Instynkt macierzyński - fakty i mity
Anna Rutkowska

Instynkt macierzyński - fakty i mity

„Chyba nie mam instynktu macierzyńskiego” – chyba każda z nas słyszała to zdanie przynajmniej raz w życiu. Te słowa wypowiadają nasze koleżanki, celebrytki w telewizjach śniadaniowych, a także panie w autobusie – narażone na towarzystwo matek z dziećmi. Część z nas osobiście doświadczyła tego uczucia. Czy to powód do zmartwienia? A może instynkt macierzyński pojawia się dopiero u ciężarnych lub po porodzie? I wreszcie – kto powiedział, że w ogóle musimy go mieć?

Zacznijmy od wyjaśnienia, czym w ogóle jest instynkt. Według nauki zajmującej się zachowaniami zwierząt instynktem nazywamy wrodzoną zdolność do zachowań koniecznych dla utrzymania się przy życiu danego osobnika lub gatunku w ogóle.

Instynkty związane z rodzicielstwem odgrywają więc kluczową rolę w procesie rozmnażania się i opiece nad potomstwem. Te same mechanizmy działają oczywiście u człowieka – jako, z punktu widzenia biologii, reprezentanta świata zwierząt. 

Kiedy budzi się instynkt macierzyński?

- U rodzącej instynkt macierzyński występuje zawsze. Jest wyzwalany przez wyrzut oksytocyny podczas porodu, który poprzedza także oddzielenie się łożyska – mówi Katarzyna Sucajtys, psycholożka. – Wszystko dzieje się po to, by kobieta nie porzuciła swojego dziecka na pastwę losu, by dziecko przestało być jej obojętne. Dzięki instynktowi czujemy się za dziecko odpowiedzialne.

Co jednak, jeśli poród nie przebiega naturalnie? Czy wtedy możemy spodziewać się zaburzeń tego procesu i braku instynktu? 

- To mit, że cesarskie cięcie może spowodować brak instynktu – uspokaja ekspertka. - Niezależnie od tego, czy łożysko zostaje wyjęte operacyjnie, czy urodzone siłami natury, wyrzut oksytocyny musi nastąpić, to zjawisko fizjologiczne – dodaje. 

A jednak zdarza się przecież, że kobiety porzucają po porodzie swoje dzieci. Czy to znaczy, że w ich przypadku instynkt jednak się nie pojawił? Katarzyna Sucajtys wyjaśnia, że wtedy również mamy do czynienia z instynktem, ale blokowanym przez działanie innych niż oksytocyna hormonów. Może to nastąpić, gdy w okresie okołoporodowym kobieta doświadczy silnego stresu lub lęku. Adrenalina i inne hormony związane ze stresem przytłumiają wtedy działanie oksytocyny i sprawiają że instynkt, który nakazuje matce opiekować się potomstwem, zostaje zdominowany przez inne uczucia. - Zdarza się to na przykład u bardzo młodych kobiet, przerażonych nową rolą, często doświadczających braku wsparcia i akceptacji ze strony bliskich. Mimo że w tych dziewczętach tli się resztka instynktu, oddają swoje dzieci – mówi psycholożka.

Co ciekawe, według ekspertki instynkt macierzyński może manifestować się także w zupełnie inny sposób, niż go powszechnie rozumiemy. W świecie zwierząt zdarza się, że matka zabija swoje chore potomstwo, wyczuwając, że i tak nie będzie ono zdolne do przeżycia. Chroni je więc w jedyny możliwy dla niej sposób przed cierpieniem czy głodową śmiercią. To, co wydaje się więc całkowitym brakiem instynktu, z biologicznego punktu widzenia również w pewnym sensie nim jest. 

Dobrą wiadomością jest natomiast to, że instynkt macierzyński może zostać wywołany w inny sposób niż poprzez poród. Przekonują się o tym matki adopcyjne, które przez bliski kontakt z dzieckiem, przytulanie, noszenie go, budowanie z nim więzi również są w stanie skutecznie stymulować produkcję oksytocyny przez ich podwzgórza. Choć nie będzie to tak silny wyrzut jak podczas porodu, produkcja hormonu może być wystarczająca nawet do wywołania laktacji. 

Instynkt to nie miłość 

Gdy po porodzie zmniejszy się już poziom oksytocyny, miejsce instynktu zajmują uczucia. I tu sytuacja jest bardziej skomplikowana, ponieważ ich pojawienie się wcale nie jest oczywiste. 

- Instynkt bardzo często mylony jest z miłością do dziecka. W naszej zachodniej kulturze pojęcia te z jakiegoś powodu zlały się w jedno. Media tworzą przekaz, w którym instynkt jest tożsamy z kochaniem własnego dziecka – mówi Katarzyna Sucajtys. - Tymczasem miłość, lubienie własnego dziecka to zupełnie osobny rozdział. Bywa, że te uczucia pojawiają się z czasem, i jest to całkowicie naturalne. U niektórych matek miłość do dzieci rozkwita już w momencie zrobienia testu ciążowego albo pozytywnej decyzji o adopcji, u innych później – na przykład gdy ustanie poporodowy baby blues. Czasem uczucie to budzi się, gdy świeżo upieczonej mamie wreszcie udaje się wyspać – stwierdza. - Trudno jest przecież budować jakiekolwiek relacje, gdy kobieta jest wciąż zmęczona, obolała po porodzie. Trzeba więc dać sobie czas, by ta miłość się pojawiła. Według ekspertki utożsamianie fizjologicznego instynktu macierzyńskiego przy porodzie z miłością bywa bardzo krzywdzące dla kobiet. - Przez to właśnie oczekuje się od matki, że od początku będzie kochała swoje dziecko bezgranicznie – mówi. 

„Kiedy ja muszę zacząć je kochać?”

Życie dostarcza setek przykładów na to, jak może zostać zaburzony proces budowania więzi z dzieckiem. Baby blues, brak wsparcia ze strony bliskich, stres – to wszystko może skomplikować, a nawet zupełnie zablokować rodzenie się uczuć. Katarzyna Sucajtys: Gdy przychodzi do mnie pacjentka i mówi, że nie ma instynktu macierzyńskiego, zawsze ją pytam, co to według jej znaczy. Czy może po prostu nie lubi bawić się klockami ze swoim dzieckiem albo irytuje ją dwunasta pobudka w nocy? A to są przecież zupełnie naturalne uczucia, nie brak instynktu. Do tego dochodzi fizjologia - przez sześć tygodni połogu wiele się dzieje. Goją się rany poporodowe, gospodarka hormonalna wariuje. Zdarza się też, że młodej mamie towarzyszy ciągły lęk – czy będzie miała do czego wracać w pracy, czy nie odsuną się od niej znajomi - bo już nie jest taka mobilna i dyspozycyjna. Z kolei pierworódki często boją się, że ciało nie wróci do stanu sprzed porodu.

Zdaniem psycholożki lęki te biorą się z presji wywieranej przez otoczenie, które coraz częściej żąda, by „kobieta wychodziła z porodówki w szpilkach”. 

Nie chcę mieć dzieci – czy coś ze mną nie tak? 

Z kolei dr Amy Blackstone, amerykańska socjolożka od lat wypowiadająca się publicznie w imieniu osób, które świadomie rezygnują z posiadania dzieci1, twierdzi, że w ogóle nie ma czegoś takiego jak instynkt macierzyński. Jednak w jej rozumieniu instynkt jest nie tyle tożsamy z wyrzutem porodowych hormonów, ile z rzekomo naturalnym dla każdej kobiety pragnieniem bycia matką. Zdaniem Blackstone to, co powszechnie uważa się za instynkt macierzyński, jest w znacznej mierze kulturowo narzuconą rolą, do której kobiety przygotowywane są od dzieciństwa, zaś presja wywierana na nich przez społeczeństwo, krzywdzi te, które wcale nie marzą o dzieciach. Sprawa jest więc prosta – nie chcesz mieć dzieci? W porządku! Nikt nie powinien cię do tego zmuszać. 

Dobry poród 

Według Katarzyny Sucajtys istotną sprawą w budowaniu więzi matki z dzieckiem jest także jakość opieki okołoporodowej. Za wzór, do którego powinniśmy dążyć, ekspertka stawia Holandię, która od lat szczyci się wysokim odsetkiem porodów domowych. Obecnie wynosi on około 25 proc. (dane na 2015 rok – http://www.wiatrak.nl/9972/porod-domowy-znieczulenie-lub-cesarskie-ciecie) – to bardzo dużo w porównaniu z innymi krajami zachodniego świata. - Wiele kobiet w Holandii rodzi w domu, w bliskości z rodziną, z dala od szpitalnej atmosfery, brzęku metalowych tacek z narzędziami. Po prostu spokojnie - w wannie, w sypialni, przy serialu. Kobietom w Polsce nie mieści się to w głowie – stwierdza.
Na szczęście jednak i u nas widoczny jest postęp. Przy szpitalach powstają tzw. Domy Narodzin, które mają naśladować domowe zacisze. Wiele zmieniło się przez ostatnie dekady również na zwykłych porodówkach – przyciemnione światło w salach, dostęp do wanny, piłek, drabinek i innego sprzętu stają się powoli standardem. 

Dajmy mamie czas

W kwestii okołoporodowego wsparcia dla młodych mam psycholodzy są zgodni – kluczowa jest tu postawa bliskich, szczególnie partnera. W tym trudnym czasie każda kobieta powinna doświadczyć opieki, akceptacji (również dla wybranego przez nią sposobu karmienia czy pieluchowania), pomocy w trudnościach, pełnego wsparcia w opiece nad dzieckiem i przy organizowaniu domowego życia na nowo. 

Zdaniem psycholożki jeśli minie czas baby blues, czyli około 2 tygodni, a kobieta wciąż nie akceptuje siebie w nowej roli, zmiany sytuacji, ma z tego powodu spadki nastroju, a przez to sprawuje opiekę nad dzieckiem w sposób machinalny, ograniczający się do funkcji opiekuńczych, bez odczuwania czułości, dobrze jest jej stan skonsultować ze specjalistą. Powinien być to przede wszystkim psycholog i endokrynolog. Przyczyną takiego stanu rzeczy może być bowiem depresja poporodowa lub na przykład zapalenie tarczycy. Należy pamiętać, że baby blues również spowodowany jest wyrzutem hormonów po porodzie. Jeśli ich poziom się naturalnie nie reguluje po kilku tygodniach, potrzebny jest endokrynolog. 

Wizyta u lekarza jest absolutnie niezbędna, gdy stan obojętności wobec dziecka utrzymuje się powyżej 3 miesięcy. 

Źródło: 

1) https://www.huffingtonpost.com/entry/there-is-no-maternal-instinct_us_59132159e4b0e3bb894d5c46

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Bostonka – przyczyny, objawy, leczenie choroby bostońskiej

    Bostonka to choroba zakaźna wywoływana przez enterowirusy, najczęściej wirusa Coxsackie A16. Dotyka głównie dzieci do 5. roku życia, choć mogą na nią zachorować także dorośli. Nazywana jest chorobą dłoni, stóp i jamy ustnej (HFMD), ponieważ jej najbardziej charakterystycznym objawami są wykwity skórne (bolesne, nieswędzące pęcherzyki) występujące na podeszwach stóp, dłoniach oraz na błonie śluzowej jamy ustnej. Sprawdź, jak można się zarazić oraz jak leczy się chorobę bostońską.

  • Katar u niemowlaka – przyczyny i domowe sposoby

    Katar u niemowlaka może mieć różne przyczyny, najczęstszą z nich są niegroźne infekcje wirusowe. Duża ilość zalegającej wydzieliny powoduje trudności z oddychaniem, a to z kolei wywołuje rozdrażnienie dziecka, uniemożliwia spokojny sen, utrudnia karmienie. Wśród sposobów walki z katarem u niemowlęcia znajdują się m.in. stosowanie wody morskiej do nosa, kropli do nosa, plastrów do aromaterapii czy inhalacje. 

  • Refluks u niemowlaka – przyczyny, objawy, leczenie choroby refluksowej przełyku u dzieci

    Refluks u noworodka czy niemowlaka często bywa przez rodziców mylony z ulewaniem. Jednak regurgitacje to zjawisko fizjologiczne i jeśli nie towarzyszą mu dodatkowe objawy, nie wymaga interwencji lekarskiej. Jeżeli natomiast cofaniu się treści żołądkowej do jamy ustnej dziecka towarzyszą wymioty, nawracające infekcje dróg oddechowych, problemy z karmieniem, snem czy przybieraniem na wadze przez malucha, należy podejrzewać refluks żołądkowo-przełykowy. Należy także pamiętać, że refluksowi może w ogóle nie towarzyszyć ulewanie, a jedynymi symptomami schorzenia są płacz czy prężenie się i odginanie głowy podczas karmienia (zespół Sandifera).

  • Zaburzenia łaknienia u dzieci – co robić, gdy dziecko jest niejadkiem?

    Zaburzenia łaknienia u dzieci, objawiające się obniżonym apetytem lub wybiórczością pokarmową, mogą mieć rozmaite przyczyny. Mogą być stanem fizjologicznym, niewymagającym leczenia (często dotyczy to dzieci w wieku od 1 do 5 lat), lecz mogą również być objawem choroby (np. schorzeń układu pokarmowego, oddechowego, nerwowego). Problemy z apetytem nierzadko towarzyszą dzieciom z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, mogą mieć także podłoże emocjonalne. Zaburzenia łaknienia często wymagają wielospecjalistycznego podejścia – współpracy pediatry, lekarzy specjalistów, logopedy, psychologa.

  • Dysplazja stawu biodrowego – przyczyny i objawy. Leczenie wady wrodzonej stawu biodrowego

    Dysplazja stawu biodrowego to najczęściej występująca wada wrodzona wykrywana u noworodków, która pogłębia się wraz z rozwojem dziecka. Częściej dotyczy dziewczynek niż chłopców, może być jednostronna lub dwustronna, a nieleczona może prowadzić do poważnych zmian zwyrodnieniowych oraz do przewlekłego bólu i problemów z poruszaniem się. Dysplazja biodra, jeśli jest wcześnie wykryta, rokuje całkowity powrót do zdrowia.  Jak rozpoznać dysplazję stawów biodrowych?

  • Wizyta patronażowa pediatry – czym jest i jak przebiega?

    Wizyta patronażowa pediatry ma miejsce między 1. a. 4 tygodniem życia dziecka. W trakcie wizyty lekarz bada najważniejsze parametry noworodka, które służą do oceny, czy dziecko prawidłowo adaptuje się do życia pozałonowego. Co warto wiedzieć o wizycie patronażowej pediatry? 

  • USG bioderek – na czym polega i kiedy wykonać USG stawów biodrowych u niemowląt? Jaka jest jego cena?

    Badanie stawów biodrowych u niemowląt (badanie preluksacyjne) jest nieinwazyjną, bezbolesną, łatwo dostępną i szybką metodą obrazowej oceny jamy stawu biodrowego i okolicznych tkanek miękkich za pomocą ultradźwięków. Ma ono za zadanie wykrycie ewentualnego występowania dysplazji stawów biodrowych. Najczęściej zaleca jego wykonanie w okolicach 6. tygodniu życia dziecka (nie później niż po ukończeniu 12 tygodni). Dowiedz się, jak przebiega badanie USG bioderek u niemowląt.

  • Przeciwciała anty SARS-CoV-2 są przekazywane dziecku wraz z mlekiem matki

    Od dawna wiadomo, że mleko matki zawiera przeciwciała chroniące niemowlę przed licznymi infekcjami. Wyniki najnowszych badań dowiodły, że nie tylko kobiety, które przeszły infekcję COVID-19, ale także te, które zaszczepiły się przeciwko wirusowi SARS-CoV-2, przekazują przeciwciała swoim dzieciom podczas karmienia ich piersią.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij