Kuracje ziołowe – czy zawsze są bezpieczne?

Zioła lecznicze są stosowane bardzo często. Ziołolecznictwo skuteczne jest zarówno w niegroźnych stanach chorobowych, jak i w przejściowych dolegliwościach. Zioła mogą być stosowane w monoterapii lub pełnić funkcję pomocniczą w kuracji lekami syntetycznymi. Należy jednak pamiętać, że lek roślinny to też lek i trzeba rozważyć bezpieczeństwo jego stosowania.

Fakt, że lek jest pochodzenia naturalnego, nie jest równoznaczne z tym, że można go używać bezkarnie.

Jesteśmy przyzwyczajeni do tego, aby myśleć o ziołach jako o tradycyjnym i nieszkodliwym dodatku, ale jak wszystko w medycynie, również one mają skutki uboczne. Powinniśmy o tym pamiętać za każdym razem, gdy będziemy sięgać po kuracje ziołowe. Niebezpieczeństwo przy stosowaniu terapii ziołowych może wynikać ze skutków ubocznych ich działania, reakcji powstałych w wyniku przedawkowania, nadwrażliwości lub alergii oraz interakcji z innymi lekami.

Przedawkowanie 

Leki syntetyczne wprowadzane są do obrotu po wieloletnich testach i próbach, a ich dawka jest ustalana w zależności od wieku i masy ciała pacjenta. Procedura ta, niestety, nie dotyczy preparatów ziołowych. W większości preparaty pochodzenia naturalnego, a szczególnie te zarejestrowane jako suplementy diety oraz tradycyjne produkty z roślin leczniczych, nie mają wskazanej odpowiedniej dawki. Nie oznacza to, że można je stosować bez ograniczeń. Niektóre osoby kontynuują leczenie ziołami przez miesiące lub lata, co w perspektywie długoterminowej może być szkodliwe dla ich zdrowia. Np. nadmierne picie naparu z lipy może doprowadzić do odwodnienia organizmu. Pokrzywa wypłukuje toksyny z organizmu, ale przy nadmiernym jej piciu może doprowadzić do ubytku potrzebnych nam składników.

Toksyczność ziół

Rośliny mogą wytwarzać jednocześnie i toksyny, i substancje zdrowotne. Niekontrolowane spożycie ziół jest przyczyną pojawienia się objawów spowodowanych przez gromadzenie się w organizmie toksycznych składników w nich zawartych. Pięknie wyglądająca konwalia majowa stosowana niegdyś powszechnie, dzisiaj zdecydowanie rzadziej. W kardiologii w nadmiarze jest trująca. Zawiera glikozydy, które pobudzają pracę serca. Objawem zatrucia są wymioty, oszołomienie, wydalanie moczu w zwiększonych ilościach. Szczególnie wrażliwe na zatrucia są dzieci – zjedzenie przez nie liści czy jagód może skutkować zatruciem śmiertelnym. Wyciąg z konwalii wchodzi w skład kropli stosowanych przez osoby starsze przy w początkowym okresie niewydolności serca. Produkt jest dostępny bez recepty, a osoby jego kupujące bardzo często nie zdają sobie sprawy z ryzyka, jakie niesie za sobą nadmierne ich stosowanie.  

Napar z zalecanej ilości ziela naparstnicy purpurowej przyrządzony na filiżankę wody zwiększa siłę skurczu mięśnia sercowego i pojemność wyrzutową komór oraz działa przeciwobrzękowo, likwidując zastój krwi w żyłach. Wystarczy jednak zwiększyć dawkę dwu-, trzykrotnie, aby spowodować silne skurcze jelit, wymioty, biegunkę, a przy tym znaczne zwolnienie tętna i niemiarowość pracy serca, aż do śmierci z powodu zatrzymania serca w maksymalnym skurczu. Wszystkie surowce roślinne przeznaczone do użytku muszą odpowiadać określonym standardom. Ma to zapewnić odpowiednią jakość surowca i bezpieczeństwo jego stosowania. Aby kuracja ziołowa była bezpieczna, stosowane zioła muszą być dobrej jakości i pochodzić z pewnego źródła. Dlatego należy je kupować wyłącznie w aptekach i sklepach zielarskich, gdzie leki roślinne przechowywane są w odpowiednich warunkach. Zioła stosowane w herbatkach powinny być pozbawione szkodliwych zanieczyszczeń, np. pozostałości nawozów mineralnych, środków ochrony roślin i chwastów zawierających szkodliwe metabolity. Jeżeli nie znamy się na ziołach, nie należy ich samemu zbierać. Trzeba uważać na miętę polej, która wyglądem przypomina miętę pieprzową. Ze względu na skład olejku eterycznego jest rośliną trującą. W ciężkich zatruciach może uszkadzać wątrobę, powodować niewydolność nerek oraz zaburzenia krzepnięcia. 

Interakcje ziół z lekami syntetycznymi

Istnieje wiele substancji zawartych w ziołach, które wchodzą w interakcje z lekami syntetycznymi, zarówno tymi sprzedawanymi na receptę, jak i tymi bez recepty. Z najczęściej stosowanych ziół szczególną uwagę należy zwrócić na dziurawiec zwyczajny, miłorząb japoński i żeń-szeń. Dziurawiec stosowany jest w terapiach poprawiających nastrój. Alkoholowe wyciągi z dziurawca mogą znacznie obniżać skuteczność antykoncepcji. Z kolei w połączeniu z lekami przeciwmigrenowymi dziurawiec może doprowadzić do nasilenia działań niepożądanych, takich jak gorączka, wzrost ciśnienia, przyspieszenie tętna, niepokój czy bezsenność. Miłorząb japoński oraz żeń-szeń wchodzą w interakcje z lekami przeciwkrzepliwymi poprzez nasilenie ich działania. U osób z zaburzeniami krzepnięcia krwi również spożywanie preparatów żurawinowych wpływa negatywnie na procesy krzepnięcia. Powszechnie stosowanego rumianku nie można łączyć z lekami przeciwpadaczkowymi, ponieważ wzmaga to ich działanie uspokajające, co może doprowadzić nawet do śpiączki. 

Reakcje alergiczne

Osoby cierpiące na alergię pokarmową muszą również uważać na odpowiedni dobór ziół i przypraw. A to dlatego, że niektóre składniki samodzielnie bądź na skutek reakcji krzyżowej ze składnikami innych roślin mogą wywoływać reakcje alergiczne. Przyprawy i zioła o największym potencjale alergizującym to: anyż, koper włoski, czosnek, kolendra, papryka, oregano i pieprz zielony. Niektóre składniki ziół i przypraw mogą wywoływać łagodne reakcje alergiczne, ale są i takie, które prowadzą nawet do wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego.  Badania przeprowadzone w Austrii dowodzą, że w anyżu, kuminie, kolendrze i koprze włoskim występują alergeny identyczne z profiliną, które mogą powodować reakcję alergiczną typu natychmiastowego z udziałem przeciwciał klasy IgE. Najważniejsze symptomy uczulenia to: swędzenie, obrzęk i pieczenie warg, dziąseł, podniebienia i języka, składające się na zespół alergii jamy ustnej.

Zasady bezpiecznej ziołoterapii

Aby uniknąć niebezpieczeństw związanych z terapią ziołami, należy przestrzegać kilku zasad: stosować zioła zgodnie z ich przeznaczeniem, zawsze używać ich zgodnie z instrukcją załączoną na opakowaniu, a w razie wystąpienia skutków ubocznych należy natychmiast odstawić zażywane zioła. Osoby, które stosują przewlekle leki przepisane przez lekarza, np. na nadciśnienie, zaburzenia cukru, choroby serca, przed zastosowaniem leków roślinnych powinny skonsultować się z lekarzem.

Im więcej leków syntetycznych stosujemy, tym ostrożniej powinniśmy dobierać preparaty ziołowe. 

Źródło: 
Lamer-Zarawska E., Kowal-Gierczak B., Niedworok J.: „Fitoterapia i leki roślinne”. PZWL


Podziel się: