Kapsaicyna – co to jest i jak działa? Właściwości, skutki uboczne, przeciwwskazania - portal DOZ.pl
Kapsaicyna – co to jest i jak działa? Właściwości, skutki uboczne, przeciwwskazania
Joanna Orzeł

Kapsaicyna – co to jest i jak działa? Właściwości, skutki uboczne, przeciwwskazania

Z czym możemy skojarzyć kapsaicynę? Z suplementami diety na odchudzanie, znanymi „od zawsze” maściami i plastrami rozgrzewającymi i uśmierzającymi ból, ale także z ostrym smakiem papryki chili. Któż nie natknął się na program kulinarny lub podróżniczy, w którym jakiś śmiałek zmagał się z coraz to ostrzejszymi potrawami, a zmagania te opłacił łzami, potem i z trudem czerpanym oddechem? Oto kapsaicyna i jej niezwykłe właściwości. 

Kapsaicyna – co to za związek? 

Kapsaicyna (ang. capsaicin) to organiczny związek chemiczny pochodzenia naturalnego, przypisywany do grupy alkaloidów. Jest wytwarzana przez rośliny rodzaju pieprzowców (Capsicum) z rodziny psiankowatych (Solanaceae) i odpowiada za ich ostry, piekący wręcz smak. Dla celów przemysłowych pozyskuje się ją głównie z papryki chili. 

Różne odmiany papryk zawierają różne ilości alkaloidu, a co za tym idzie: różna jest siła ich właściwości drażniących. By umożliwić określenie skali ostrości (pikantności), porównuje się ją za pomocą skali Scoville’a wprowadzonej w 1912 roku. Czysta kapsaicyna ma ostrość 16 000 000 SHU (Scoville Heat Unit). 

Kapsaicyna rozpuszcza się w tłuszczach i w etanolu, jest za to nierozpuszczalna w wodzie. Jak zatem zneutralizować pieczenie w jamie ustnej po spożyciu pikantnej potrawy? Woda może tylko pogorszyć sytuację. Najlepiej wypić szklankę tłustego mleka, przepłukać usta olejem roślinnym lub… sięgnąć po alkohol. 

Jak działa kapsaicyna? 

Właściwości kapsaicyny opierają się głównie na jej oddziaływaniu z receptorami waniloidowymi TRPV1 (które, co ciekawe, wiążą się też z piperyną z pieprzu czarnego, kurkuminą z ostryżu długiego i z zingeronem z imbiru lekarskiego), będącymi kationowymi kanałami. Receptory te występują w dużych ilościach na zakończeniach neuronów czuciowych, a także w mózgu, wątrobie, nerkach, pęcherzu moczowym. Po związaniu się z kapsaicyną kanał otwiera się i następuje napływ kationów do wnętrza komórki, co skutkuje depolaryzacją błony komórkowej. Wygenerowany potencjał czynnościowy przekazywany jest do rdzenia kręgowego, a my odczuwamy za jego pomocą ciepło i – uwaga – ból. Wydzielone zostają również neuropeptydy wywołujące stan zapalny (np. substancja P). Skąd zatem biorą się właściwości przeciwbólowe kapsaicyny? Podczas dłuższego działania kapsaicyny na receptory TRPV1 dochodzi do ich inaktywacji – pomimo obecności bodźca (również bólowego) receptor nie jest pobudzany, a neuropeptydy nie zostają uwolnione. 

Polecane dla Ciebie

Na co pomoże kapsaicyna? Jak, kiedy i w jakiej formie ją stosować? 

Kapsaicyna jako składnik aktywny maści, kremów i plastrów jest stosowana jako środek przeciwbólowy w bólach przewlekłych: mięśniowo-stawowych, nerwobólach (np. związanych z półpaścem), w dolegliwościach wywołanych neuropatią cukrzycową, w chorobie zwyrodnieniowej stawów, w reumatoidalnym zapaleniu stawów, a także w bólu towarzyszącym wysypkom i łuszczycom. Kapsaicynę stosuje się zarówno w monoterapii, jak i w połączeniu z innymi lekami przeciwbólowymi. 

Wiele badań potwierdza hamujący wpływ kapsaicyny na rozwój nowotworów, np. raka płuc, prostaty, okrężnicy, na glejaka i czerniaka. Alkaloid niszczy mitochondria komórek nowotworowych oraz wywołuje ich apoptozę (śmierć komórki). Hamuje też proces nowotworowej angiogenezy, przez co „odcina” komórki rakowe od dostaw tlenu. 

Na co jeszcze pomaga kapsaicyna? 

  • ma działanie przeciwdrobnoustrojowe. Udowodniono hamujący wpływ np. na bakterie Salmonella typhimurium, Pseudomonas aeruginosa, Helicobacter pylori (najczęstsza przyczyna choroby wrzodowej) oraz na drożdże Saccharomyces cerevisiae
  • obniża ciśnienie krwi
  • ma właściwości antyoksydacyjne. Opóźnia oksydację lipoprotein LDL, tym samym opóźniając rozwój miażdżycy. Zmniejsza zatem ryzyko wystąpienia choroby wieńcowej serca oraz zawałów mięśnia sercowego, 
  • kapsaicyna w formie sprayu do nosa znajduje zastosowanie w łagodzeniu uporczywego, idiopatycznego (niealergicznego) nieżytu nosa, 
  • w recepturze aptecznej wykonuje się tonik-wcierkę do skóry głowy na bazie nalewki z owoców pieprzowca (Tinctura capsici), której składnikiem aktywnym jest oczywiście kapsaicyna. Gotowy płyn stosuje się przy nadmiernym wypadaniu włosów
  • stwierdzono również działanie odchudzające kapsaicyny. Alkaloid przyspiesza spalanie tłuszczów, stymuluje termogenezę, zmniejsza apetyt. Stąd obecność na rynku wielu preparatów doustnych na odchudzanie (najczęściej w tabletkach lub kapsułkach), które zawierają ekstrakty z papryki standaryzowane na konkretną zawartość kapsaicyny, 
  • ekstrakt z papryki chili bywa dodatkiem do pomadek do ust – taki kosmetyk powoduje lepsze ukrwienie i uwydatnienie objętości ust. Efekty nie są długotrwałe, więc aplikację należy powtarzać. 

Kapsaicyna – czy jest zdrowa? Przeciwwskazania, skutki uboczne 

Dawka jest czynnikiem decydującym o efekcie działania kapsaicyny. Alkaloid w małych dawkach wykazuje bowiem właściwości korzystne dla zdrowia, a przy wyższych jest substancją toksyczną – takie zjawisko nazywane jest hormezą. Zagrożenie dla zdrowia i życia wynika prawdopodobnie z paraliżu oddechowego, należy jednak zaznaczyć, że osiągnięcie tak wysokich, wręcz ekstremalnych dawek kapsaicyny w organizmie jest mało prawdopodobne. 

Stosowanie preparatów z kapsaicyną jest przeciwwskazane kobietom w ciąży i karmiącym piersią. 

Preparaty kapsaicyny stosowane zgodnie z zaleceniami są dobrze tolerowane i nie wykazują skutków ubocznych. Należy zachować ostrożność podczas aplikacji produktów na skórę i unikać kontaktu preparatu z oczami, błonami śluzowymi lub uszkodzoną skórą, gdyż grozi to podrażnieniami. 
  1. T. Pieńko, Kapsaicyna – właściwości, zastosowania i perspektywy, "Biuletyn Wydziału Farmaceutycznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego", nr 2 2013. 
  2. J. Olszewska, Kapsaicyna - lek czy trucizna?, "Kosmos. Problemy nauk biologicznych", nr 59 (1-2) 2010. 
  3. A. Trela, R. Szymańska, Żywność funkcjonalna w profilaktyce zdrowotnej, „Wszechświat”, nr 119 (1-3) 2018. 
  4. J. Wordliczek, R. Zajączkowska, W. Leppert, Farmakoterapia bólu neuropatycznego, "Medycyna Paliatywna w Praktyce", nr 11 (2) 2017. 
  5. W. Fokkens, P. Hellings, Ch. Segboer, Capsaicin for Rhinitis, "Current Allergy and Asthma Reports", nr 16 2016.  

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Arsen w żywności – jaki może mieć wpływ na zdrowie?

    Arsen to składnik swego czasu najpopularniejszej trucizny – arszeniku. Ma udokumentowany wpływ na działanie metabolizmu – jest mikroelementem, jednak w wyższych dawkach jest toksyczny i powoduje poważne problemy zdrowotne. Co ciekawe, jednym z głównych źródeł, z którymi dostaje się do naszego organizmu jest żywność. Jaki ma wpływ na zdrowie? Jak ograniczyć ilość arsenu w diecie? Podpowiadamy.

  • Miód manuka – właściwości i zastosowanie

    Ostatnimi czasy coraz intensywniej obserwowany jest wzrost zainteresowania naturalnymi metodami leczenia różnorodnych schorzeń – apiterapia jest jedną z nich. To praktyka wykorzystująca produkty pszczele podczas procesu leczenia. W apiterapii stosuje się miód, ale również wosk, kit pszczeli czy zasklep miodowy. Ze względu na swoje specyficzne właściwości miód manuka jest jednym z najbardziej popularnych gatunków miodów stosowanych w apiterapii. Dlaczego? Dowiedz się więcej w poniższym artykule. 

  • Żel antybakteryjny do rąk i płyn dezynfekcyjny – jak zrobić w domu?

    Higiena rąk należy do głównych środków ochronnych podczas epidemii wirusa SARS-CoV-2 wywołującego chorobę COVID-19. Dokładne i systematyczne mycie dłoni pomaga w ograniczeniu rozprzestrzeniania się koronawirusa z Wuhan, a także zmniejsza szanse na jego wniknięcie do organizmu. Jak przygotować samodzielnie w domu żel antybakteryjny lub płyn do dezynfekcji? Podpowiadamy. 

  • Imbir – jak i kiedy go jeść? Właściwości lecznicze, zastosowanie, przeciwwskazania

    Imbir to roślina o wielu właściwościach zdrowotnych. Wśród nich wymienia się m.in. pomoc w łagodzeniu bólu gardła, mdłości w czasie ciąży czy zgagi. Co więcej, imbir wspomaga trawienie i działa przeciwzapalnie. Na jego bazie tworzy się napoje, syropy czy olejki, ale spożywa się go również na surowo. Jakie jeszcze właściwości ma imbir? Jak go przechowywać? Komu odradza się regularne stosowanie imbiru?

  • Bakuchiol – czym jest i jak działa? Dlaczego nazywa się go roślinnym retinolem?

    Bakuchiol to związek pochodzenia naturalnego, pozyskuje się go z rośliny zwanej bakuchi. Dotychczas udowodniono, że wykazuje szereg właściwości, które wykorzystuje się m.in. w kosmetykach przeciwstarzeniowych. Często określa się go mianem roślinnego retinolu, ale czy słusznie? Czym bakuchiol różni się od retinolu i kiedy warto go stosować? Podpowiadamy. 

  • Skwalan – jakie ma właściwości? Jak go stosować?

    Skwalan to substancja, która ma zadatki na zdobycie tytułu idealnego składnika pielęgnacyjnego. Cenne właściwości wykorzystywane w produktach kosmetycznych łączy bowiem z biokompatybilnością ze skórą ludzką, co wpływa na komfort i bezpieczeństwo użycia. Czym jest skwalan i jak go stosować? Poznajmy go bliżej. 

  • Bisabolol – jak działa? W jakich kosmetykach można go znaleźć?

    Bisabolol to związek, który znajdziemy w składzie wielu kosmetyków o szerokim zakresie zastosowania. Skąd pochodzi? Jakie ma właściwości? Kiedy warto po niego sięgać? Zapraszamy do lektury.

  • Kwas azelainowy – charakterystyka, właściwości i zastosowanie. Czy pomoże na przebarwienia i trądzik?

    Jednym ze składników stosowanych zewnętrznie, a chętnie wybieranych przez specjalistów jest kwas azelainowy. Ma podobne do nadtlenku benzoilu właściwości, ale działa łagodniej i jest lepiej tolerowany. Jego cena jest stosunkowo niska. Łączony głównie z terapią różnych odmian trądziku, ale także używany jako peeling czy środek pomagający rozjaśnić przebarwienia. Jakie właściwości decydują o jego wysokiej skuteczności? Jak często go stosować? Ile procent kwasu azelainowego znajdziemy w kremie bez recepty? Czy jest bezpieczny w ciąży i podczas karmienia piersią? Czy można go łączyć z innymi składnikami aktywnymi?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij