halucynacje
Olaf Bąk

Delirium – czym jest?

Delirium jest stanem, w którym osoba chora może stwarzać zagrożenie dla siebie i innych, być agresywna, a także nie pamiętać całego okresu choroby. Dlatego tak ważna jest profilaktyka tego zaburzenia na szpitalnych oddziałach. Czy to choroba psychiczna? Jak długo trwa?

Delirium (inaczej ostry zespół mózgowy) jest najczęściej kojarzone z nadużywaniem alkoholu i jego odstawieniem jako delirium tremens. Jednak nie jest to cała prawda. Delirium jest jednym z najczęściej występujących zaburzeń psychicznych u hospitalizowanych pacjentów – aż u 50% po złamaniu szyjki kości udowej i u aż 80% pacjentów wentylowanych respiratorem na oddziałach intensywnej terapii.

Delirium – co to takiego? Typy delirium

Delirium (majaczenie) to ostre zaburzenie świadomości charakteryzujące się najczęściej iluzjami, halucynacjami oraz pobudzeniem. Termin delirium został wprowadzony przez praojca medycyny Aulusa Corneliusa Celsusa i oznacza błądzenie lub bycie poza drogą (łac. delirare).

Nie jest ono klasyczną „chorobą psychiczną”, a najczęściej tymczasowym zespołem objawów, spowodowanych głównie przez operacje chirurgiczne, stosowane leki lub hospitalizację na oddziale intensywnej terapii. Przeważnie delirium rozwija się w ciągu kilku godzin lub dni i trwa około kilku dni.

Delirium jest jedną z najczęstszych nagłych chorób u pacjentów hospitalizowanych, statystycznie wystąpi u co piątego dorosłego pacjenta. Niestety mimo tego bywa nierozpoznane aż w 75% przypadków, co niesie za sobą poważne konsekwencje. Wiąże się ze zwiększoną śmiertelnością, dłuższą hospitalizacją oraz trwałą utratą funkcji poznawczych – osoba wcześniej samodzielna może po nierozpoznanym majaczeniu wymagać już stałej opieki i dbania o podstawowe potrzeby.

Możemy wyróżnić 3 postacie delirium – delirium hiperaktywne (osoba staje się wzburzona i niespokojna), delirium mieszane oraz delirium hipoaktywne (osoba staje się wycofana i senna).

Zależnie od typu będziemy mówić o nieco innych objawach, natomiast najczęściej występuje typ mieszany, w którym stan hiperaktywny może przechodzić w hipoaktywny.

Delirium – przyczyny

Delirium jest najczęściej efektem nałożenia się wielu różnych i niezależnych od siebie czynników. Przyczyny delirium będą też zależeć od miejsca hospitalizacji i pierwotnego stanu osoby chorej.

Do najczęstszych czynników ryzyka delirium zaliczymy:

  • uraz (najczęściej złamanie szyjki kości udowej oraz urazy głowy),
  • zabieg operacyjny,
  • narażenie na ostry nieleczony ból,
  • infekcję i sepsę,
  • długotrwałe unieruchomienie,
  • cewnik w pęcherzu lub sondę dożołądkową,
  • płeć męską,
  • wiek powyżej 65 lat,
  • ubytki słuchu lub wzroku,
  • zaburzenia metaboliczne (zaburzenia hormonalne, zmiany w poziomie cukru we krwi, niedotlenienie, kwasicę, zaburzenia elektrolitowe),
  • choroby nerek i wątroby,
  • stosowanie benzodiazepin,
  • transfuzję krwi,
  • delirium w przeszłości,
  • depresję w wywiadzie,
  • otępienie,
  • nadużywanie alkoholu.

Powiązane produkty

Delirium tremens (alkoholowe) – ile trwa?

Delirium tremens (majaczenie drżenne, alkoholowe, biała gorączka) jest specyficzną formą majaczenia związaną ze zmniejszeniem spożycia lub całkowitym odstawieniem alkoholu u osoby go nadużywającej. Delirium tremens występuje około od 1 do 3 dni po odstawieniu alkoholu i trwa przez około tydzień. Oprócz objawów psychiatrycznych towarzyszą mu też objawy cielesne (somatyczne).

Do najczęstszych objawów delirium alkoholowego zaliczymy:

  • zaburzenia świadomości,
  • dezorientację co do miejsca oraz czasu,
  • omamy wzrokowe, słuchowe i dotykowe,
  • pobudzenie,
  • przyspieszone tętno i oddech,
  • drżenie języka i kończyn,
  • wzmożoną potliwość,
  • zaczerwienienie twarzy,
  • nudności i wymioty,
  • drgawki (nie są to jednak objawy padaczkowe).

Delirium alkoholowe – co robić?

Delirium tremens jest stanem zagrożenia zdrowia oraz życia i wymaga leczenia szpitalnego. Do czasu transportu do szpitala zadbaj o spokój osoby chorej, zmniejszone natężenie dźwięku i światła, komfort cieplny oraz chroń ją przed urazami w wyniku upadków lub drgawek. W szpitalu celem leczenia delirium alkoholowego stosuje się nawadnianie, uzupełnianie elektrolitów (sodu i potasu), podawanie witaminy B1 (tiaminy) oraz podawanie uspokajających benzodiazepin (najczęściej diazepam, lorazepam i oksazepam).

W skrajnych sytuacjach pobudzenia stosuje się też silny lek przeciwpsychotyczny – haloperidol.

Sprawdź na DOZ.pl: Elektrolity

Objawy delirium

Objawy delirium zależą oczywiście od jego typu.

Delirium hiperaktywne (najrzadsze) wiąże się ze wzmożoną energią osoby chorej, może przypominać stany psychotyczne czy po przyjęciu substancji psychoaktywnych, zaostrzenia chorób psychicznych – i to z nimi najczęściej jest mylone. Delirium hiperaktywne cechuje się:

  • znacznym pobudzeniem,
  • lękiem i niepokojem,
  • zmiennością nastroju,
  • halucynacjami (żywe obrazy, które nie mają oparcia w rzeczywistości),
  • urojeniami (osoba chora może mieć wrażenie, że wszyscy na oddziale spiskują przeciwko jej zdrowiu),
  • agresją,
  • próbą wyrwania sobie wszystkich „rurek” i „kabli”,
  • próbami opuszczenia łóżka, a nawet oddziału.

Delirium hipoaktywne wiąże się z nadmierną sennością i uspokojeniem chorego, a także pogorszeniem jego funkcji poznawczych, dlatego też jest najczęściej mylone z otępieniem, chorobą Alzheimera oraz depresją. Do najczęstszych objawów zaliczymy:

  • wycofanie,
  • osłabioną reakcję na bodźce (osoba chora nie odpowiada logicznie na pytania),
  • apatię (osoba chora sprawia wrażenie obojętnej, niewzruszonej),
  • senność,
  • zaburzenia poznawcze (trudność w przypomnieniu sobie „oczywistych” informacji jak imię, wiek czy obecny rok).

Najczęściej stwierdzamy delirium mieszane (w ponad 50% przypadków), w którym osoba chora może przechodzić od stanu pobudzenia do uśpienia oraz zmieniać dynamicznie objawy.

W rozpoznaniu delirium może pomóc opisowy test 4AT. Na jego podstawie pytamy osobę z podejrzeniem majaczenia o podstawowe informacje, takie jak – imię, nazwisko, wiek, nazwę szpitala czy obecny rok. Dodatkowo oceniamy czujność osoby chorej i prosimy o wymienianie nazw miesięcy od końca do początku (od grudnia do stycznia). Każda nieprawidłowa odpowiedź jest punktowana (dodatkowe 4 punkty są przyznawane, jeśli do zmiany doszło nagle). Jeśli wynik wyniesie 4 lub więcej, to delirium jest wysoce prawdopodobne, jeśli 1–3 punkty, to jest możliwe, a 0 oznacza mało prawdopodobne. Podobnym testem dla pacjentów na oddziałach intensywnej terapii jest Intensive Care Delirium Screening Checklist (ICDSC).

Leczenie delirium – jakie leki?

Leczenie delirium jest trudne i zazwyczaj wymaga co najmniej kilku dni na stabilizację. Najważniejsze jest usunięcie potencjalnej przyczyny (np. zaburzeń utlenowania krwi, podwyższonego/obniżonego poziomu cukru we krwi, gorączki). Dodatkowo stosuje się psychoterapię oraz przymus bezpośredni lub unieruchomienie, jeśli osoba dotknięta delirium zagraża sobie lub innym. Stosowana powszechnie jako „uspokajacz” hydroksyzyna może wzmagać zaburzenia świadomości, a uspokajające benzodiazepiny powinny być stosowane tylko u pacjentów z delirium o podłożu alkoholowym, gdyż w klasycznym majaczeniu mogą na stałe upośledzać funkcje poznawcze.

Typowo w leczeniu można zastosować haloperidol w formie doustnej, domięśniowej lub dożylnej, ewentualnie również w formie doustnej rysperydon oraz kwetiapinę.

W wyjątkowych okolicznościach (np. na intensywnej terapii) dopuszczalna jest czasowa sedacja (uśpienie) przy użyciu deksmedetomidyny (na 10- lub 24-godzinny wlew), należy jednak pamiętać, że każda przedłużająca się sedacja może wzmagać zaburzenia świadomości oraz powodować trwałe ubytki neurologiczne.

Zgodnie z przysłowiem „lepiej zapobiegać niż leczyć” warto przede wszystkim stosować profilaktykę delirium, do której można zaliczyć:

  • regularną kontrolę parametrów pacjenta (saturacja, ciśnienie, nawodnienie, poziom cukru we krwi),
  • regularną ocenę stanu świadomości,
  • obecność 24-godzinnego zegara w otoczeniu osoby chorej,
  • obecność osób bliskich przy osobie chorej,
  • dbanie o to, żeby osoba chora zawsze miała swoje okulary oraz aparat słuchowy,
  • wczesne usuwanie cewników i wenflonów,
  • wczesne uruchamianie osoby chorej z łózka,
  • regularne nawadnianie,
  • dbanie o regularne wypróżnianie się oraz funkcję nerek,
  • dbanie o dobrą jakość snu osoby chorej.

Jak pomóc osobie z delirium?

W sytuacji, w której nie udało się zapobiec delirium, najważniejsze jest wsparcie osoby chorej. Jest ona zdezorientowana oraz zlękniona, nie wie, gdzie jest i co się dzieje. Dobrym wsparciem osoby w delirium będzie:

  • obecność kogoś bliskiego przez czas występowania zaburzenia,
  • przyniesienie osobie chorej czegoś znanego z domu (np. zdjęcie rodziny w ramce),
  • notowanie w dzienniku tego, co działo się z osobą przez okres delirium (pomoże to w przeanalizowaniu sytuacji później),
  • zmniejszenie natężenia hałasu i oświetlenia,
  • zapewnienie osobie chorej maksymalnego spokoju,
  • mówienie do osoby w delirium krótkimi i zrozumiałymi zdaniami,
  • zwracanie się do osoby w delirium po imieniu,
  • nieodpowiadanie agresją na potencjalną agresję osoby chorej – osoba w delirium nie zdaje sobie sprawy z tego, co robi, nie rozumie, dlaczego się na nią krzyczy.
  1. A. Szczeklik, P. Gajewski, Interna Szczeklika 2019/20, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2020.
  2. J. Jaracz, K. Jaracz, Ostre zaburzenia świadomości – zanim wezwiesz psychiatrę, podyplomie.pl [online] https://podyplomie.pl/medycyna/17655,ostre-zaburzenia-swiadomosci-zanim-wezwiesz-psychiatre [dostęp:] 21.06.2022.
  3. M. Biernat, Zapobieganie delirium, Twój Dyżur [online] https://twojdyzur.pl/zapobieganie-delirium/ [dostęp:] 3.11.2022.
  4. E. Janiszewska, Zespół majaczeniowy (delirium) u krytycznie chorych pacjentów na oddziale intensywnej terapii, „Praktyka Zawodowa” nr 11-12 2019.
  5. P. Pietraszek, Delirium w oddziale intensywnej terapii, „Anestezjologia i Ratownictwo”, nr 5 2011.
  6. Healthcare Improvement Scotland, Improving the care for older people: Delirium toolkit, Healthcare Improvement Scotland [online] http://www.widgetlibrary.knowledge.scot.nhs.uk/media/WidgetFiles/1010435/Delirium%20toolkit%20v3.1%20testing%20sep%20(web).pdf, [dostęp:] 3.11.2022.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Pneumokoki – czym są i jakie choroby wywołują? Jak chronić się przed pneumokokami?

    Streptococcus pneumoniae (pneumokoki, dwoinki zapalenia płuc) to bakterie, które osiedlają się w nosie oraz gardle i powodują groźne choroby. Zakażenia pneumokokowe dotyczą głównie małych dzieci oraz seniorów. Wśród grup ryzyka wymienia się również osoby z zaburzeniami odporności oraz osoby cierpiące na choroby przewlekłe. W jaki sposób można zarazić się pneumokokami? Jak się przed nimi chronić? Podpowiadamy.

  • Żółć w żołądku – objawy, przyczyny, dieta, leczenie

    Produkcja żółci ma miejsce w wątrobie, następnie dochodzi do jej magazynowania w pęcherzyku żółciowym i wydzielenia w dużej ilości po spożyciu tłustego posiłku. Kolejno żółć transportowana jest przewodem żółciowym wspólnym do dwunastnicy, gdzie emulguje tłuszcze. Przygotowane w ten sposób lipidy są łatwiejsze do strawienia.

  • Zanik wieloukładowy (MSA) – przyczyny, objawy, diagnoza, leczenie

    21 maja 2024 roku w wieku 71 lat po kilkuletniej walce z chorobą zmarł wybitny polski kompozytor Jan A. P. Kaczmarek. Muzyk zmagał się z nieuleczalnym, postępującym schorzeniem neurodegeneracyjnym – zanikiem wieloukładowym (MSA). Choroba ta prowadzi do uszkodzenia struktur mózgu, a objawy przypominają symptomy choroby Parkinsona. Dowiedz się więcej na temat przyczyn, objawów i sposobów leczenia MSA.

  • Pompa insulinowa – wskazania, działanie, refundacja

    Pompy insulinowe umożliwiają lepszą kontrolę cukrzycy, a tym samym poprawiają jakość życia osób wymagających insulinoterapii. Te niewielkich rozmiarów urządzenia naśladują działanie trzustki i eliminują konieczność wykonywania regularnych wstrzyknięć insuliny. Wyjaśniamy, jak działają pompy insulinowe i jakim grupom pacjentów zaleca się korzystanie z nich. Opisujemy również, komu przysługują z refundacją.

  • Grypa i RSV – szczepionka, podobieństwa i różnice

    Grypa i RSV (ang. Respiratory Syncytial Virus) to dwie powszechne choroby wirusowe, które mają znaczący wpływ na zdrowie publiczne, szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Obie mogą prowadzić do poważnych powikłań, zwłaszcza u osób starszych, niemowląt oraz osób z osłabionym układem odpornościowym. W tym artykule przyjrzymy się bliżej podobieństwom i różnicom między grypą a RSV, ze szczególnym uwzględnieniem dostępnych szczepień.

  • Sensor do pomiaru cukru – monitorowanie glikemii. Działanie, refundacja systemu ciągłego CGM

    Cukrzyca jest jedną z najczęstszych chorób cywilizacyjnych, na którą w Polsce choruje ponad 3 mln osób, z czego około 25% nie jest tego świadomych. W leczeniu tego schorzenia oraz w zapobieganiu występowania powikłań narządowych niezwykle istotne jest utrzymywanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi. Dzięki nowoczesnym technologiom w postaci systemów do ciągłego monitorowania glikemii mamy szansę na lepszą kontrolę choroby, a co za tym idzie – na opóźnienie rozwoju powikłań narządowych cukrzycy. Niestety należy pamiętać, że sensory są stosunkowo drogie, a ich zakup podlega refundacji przez Narodowy Fundusz Zdrowia jedynie w konkretnych wskazaniach.

  • Refundacja dla cukrzyków – zasady refundacji w diabetologii

    Od stycznia 2024 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia wprowadzające w życie zmiany w refundacji wyrobów medycznych przeznaczonych dla pacjentów chorujących na cukrzycę. Wyjaśniamy zasady odpłatności systemów do ciągłego monitorowania glikemii, pomp insulinowych, pojemników na insulinę oraz zestawów infuzyjnych.

  • Zespół słabości (kruchości) to nie zwykłe starzenie. Objawy, diagnoza, leczenie

    Proces starzenia jest nieodłącznym elementem życia każdego człowieka i ma znaczący wpływ zarówno na fizyczne, jak i psychiczne funkcjonowanie seniorów. Wśród zachodzących zmian wymienić można między innymi pogorszenie pracy poszczególnych narządów, podatność na choroby, zaburzenia poznawcze czy zespół kruchości. Ten ostatni jest zagadnieniem szczególnie badanym przez geriatrów – szacuje się, że w populacji polskiej dotyka on około 7% seniorów, wśród których ponad 50% to osoby po 80. roku życia.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij