w hipoaktywny.

Delirium – przyczyny

Delirium jest najczęściej efektem nałożenia się wielu różnych i niezależnych od siebie czynników. Przyczyny delirium będą też zależeć od miejsca hospitalizacji i pierwotnego stanu osoby chorej.

Do najczęstszych czynników ryzyka delirium zaliczymy:

  • uraz (najczęściej złamanie szyjki kości udowej oraz urazy głowy),
  • zabieg operacyjny,
  • narażenie na ostry nieleczony ból,
  • infekcję i sepsę,
  • długotrwałe unieruchomienie,
  • cewnik w pęcherzu lub sondę dożołądkową,
  • płeć męską,
  • wiek powyżej 65 lat,
  • ubytki słuchu lub wzroku,
  • zaburzenia metaboliczne (zaburzenia hormonalne, zmiany w poziomie cukru we krwi, niedotlenienie, kwasicę, zaburzenia elektrolitowe),
  • choroby nerek i wątroby,
  • stosowanie benzodiazepin,
  • transfuzję krwi,
  • delirium w przeszłości,
  • depresję w wywiadzie,
  • otępienie,
  • nadużywanie alkoholu.

Powiązane produkty

Delirium tremens (alkoholowe) – ile trwa?

Delirium tremens (majaczenie drżenne, alkoholowe, biała gorączka) jest specyficzną formą majaczenia związaną ze zmniejszeniem spożycia lub całkowitym odstawieniem alkoholu u osoby go nadużywającej. Delirium tremens występuje około od 1 do 3 dni po odstawieniu alkoholu i trwa przez około tydzień. Oprócz objawów psychiatrycznych towarzyszą mu też objawy cielesne (somatyczne).

Do najczęstszych objawów delirium alkoholowego zaliczymy:

  • zaburzenia świadomości,
  • dezorientację co do miejsca oraz czasu,
  • omamy wzrokowe, słuchowe i dotykowe,
  • pobudzenie,
  • przyspieszone tętno i oddech,
  • drżenie języka i kończyn,
  • wzmożoną potliwość,
  • zaczerwienienie twarzy,
  • nudności i wymioty,
  • drgawki (nie są to jednak objawy padaczkowe).

Delirium alkoholowe – co robić?

Delirium tremens jest stanem zagrożenia zdrowia oraz życia i wymaga leczenia szpitalnego. Do czasu transportu do szpitala zadbaj o spokój osoby chorej, zmniejszone natężenie dźwięku i światła, komfort cieplny oraz chroń ją przed urazami w wyniku upadków lub drgawek. W szpitalu celem leczenia delirium alkoholowego stosuje się nawadnianie, uzupełnianie elektrolitów (sodu i potasu), podawanie witaminy B1 (tiaminy) oraz podawanie uspokajających benzodiazepin (najczęściej diazepam, lorazepam i oksazepam).

W skrajnych sytuacjach pobudzenia stosuje się też silny lek przeciwpsychotyczny – haloperidol.

Sprawdź na DOZ.pl: Elektrolity

Objawy delirium

Objawy delirium zależą oczywiście od jego typu.

Delirium hiperaktywne (najrzadsze) wiąże się ze wzmożoną energią osoby chorej, może przypominać stany psychotyczne czy po przyjęciu substancji psychoaktywnych, zaostrzenia chorób psychicznych – i to z nimi najczęściej jest mylone. Delirium hiperaktywne cechuje się:

  • znacznym pobudzeniem,
  • lękiem i niepokojem,
  • zmiennością nastroju,
  • halucynacjami (żywe obrazy, które nie mają oparcia w rzeczywistości),
  • urojeniami (osoba chora może mieć wrażenie, że wszyscy na oddziale spiskują przeciwko jej zdrowiu),
  • agresją,
  • próbą wyrwania sobie wszystkich „rurek” i „kabli”,
  • próbami opuszczenia łóżka, a nawet oddziału.

Delirium hipoaktywne wiąże się z nadmierną sennością i uspokojeniem chorego, a także pogorszeniem jego funkcji poznawczych, dlatego też jest najczęściej mylone z otępieniem, chorobą Alzheimera oraz depresją. Do najczęstszych objawów zaliczymy:

  • wycofanie,
  • osłabioną reakcję na bodźce (osoba chora nie odpowiada logicznie na pytania),
  • apatię (osoba chora sprawia wrażenie obojętnej, niewzruszonej),
  • senność,
  • zaburzenia poznawcze (trudność w przypomnieniu sobie „oczywistych” informacji jak imię, wiek czy obecny rok).

Najczęściej stwierdzamy delirium mieszane (w ponad 50% przypadków), w którym osoba chora może przechodzić od stanu pobudzenia do uśpienia oraz zmieniać dynamicznie objawy.

W rozpoznaniu delirium może pomóc opisowy test 4AT. Na jego podstawie pytamy osobę z podejrzeniem majaczenia o podstawowe informacje, takie jak – imię, nazwisko, wiek, nazwę szpitala czy obecny rok. Dodatkowo oceniamy czujność osoby chorej i prosimy o wymienianie nazw miesięcy od końca do początku (od grudnia do stycznia). Każda nieprawidłowa odpowiedź jest punktowana (dodatkowe 4 punkty są przyznawane, jeśli do zmiany doszło nagle). Jeśli wynik wyniesie 4 lub więcej, to delirium jest wysoce prawdopodobne, jeśli 1–3 punkty, to jest możliwe, a 0 oznacza mało prawdopodobne. Podobnym testem dla pacjentów na oddziałach intensywnej terapii jest Intensive Care Delirium Screening Checklist (ICDSC).

Leczenie delirium – jakie leki?

Leczenie delirium jest trudne i zazwyczaj wymaga co najmniej kilku dni na stabilizację. Najważniejsze jest usunięcie potencjalnej przyczyny (np. zaburzeń utlenowania krwi, podwyższonego/obniżonego poziomu cukru we krwi, gorączki). Dodatkowo stosuje się psychoterapię oraz przymus bezpośredni lub unieruchomienie, jeśli osoba dotknięta delirium zagraża sobie lub innym. Stosowana powszechnie jako „uspokajacz” hydroksyzyna może wzmagać zaburzenia świadomości, a uspokajające benzodiazepiny powinny być stosowane tylko u pacjentów z delirium o podłożu alkoholowym, gdyż w klasycznym majaczeniu mogą na stałe upośledzać funkcje poznawcze.

Typowo w leczeniu można zastosować haloperidol w formie doustnej, domięśniowej lub dożylnej, ewentualnie również w formie doustnej rysperydon oraz kwetiapinę.

W wyjątkowych okolicznościach (np. na intensywnej terapii) dopuszczalna jest czasowa sedacja (uśpienie) przy użyciu deksmedetomidyny (na 10- lub 24-godzinny wlew), należy jednak pamiętać, że każda przedłużająca się sedacja może wzmagać zaburzenia świadomości oraz powodować trwałe ubytki neurologiczne.

Zgodnie z przysłowiem „lepiej zapobiegać niż leczyć” warto przede wszystkim stosować profilaktykę delirium, do której można zaliczyć:

  • regularną kontrolę parametrów pacjenta (saturacja, ciśnienie, nawodnienie, poziom cukru we krwi),
  • regularną ocenę stanu świadomości,
  • obecność 24-godzinnego zegara w otoczeniu osoby chorej,
  • obecność osób bliskich przy osobie chorej,
  • dbanie o to, żeby osoba chora zawsze miała swoje okulary oraz aparat słuchowy,
  • wczesne usuwanie cewników i wenflonów,
  • wczesne uruchamianie osoby chorej z łózka,
  • regularne nawadnianie,
  • dbanie o regularne wypróżnianie się oraz funkcję nerek,
  • dbanie o dobrą jakość snu osoby chorej.

Jak pomóc osobie z delirium?

W sytuacji, w której nie udało się zapobiec delirium, najważniejsze jest wsparcie osoby chorej. Jest ona zdezorientowana oraz zlękniona, nie wie, gdzie jest i co się dzieje. Dobrym wsparciem osoby w delirium będzie:

  • obecność kogoś bliskiego przez czas występowania zaburzenia,
  • przyniesienie osobie chorej czegoś znanego z domu (np. zdjęcie rodziny w ramce),
  • notowanie w dzienniku tego, co działo się z osobą przez okres delirium (pomoże to w przeanalizowaniu sytuacji później),
  • zmniejszenie natężenia hałasu i oświetlenia,
  • zapewnienie osobie chorej maksymalnego spokoju,
  • mówienie do osoby w delirium krótkimi i zrozumiałymi zdaniami,
  • zwracanie się do osoby w delirium po imieniu,
  • nieodpowiadanie agresją na potencjalną agresję osoby chorej – osoba w delirium nie zdaje sobie sprawy z tego, co robi, nie rozumie, dlaczego się na nią krzyczy.
  1. A. Szczeklik, P. Gajewski, Interna Szczeklika 2019/20, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2020.
  2. J. Jaracz, K. Jaracz, Ostre zaburzenia świadomości – zanim wezwiesz psychiatrę, podyplomie.pl [online] https://podyplomie.pl/medycyna/17655,ostre-zaburzenia-swiadomosci-zanim-wezwiesz-psychiatre [dostęp:] 21.06.2022.
  3. M. Biernat, Zapobieganie delirium, Twój Dyżur [online] https://twojdyzur.pl/zapobieganie-delirium/ [dostęp:] 3.11.2022.
  4. E. Janiszewska, Zespół majaczeniowy (delirium) u krytycznie chorych pacjentów na oddziale intensywnej terapii, „Praktyka Zawodowa” nr 11-12 2019.
  5. P. Pietraszek, Delirium w oddziale intensywnej terapii, „Anestezjologia i Ratownictwo”, nr 5 2011.
  6. Healthcare Improvement Scotland, Improving the care for older people: Delirium toolkit, Healthcare Improvement Scotland [online] http://www.widgetlibrary.knowledge.scot.nhs.uk/media/WidgetFiles/1010435/Delirium%20toolkit%20v3.1%20testing%20sep%20(web).pdf, [dostęp:] 3.11.2022.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Zatrucie pokarmowe – jak sobie pomóc? Co jeść i pić?

    Zatrucie pokarmowe i wynikające z niego objawy potrafią być bardzo uciążliwe i mogą przysporzyć wielu niedogodności. Z tego względu warto wiedzieć, jak sobie z nimi radzić. Ile trwa zatrucie pokarmowe oraz jak mu zapobiegać?

  • Kaszel palacza – objawy, co na niego stosować?

    Kaszel palacza powstaje w wyniku podrażnienia górnych dróg oddechowych przez substancje zawarte w dymie tytoniowym. Nikotynizm prowadzi do szeregu zmian zachodzących w drzewie oskrzelowym, które są reakcją na przewlekłą ekspozycję układu oddechowego na substancje toksyczne. Samo palenie jest również czynnikiem ryzyka rozwoju innych chorób takich jak nowotwory układu oddechowego czy przewlekła obturacyjna choroba płuc.

  • Wszawica łonowa – jak z nią walczyć?

    Wszawicą (łac. Pediculosis) nazywamy zmiany skórne wywołane przez stawonogi – wszy ludzkie. Wyróżniamy wszawicę głowową, odzieżową i łonową. O ile głowowa dotyczy przede wszystkim dzieci (zarażenie ma miejsce w szkole i innych placówkach edukacyjnych), o tyle odmiana łonowa spotykana jest wśród dorosłych i występuje w okolicach intymnych. Charakteryzuje ją uporczywy świąd skóry, który występuje między innymi w okolicach wzgórka łonowego.

  • Choroby tropikalne – objawy, diagnostyka, szczepienia

    Choroby tropikalne pochodzą z rejonów charakteryzujących się klimatem sprzyjającym rozwojowi drobnych organizmów, czyli ciepłym i wilgotnym. W takich warunkach łatwo namnażają się zarówno chorobotwórcze bakterie, jak i wirusy. Szerzenie się chorób tropikalnych jest szczególnie łatwe w krajach o niskim poziomie higieny i słabych warunkach socjoekonomicznych. Przed wyjazdem warto sprawdzić, jakie choroby występują w rejonie świata, do którego się wybieramy.

  • Narkolepsja – czym jest? Objawy, przyczyny

    Narkolepsja dotyka głównie ludzi młodych w wieku 15-20 oraz 30-35 lat, a napady snu w ciągu dnia z reguły występują pod wpływem silnych emocji: radości, lęku czy stresu. Leczeniem zajmują się psychiatrzy lub neurolodzy i polega ono głównie na łagodzeniu objawów. Wielu specjalistów twierdzi, że narkolepsja często jest błędnie diagnozowana przez fakt, że w obecnych czasach duża część zdrowego społeczeństwa skarży się na nadmierną senność w ciągu dnia – stąd wielkie znaczenie ma dogłębna diagnostyka i uświadamianie społeczeństwa na temat tego, czym jest narkolepsja.

  • Częste oddawanie moczu (częstomocz) – przyczyny, leczenie

    Częstomocz jest przykrym schorzeniem dotykającym zarówno mężczyzn, jak i kobiety najczęściej w podeszłym wieku, ale zdarzają się także przypadki dzieci i młodych dorosłych borykających się z tą dolegliwością. Częstomocz może się pojawić m.in. przy chorobach ginekologicznych, urologicznych, nefrologicznych, psychicznych czy nawet onkologicznych. Przez to, że wiąże się z przymusem patologicznie częstego oddawania moczu, może stać się udręką dla pacjentów i mieć negatywny wpływ na codzienne funkcjonowanie chorego w społeczeństwie. Mimo że nie zawsze jest oznaką poważnej choroby, to warto zwrócić się o pomoc do specjalisty, który pomoże rozwiązać ten problem.

  • Zespoły mielodysplastyczne (MDS) – objawy, przyczyny, leczenie

    DNA organizmów żywych – choć wspaniale zaprojektowane – jest bardzo podatne na działanie mutagennych czynników zewnętrznych. Narażenie na różnorodne substancje chemiczne (np. benzen), metale ciężkie, nawozy sztuczne, dym tytoniowy, promieniowanie jonizujące i fale X używane w radioterapii znacząco zwiększa ryzyko uszkodzenia materiału genetycznego i zachorowania na nowotwór. W obecnych czasach unikanie czynników mutagennych jest praktycznie niemożliwe, toteż odsetek chorych na zespoły mielodysplastyczne i inne choroby nowotworowe będzie niestety coraz większy.

  • Pacjenci z migreną przewlekłą skorzystają z nowoczesnej terapii

    Dzięki staraniom, które poczyniło Polskie Towarzystwo Bólów Głowy, pacjenci uzyskali dostęp do nowoczesnej terapii migreny przewlekłej z wykorzystaniem m.in. botoxu (toksyny botulinowej) i dwóch przeciwciał monoklonalnych (erenumab i fremanezumab). Leczenie tymi preparatami będzie refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ). Co trzeba zrobić i jakie warunki spełnić, aby wziąć udział w programie?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij