Kapsaicyna – co to jest i jak działa? Właściwości, skutki uboczne, przeciwwskazania
Joanna Orzeł

Kapsaicyna – co to jest i jak działa? Właściwości, skutki uboczne, przeciwwskazania

Z czym możemy skojarzyć kapsaicynę? Z suplementami diety na odchudzanie, znanymi „od zawsze” maściami i plastrami rozgrzewającymi i uśmierzającymi ból, ale także z ostrym smakiem papryki chili. Któż nie natknął się na program kulinarny lub podróżniczy, w którym jakiś śmiałek zmagał się z coraz to ostrzejszymi potrawami, a zmagania te opłacił łzami, potem i z trudem czerpanym oddechem? Oto kapsaicyna i jej niezwykłe właściwości. 

Pilnie obserwując naturę i analizując procesy w niej zachodzące, człowiek uzyskuje dostęp do jej nieprzebranych bogactw (oczywiście zakładamy tu pełne poszanowanie praw świata przyrody). Tak tworzą się niezwykłe dzieje substancji pochodzenia naturalnego: czerwony, ostrzegawczy kolor oraz ostry smak papryki chili to wynik adaptacji do zagrożenia i próba odstraszenia roślinożerców. Wykorzystali to już rdzenni Amerykanie, używając wysuszonych i sproszkowanych papryczek jako środka bojowego upośledzającego wzrok przeciwnika. Z biegiem historii paprykę i jej składniki aktywne włączono do kulinariów, medycyny ludowej, a obecnie z jej możliwości korzysta medycyna nowoczesna, farmacja, a nawet kosmetyka. 

Kapsaicyna – co to za związek? 

Kapsaicyna (ang. capsaicin) to organiczny związek chemiczny pochodzenia naturalnego, przypisywany do grupy alkaloidów. Jest wytwarzana przez rośliny rodzaju pieprzowców (Capsicum) z rodziny psiankowatych (Solanaceae) i odpowiada za ich ostry, piekący wręcz smak. Dla celów przemysłowych pozyskuje się ją głównie z papryki chili. 

Różne odmiany papryk zawierają różne ilości alkaloidu, a co za tym idzie: różna jest siła ich właściwości drażniących. By umożliwić określenie skali ostrości (pikantności), porównuje się ją za pomocą skali Scoville’a wprowadzonej w 1912 roku. Czysta kapsaicyna ma ostrość 16 000 000 SHU (Scoville Heat Unit). 

Kapsaicyna rozpuszcza się w tłuszczach i w etanolu, jest za to nierozpuszczalna w wodzie. Jak zatem zneutralizować pieczenie w jamie ustnej po spożyciu pikantnej potrawy? Woda może tylko pogorszyć sytuację. Najlepiej wypić szklankę tłustego mleka, przepłukać usta olejem roślinnym lub… sięgnąć po alkohol. 

Jak działa kapsaicyna? 

Właściwości kapsaicyny opierają się głównie na jej oddziaływaniu z receptorami waniloidowymi TRPV1 (które, co ciekawe, wiążą się też z piperyną z pieprzu czarnego, kurkuminą z ostryżu długiego i z zingeronem z imbiru lekarskiego), będącymi kationowymi kanałami. Receptory te występują w dużych ilościach na zakończeniach neuronów czuciowych, a także w mózgu, wątrobie, nerkach, pęcherzu moczowym. Po związaniu się z kapsaicyną kanał otwiera się i następuje napływ kationów do wnętrza komórki, co skutkuje depolaryzacją błony komórkowej. Wygenerowany potencjał czynnościowy przekazywany jest do rdzenia kręgowego, a my odczuwamy za jego pomocą ciepło i – uwaga – ból. Wydzielone zostają również neuropeptydy wywołujące stan zapalny (np. substancja P). Skąd zatem biorą się właściwości przeciwbólowe kapsaicyny? Podczas dłuższego działania kapsaicyny na receptory TRPV1 dochodzi do ich inaktywacji – pomimo obecności bodźca (również bólowego) receptor nie jest pobudzany, a neuropeptydy nie zostają uwolnione. 

Na co pomoże kapsaicyna? Jak, kiedy i w jakiej formie ją stosować? 

Kapsaicyna jako składnik aktywny maści, kremów i plastrów jest stosowana jako środek przeciwbólowy w bólach przewlekłych: mięśniowo-stawowych, nerwobólach (np. związanych z półpaścem), w dolegliwościach wywołanych neuropatią cukrzycową, w chorobie zwyrodnieniowej stawów, w reumatoidalnym zapaleniu stawów, a także w bólu towarzyszącym wysypkom i łuszczycom. Kapsaicynę stosuje się zarówno w monoterapii, jak i w połączeniu z innymi lekami przeciwbólowymi. 

Wiele badań potwierdza hamujący wpływ kapsaicyny na rozwój nowotworów, np. raka płuc, prostaty, okrężnicy, na glejaka i czerniaka. Alkaloid niszczy mitochondria komórek nowotworowych oraz wywołuje ich apoptozę (śmierć komórki). Hamuje też proces nowotworowej angiogenezy, przez co „odcina” komórki rakowe od dostaw tlenu. 

Na co jeszcze pomaga kapsaicyna? 

  • ma działanie przeciwdrobnoustrojowe. Udowodniono hamujący wpływ np. na bakterie Salmonella typhimurium, Pseudomonas aeruginosa, Helicobacter pylori (najczęstsza przyczyna choroby wrzodowej) oraz na drożdże Saccharomyces cerevisiae
  • obniża ciśnienie krwi
  • ma właściwości antyoksydacyjne. Opóźnia oksydację lipoprotein LDL, tym samym opóźniając rozwój miażdżycy. Zmniejsza zatem ryzyko wystąpienia choroby wieńcowej serca oraz zawałów mięśnia sercowego, 
  • kapsaicyna w formie sprayu do nosa znajduje zastosowanie w łagodzeniu uporczywego, idiopatycznego (niealergicznego) nieżytu nosa, 
  • w recepturze aptecznej wykonuje się tonik-wcierkę do skóry głowy na bazie nalewki z owoców pieprzowca (Tinctura capsici), której składnikiem aktywnym jest oczywiście kapsaicyna. Gotowy płyn stosuje się przy nadmiernym wypadaniu włosów
  • stwierdzono również działanie odchudzające kapsaicyny. Alkaloid przyspiesza spalanie tłuszczów, stymuluje termogenezę, zmniejsza apetyt. Stąd obecność na rynku wielu preparatów doustnych na odchudzanie (najczęściej w tabletkach lub kapsułkach), które zawierają ekstrakty z papryki standaryzowane na konkretną zawartość kapsaicyny, 
  • ekstrakt z papryki chili bywa dodatkiem do pomadek do ust – taki kosmetyk powoduje lepsze ukrwienie i uwydatnienie objętości ust. Efekty nie są długotrwałe, więc aplikację należy powtarzać. 

Kapsaicyna – czy jest zdrowa? Przeciwwskazania, skutki uboczne 

Dawka jest czynnikiem decydującym o efekcie działania kapsaicyny. Alkaloid w małych dawkach wykazuje bowiem właściwości korzystne dla zdrowia, a przy wyższych jest substancją toksyczną – takie zjawisko nazywane jest hormezą. Zagrożenie dla zdrowia i życia wynika prawdopodobnie z paraliżu oddechowego, należy jednak zaznaczyć, że osiągnięcie tak wysokich, wręcz ekstremalnych dawek kapsaicyny w organizmie jest mało prawdopodobne. 

Stosowanie preparatów z kapsaicyną jest przeciwwskazane kobietom w ciąży i karmiącym piersią. 

Preparaty kapsaicyny stosowane zgodnie z zaleceniami są dobrze tolerowane i nie wykazują skutków ubocznych. Należy zachować ostrożność podczas aplikacji produktów na skórę i unikać kontaktu preparatu z oczami, błonami śluzowymi lub uszkodzoną skórą, gdyż grozi to podrażnieniami. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Szparagi – rodzaje, właściwości, zastosowanie, przepisy. Dlaczego warto je jeść?

    Szparagi to warzywa o unikalnym smaku. Z roku na rok stają się coraz bardziej popularne wśród wielbicieli zdrowej i smacznej kuchni. Sezon na szparagi trwa stosunkowo krótko, warto więc wykorzystać go w pełni, zwłaszcza że warzywa te nie tylko dobrze smakują, ale posiadają również ciekawe właściwości prozdrowotne. Czym dokładnie charakteryzują się szparagi i dlaczego warto je jeść? 

  • Karotenoidy – jaki mają wpływ na nasz organizm? Właściwości i źródła karotenoidów

    Intensywna barwa żywności z pewnością niejednokrotnie sprawiła, że mieliśmy na nią większą chęć niż na jej nieatrakcyjną, „wyblakniętą” wersję. Wiele jest substancji barwnych, które nadają apetyczny wygląd warzywom, owocom czy produktom białkowym. Są to chlorofile, polifenole czy karotenoidy, wiele z nich wykazuje prozdrowotne właściwości. Warto wiedzieć dlaczego i kiedy korzystnie jest spożywać bogate w nie produkty spożywcze. Podpowiadamy, czym są karotenoidy i jakimi właściwościami się charakteryzują? 

  • Burak czerwony – jakie ma właściwości lecznicze i wartości odżywcze? Sok z buraka a nowotwór

    Burak to niskokaloryczne warzywo, bogate w witaminy i składniki mineralne. Zawiera także antocyjany oraz flawonoidy, którym przypisuje się właściwości przeciwnowotworowe. Sok z buraka najlepiej wykonać z wykorzystaniem wyciskarki wolnoobrotowej, dzięki której napój będzie bogaty w więcej cennych wartości odżywczych, niż wówczas, kiedy skorzystamy ze zwykłej sokowirówki. Buraka włącza się często do diety osób, które walczą z nadwagą i otyłością, chcą obniżyć poziom cholesterolu we krwi lub tym, którym dokucza zgaga. Jakie jeszcze właściwości ma burak zwyczajny, czy to prawda, że z powodzeniem stosowany jest w terapii przeciwnowotworowej oraz co poprawi smak soku z tego warzywa? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Krzem a krzem organiczny – czym się różnią, który jest lepiej przyswajalny? Właściwości i suplementy na piękne włosy i paznokcie

    Krzem to pierwiastek, który wielu osobom kojarzy się z preparatami na piękne włosy i paznokcie, natomiast niewielu z działaniem przeciwmiażdżycowym, przeciwcukrzycowym i przeciwnowotworowym. W aptekach i sklepach zielarskich dostępnych jest wiele preparatów z krzemem zarówno w formie jednoskładnikowej, jak i w połączeniu z borem lub jodem. Na niedobór krzemu najbardziej narażone są kobiety i osoby starsze.

  • Siarka – właściwości lecznicze, nadmiar i niedobór w organizmie, suplementacja

    Siarka (S, łac. sulphur) jest pierwiastkiem o intensywnej, żółtej barwie. W przyrodzie występuje w postaci gazów, w stanie wolnym albo w postaci związków chemicznych. Każdemu znana jest dzięki zapałkom, gdzie jest składnikiem łatwopalnej masy pokrywającej główki drewienka. Siarka jest również jednym z makroelementów występujących w organizmie człowieka. Pomimo niewielkiej ilości, znajduję się w każdej komórce i wchodzi w skład wielu białek i niektórych węglowodanów oraz bierze udział w licznych reakcjach.

  • Cholina (witamina B4) – dlaczego jest tak istotna dla kobiet w ciąży? Występowanie, właściwości, dawkowanie

    Cholina, to bardzo istotny związek dla rozwoju płodu (głównie w kontekście układu nerwowego), a ponadto biorący udział w szeregu procesów metabolicznych cholesterolu i związków tłuszczowych. W organizmie „witamina B4" występuje głównie w fosfolipidach, takich jak lecytyna i sfingomielina. Oprócz tego cholina przyczynia się do utrzymania właściwej struktury komórek, wpływa na pracę mięśni, układ oddechowy i mózg. Wyniki badań naukowych potwierdziły również, że przyczynia się ona do poprawy pamięci długotrwałej. Czy cholina chroni przyszłą mamę przed wystąpieniem stanu przedrzucawkowego, co ma ze sobą wspólnego cholina i inozytol oraz jak dawkować „witaminę B4"?? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Skrobia modyfikowana – czy trzeba jej unikać?

    Skrobia to znana wszystkim, naturalna substancja pochodzenia roślinnego. Co jednak począć ze skrobią modyfikowaną? Czy proces modyfikacji powinien nas niepokoić? A może nie taki diabeł straszny, jak go malują nasze skojarzenia? Co to jest skrobia modyfikowana i czy należy jej unikać – tego dowiemy się z artykułu. 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij