SIDS – syndrom nagłej śmierci niemowląt

Śmierć łóżeczkowa oznacza nagłą śmierć na pozór zdrowego dziecka poniżej 1. roku życia podczas snu. Przyczyna zgonu maluszka nie zostaje jednoznacznie ustalona, lecz znane są czynniki zwiększające ryzyko wystąpienia SIDS. W jaki sposób można zapobiec nagłej śmierci łóżeczkowej?

1. Co to jest SIDS? Kiedy występuje najczęściej?
2. Przyczyny nagłej śmierci łóżeczkowej
3. Czynniki ryzyka wystąpienia nagłej śmierci łóżeczkowej
4. Jak zapobiegać SIDS?

Nagła śmierć łóżeczkowa (SIDS) jest terminem przyprawiającym o dreszcze każdego rodzica. SIDS najczęściej występuje u niemowląt w wieku 2.-3. miesięcu życia podczas snu. Bardzo ważne jest stosowanie się do zasad profilaktyki wystąpienia nagłej śmierci łóżeczkowej. 

Co to jest SIDS? Kiedy występuje najczęściej?

Nagła śmierć łóżeczkowa (SIDS, ang. Sudden Infant Death Syndrome) jest terminem określającym zgon dziecka w wieku poniżej 1. roku życia podczas snu, którego przyczyna nie zostaje wyjaśniona. SIDS najczęściej stwierdza się u niemowląt w 2.-3. miesiącu życia. Istotą choroby jest brak chorób przewlekłych czy ostrych stanów będących bezpośrednią przyczyną śmierci dziecka. Szacuje się, że w Polsce z powodu SIDS umiera około 40 dzieci rocznie. 

SIDS a SUDI  

Nagła niespodziewana śmierć niemowlęcia (SUDI, ang. Sudden Unexpected Death In Infancy) jest terminem szerszym niż nagła śmierć łóżeczkowa i obejmuje wszystkie przypadki niespodziewanej śmierci niemowląt w trakcie snu. Prawie połowę przypadków SUDI stanowi nagła śmierć łóżeczkowa (SIDS). 

Przyczyny nagłej śmierci łóżeczkowej

Pomimo wielu lat badań dokładna przyczyna zespołu nagłej śmierci niemowląt (SIDS) pozostaje nieznana. Obecnie najbardziej akceptowaną hipotezą jest tzw. model potrójnego ryzyka (Triple Risk Model). Zakłada on, że do wystąpienia SIDS dochodzi wskutek jednoczesnego współistnienia trzech czynników:

• wrodzonej podatności dziecka, związanej m.in. z niedojrzałością ośrodków kontrolujących oddychanie, wybudzanie ze snu oraz regulację krążenia; 
• krytycznego okresu rozwoju, przypadającego głównie między 2. a 4. miesiącem życia, kiedy mechanizmy regulujące funkcje życiowe są jeszcze niedojrzałe; 
• niekorzystnego czynnika środowiskowego, takiego jak spanie na brzuchu lub boku, miękkie podłoże, przegrzewanie organizmu, narażenie na dym tytoniowy czy współspanie w jednym łóżku z rodzicami. 

Samo występowanie jednego z tych czynników zwykle nie prowadzi do SIDS.

Czynniki ryzyka wystąpienia nagłej śmierci łóżeczkowej

Do tej pory nie została jednoznacznie określona przyczyna nagłej śmierci łóżeczkowej. Wiadomo jednak, że czynnikami zwiększającymi ryzyko wystąpienia SIDS są:

• predyspozycje genetyczne (przypadki nagłej śmierci łóżeczkowej w rodzinie),
• infekcje układu oddechowego,
• wcześniactwo i niska masa urodzeniowa,  
• nieprawidłowości ośrodka oddechowego i układu nerwowego,
• spanie w jednym łóżku z rodzicami, spanie na miękkim materacu, przegrzewanie dziecka podczas snu,
• płeć męska – SIDS częściej występuje u chłopców niż u dziewczynek,
• wiek 2.-3. miesiąc życia,
• nieprawidłowości w trakcie ciąży (zakażenia wewnątrzmaciczne, niedokrwistość u matki),
• spanie w pozycji na brzuszku,
• ekspozycja na dym tytoniowy lub alkohol  (w trakcie ciąży i po porodzie),
• młody wiek matki (<20 lat),
• niski status ekonomiczno-społeczny rodziny,
• używanie opioidów przez matkę.

Jak zapobiegać SIDS?

Zgodnie z aktualnymi wytycznymi American Academy of Pediatrics (AAP) najważniejsze zasady bezpiecznego snu niemowlęcia obejmują:

• układanie dziecka do każdego snu wyłącznie na plecach – zarówno podczas snu nocnego, jak i drzemek; pozycja boczna nie jest zalecana, ponieważ niemowlę może łatwo obrócić się z niej na brzuch; 
• spanie na twardym, płaskim materacu przeznaczonym dla niemowląt, przykrytym jedynie dobrze dopasowanym prześcieradłem; 
• utrzymywanie pustego łóżeczka – nie powinny znajdować się w nim poduszki, kołdry, ochraniacze na szczebelki, maskotki ani luźna pościel; 
• wspólne przebywanie w jednym pokoju z rodzicami, ale nie w jednym łóżku. Zaleca się, aby niemowlę spało we własnym łóżeczku ustawionym obok łóżka rodziców przez co najmniej pierwszych 6 miesięcy życia; 
• karmienie piersią, które wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka SIDS; 
• podawanie smoczka podczas zasypiania, po ustabilizowaniu laktacji u dzieci karmionych piersią. Jeśli smoczek wypadnie po zaśnięciu dziecka, nie ma potrzeby wkładania go ponownie; 
• unikanie przegrzewania organizmu i zakrywania głowy dziecka podczas snu; 
• całkowite unikanie ekspozycji na dym tytoniowy, nikotynę (w tym z e-papierosów), alkohol oraz substancje psychoaktywne zarówno w czasie ciąży, jak i po porodzie; 
• przestrzeganie kalendarza szczepień ochronnych, ponieważ badania wskazują, że szczepienia nie zwiększają ryzyka SIDS, a mogą działać ochronnie. 

Nie zaleca się również stosowania klinów, wałków, pozycjonerów ani innych produktów reklamowanych jako zmniejszające ryzyko SIDS, ponieważ brak dowodów potwierdzających ich skuteczność. Rutynowe używanie domowych monitorów oddechu lub monitorów tętna u zdrowych niemowląt również nie zapobiega SIDS i nie zastępuje przestrzegania zasad bezpiecznego snu.