Kortyzol - norma, badanie i objawy podwyższonego/obniżonego kortyzolu
Michał Posmykiewicz

Kortyzol - norma, badanie i objawy podwyższonego/obniżonego kortyzolu

Kortyzol (hydrokortyzon) jest naturalnym hormonem steroidowym produkowanym w ludzkim organizmie przez warstwę pasmowatą kory nadnerczy. Wywiera on bardzo duży wpływ na metabolizm, często bywa nazywany również hormonem stresu.

Jakie działanie w organizmie pełni kortyzol?

Kortyzol przede wszystkim wywiera w organizmie działanie przeciwzapalne. Ponadto, kortyzol odpowiedzialny jest także za wzrost poziomu glukozy w krwi, jak również przyczynia się on do podwyższenia poziomu sodu oraz obniżenia poziomu potasu w krwi.  Poza tym, kortyzol dodatkowo uwalnia też aminokwasy z tkanek i hamuje tempo ich wchłaniania przez mięśnie szkieletowe. Kortyzol przyspiesza również glukoneogenezę oraz przyspiesza też rozkład kwasów tłuszczowych do ciał ketonowych. 

Wydzielanie kortyzolu w organizmie charakteryzuje się tym, że jego najwyższe stężenie w krwi jest w godzinach rannych, zaś najniższe w późnych godzinach wieczornych (zwykle około północy), można zatem powiedzieć, że kortyzol charakteryzuje się dobowym rytmem wydzielania. Ponadto, wydzielanie kortyzolu uzależnione jest też od działania hormonu kortykotropowego (ACTH)  produkowanego przez przysadkę mózgową, zaś wydzielanie ACTH jest z kolei uzależnione od produkcji i działania hormonu kortykoliberynowego (CRH) produkowanego przez podwzgórze (struktura mózgowia). Widać zatem, że działanie i produkcja wszystkich trzech hormonów jest od siebie ściśle uzależniona i zaburzenie na którymkolwiek poziomie może doprowadzić do zaburzeń w produkcji hormonów na innych poziomach. 

Jaka jest norma kortyzolu w krwi?

Należy pamiętać o tym, że kortyzol podlega dobowemu rytmowi wydzielania, zatem również jego stężenie w krwi będzie ulegało wahaniom. Najwyższy poziom kortyzolu w krwi obserwuje się w godzinach porannych, zwykle około ósmej rano, stężenie kortyzolu w krwi wynosi wtedy zwykle 150-700 nmol/l. Najniższe stężenie kortyzolu obserwuje się natomiast w późnych godzinach wieczornych, zazwyczaj około północy, wynosi ono wtedy zwykle około 30-120 nmol/l. 

Może zdarzyć się jednak czasami, że w niektórych sytuacjach dochodzi do zaburzenia wydzielania kortyzolu i jego prawidłowe stężenie ulega zaburzeniu, stężenie kortyzolu może być wówczas za wysokie lub też zbyt niskie.

Jakie są zatem objawy podwyższonego stężenia kortyzolu?

Należy zacząć od tego, że stan podwyższonego poziomu kortyzolu w krwi, czyli hiperkortyzolemia, nazywany jest zespołem Cushinga (jeśli przyczyna powodująca nadmiar kortyzolu leży w nadnerczach, zwykle jest to guz nadnerczy produkujący nadmiar kortyzolu) oraz chorobą Cushinga (jeśli przyczyna doprowadzająca do podwyższenia się poziomu kortyzolu leży w przysadce mózgowej, zwykle jest to guz przysadki mózgowej). Bardzo typowym objawem w przebiegu zarówno zespołu, jak i choroby Cushinga, jest tzw. cushingoidalny typ sylwetki ciała, który charakteryzuje się odkładaniem się dużej ilości tkanki tłuszczowej w obrębie twarzy, karku i tułowia, kończyny są zaś stosunkowo szczupłe, pacjenci często są też otyli (zwykle jest to otyłość średniego stopnia, a masa ciała nie przekracza 100 kg). Ponadto, u chorych z nadmiernym stężeniem kortyzolu w krwi, twarz jest często zaokrąglona (określa sie ja typem "księżyc w pełni"), zaczerwieniona, często z trądzikiem, a u kobiet również z hirsutyzmem (czyli z obecnością na twarzy owłosienia typu męskiego). Dodatkowym objawem hiperkortyzolemii są też ścieńczenia skóry, na której pojawiają się sinoczerwone rozstępy, głównie zlokalizowane na brzuchu, ramionach, udach i pośladkach, często współwystępują one z wybroczynami, wylewami podskórnymi i rozszerzeniem naczyń krwionośnych. Pacjenci z hiperkortyzolemią skarżą się też na osłabienie, męczliwość, typowe dla nich są też zaniki mięśniowe. Często pojawia się również nadciśnienie tętnicze, jak również cukrzyca. U kobiet typowe są też zaburzenia miesiączkowania, jak również osłabienie lub wręcz zanik popędu płciowego, dla mężczyzn natomiast typowa jest impotencja. U kobiet można też zaobserwować cechy wirylizacji - hirsutyzm, owłosienie płciowe łonowe typu męskiego oraz przerost łechtaczki, jak również obecny jest u nich łojotok i przerzedzenie włosów na głowie. U chorych z zespołem lub chorobą Cushinga często też obecne są zaburzenia psychiczne, zwłaszcza pobudzenie, drażliwość, bezsenność oraz stany euforii lub depresji. Zdarzają się także bóle kostne ze złamaniami patologicznymi, w tym częste są złamania kompresyjne kręgów oraz nawracające zakażenia. Dla dzieci natomiast typowe jest opóźnienie lub zahamowanie wzrostu, wczesne pojawienie się owłosienia płciowego, a u dziewczynek opóźniony rozwój gruczołów płciowych oraz czas występowania miesiączki. 

W jaki sposób oznacza się poziom kortyzolu w organizmie, dzięki któremu można wykryć jego nadmierne wydzielanie i stężenie oraz zdiagnozować zespół lub chorobę Cushinga?

Przede wszystkim, kiedy istnieje podejrzenie podwyższonego stężenia kortyzolu, oznacza się jego poziom w osoczu krwi, ponadto ocenia się również stężenie hormonu kortykotropowego (ACTH) w osoczu krwi, dzięki czemu można odróżnić zespół Cushinga oraz choroby Cushinga. Poza tym, kolejnym badaniem ułatwiającym rozpoznanie zespołu lub choroby Cushinga jest ocena dobowego rytmu wydzielania kortyzolu w surowicy krwi, jak również ocena dobowego wydzielania 17-hydroksykortykosteroidow w moczu dobowym oraz 17-ketosteroidow w moczu dobowym. Ponadto, celem diagnostyki hiperkortyzolemii oznacza się też wolny kortyzol w dobowej zbiórce moczu i przelicza się go na metr kwadratowy powierzchni ciała i na dobę. Wykonywany jest też test nocnego hamowania deksometazonem, który jest syntetycznym hormonem glikokortykosteroidowym.

A jakie są objawy obniżonego poziomu kortyzolu w krwi? 

W sytuacji, kiedy dochodzi do obniżenia się poziomu kortyzolu, pacjent cierpi z powodu niedoczynności kory nadnerczy, mówi się wtedy o tzw. chorobie Addisona. Charakteryzuje się ona przede wszystkim nasilającym się w ciągu dnia osłabieniem z adynamią mięśniową, w skrajnych przypadkach może dojść do porażenia mięśni i osłabienia siły głosu. Typowe jest też chudniecie, biegunki, jak również przebarwienia skóry: pojawia się jej hiperpigmentacja, która dotyczy przede wszystkim części ciała odsłoniętych, wystawionych na działanie światła słonecznego. Dodatkowo w przypadku niedoczynności kory nadnerczy obecne jest też niskie ciśnienie tętnicze krwi, jak również hipoglikemia i hiperkaliemia. Ponadto, pojawiają się częste bóle brzucha, nudności, wymioty oraz zamiany psychiczne charakteryzujące się spowolnieniem, ociężałością umysłową, a czasem nawet ostrymi psychozami. 

Jakie badanie wykorzystuje się do diagnostyki niedoczynności  kory nadnerczy oraz niskiego poziomu kortyzolu?

Przede wszystkim, wykonuje się test pobudzenia kory nadnerczy przez ACTH, dodatkowo wykonywany jest też test stymulacyjny z CRH (kortykoliberyn), jak również badania obrazowe przysadki mózgowej i kory nadnerczy. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • AST (aminotransferaza asparaginianowa) – badanie, norma, podwyższona. Interpretacja wyników prób wątrobowych

    Badanie poziomu AST to jedno z podstawowych oznaczeń, które zleca się w ramach kontroli funkcji i pracy wątroby, mięśni szkieletowych i  serca. Wszyscy pacjenci, u których wystąpiły choroby wątroby, podczas terapii hormonalnych, antytrądzikowych (z życiem retinoidów), zakażeni wirusem HIV, a także osoby otyłe i cukrzycy powinni regularnie sprawdzać poziom aminotransferazy asparaginianowej. Czy do badania AST należy być na czczo, ile kosztuje oznaczenie i jakie inne parametry krwi należą do tzw. prób wątrobowych? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Pierwsza wizyta u ginekologa – jak należy się przygotować i kiedy powinna się odbyć?

    Wizyta u ginekologa to jedna z bardziej intymnych konsultacji, jakie kobieta musi regularnie odbywać w swoim życiu. Wyjątkowo newralgiczna jest z pewnością ta pierwsza, bywająca krępującą i trudną. Młoda pacjentka zazwyczaj nie jest pewna, o co powinna zapytać, jak się zachować i czego się spodziewać. Fora internetowe są pełne zapytań dotyczących tego, do którego lekarza najlepiej się wybrać (kobiety czy mężczyzny), czy badanie ginekologiczne boli, kiedy po raz pierwszy udać się do ginekologa? Odpowiedzi na wszystkie te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Cholesterol LDL – badanie, normy, podwyższony. Jak obniżyć zbyt wysoki poziom „złego cholesterolu"?

    Badanie poziomu cholesterolu LDL jest jednym z elementów tzw. lipidogramu, który zaleca się wykonać minimum raz do roku, w ramach badań profilaktycznych. Przeprowadzenie tego oznaczenia ma na celu potwierdzenie wydolności lub dysfunkcji pracy wątroby. Na zaburzenia ilości „dobrego cholesterolu" wpływa szereg czynników, które są związane głównie z dietą i stylem życia. Jak wygląda badanie, jakie są normy cholesterolu LDL, ile kosztuje oznaczenie i czy na pobranie krwi trzeba być na czczo? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule. . Zaleca się, by badanie wykonywać raz w roku w ramach badań profilaktycznych.

  • Dlaczego w ciąży trzeba znać swoją grupę krwi?

    Zazwyczaj już podczas pierwszej wizyty w gabinecie ginekologicznym lekarz prowadzący zleca ciężarnej pacjentce szereg badań laboratoryjnych, do którego należy m.in. oznaczenie jej grupy krwi. Oznaczenie tego parametru ma na celu ocenę ryzyka wystąpienia konfliktu serologicznego między przyszłą mamą a jej dzieckiem. Ponadto w sytuacji ewentualnego krwotoku matki, do którego może dość podczas porodu, informacja dotycząca grupy krwi pomaga w odpowiednim czasie i bez zbędnego czekania przetoczyć jej krew. Czym jest konflikt serologiczny, czy może do niego dość już w trakcie pierwszej ciąży, czy badanie grupy krwi w ciąży jest bezpłatne? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Dlaczego w ciąży trzeba znać swoją grupę krwi?

    Zazwyczaj już podczas pierwszej wizyty w gabinecie ginekologicznym lekarz prowadzący zleca ciężarnej pacjentce szereg badań laboratoryjnych, do którego należy m.in. oznaczenie jej grupy krwi. Oznaczenie tego parametru ma na celu ocenę ryzyka wystąpienia konfliktu serologicznego między przyszłą mamą a jej dzieckiem. Ponadto w sytuacji ewentualnego krwotoku matki, do którego może dość podczas porodu, informacja dotycząca grupy krwi pomaga w odpowiednim czasie i bez zbędnego czekania przetoczyć jej krew. Czym jest konflikt serologiczny, czy może do niego dość już w trakcie pierwszej ciąży, czy badanie grupy krwi w ciąży jest bezpłatne? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Dlaczego w ciąży trzeba znać swoją grupę krwi?

    Zazwyczaj już podczas pierwszej wizyty w gabinecie ginekologicznym lekarz prowadzący zleca ciężarnej pacjentce szereg badań laboratoryjnych, do którego należy m.in. oznaczenie jej grupy krwi. Oznaczenie tego parametru ma na celu ocenę ryzyka wystąpienia konfliktu serologicznego między przyszłą mamą a jej dzieckiem. Ponadto w sytuacji ewentualnego krwotoku matki, do którego może dość podczas porodu, informacja dotycząca grupy krwi pomaga w odpowiednim czasie i bez zbędnego czekania przetoczyć jej krew. Czym jest konflikt serologiczny, czy może do niego dość już w trakcie pierwszej ciąży, czy badanie grupy krwi w ciąży jest bezpłatne? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Parathormon (PTH) – badanie, normy, wskazania. Przyczyny i skutki niedoboru i nadmiaru hormonu przytarczyc

    Badanie stężenia PTH zaleca się przede wszystkim osobom z zaburzeniami przytarczyc, nadciśnieniem, kłopotami nefrologicznymi oraz chorym na nadmierną łamliwość kości (w tym kobietom na etapie i po menopauzie). Wzrost stężenia parathormonu jest skutkiem nieprawidłowej pracy nerek, niedoboru witaminy D3 i zaburzeń metabolizmu wapnia (hipokalcemią i hiperkalcemią), a także fosforanów. Jak się przygotować do oznaczenia poziomu PTH, czy na pobranie krwi trzeba zgłosić się na czczo oraz jak groźne mogą być powikłania związane z zaburzeniami stężenia parathormonu we krwi? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Kalcytonina (CT) – wskazanie do badania, normy, interpretacja wyników

    Kalcytonina (tyreokalcytonina) to hormon, który odpowiada za regulowanie gospodarki fosforanowej i węglanowej w organizmie. Badanie poziomu CT (ang. calcitonin) wykonuje się głównie podczas diagnostyki i monitorowania rdzeniastego nowotworu gruczołu tarczowego, czyli tarczycy. Prawidłowy (normatywny) wynik stężenia tego hormonu zależy od wielu czynników, w tym także od wieku i płci pacjenta. Diagnostycy i lekarze przyjmują, że kalcytonina jest swoistym markerem nowotworowym w przypadku podejrzenia chorób komórek tarczycy, gdyż te mają zdolność do wydzielania jej w dużej ilości. Jak się przygotować do oznaczenia poziomu kalcytoniny, czy na badanie krwi należy stawić się na czczo i co należy zrobić, kiedy wynik badania stężenia CT we krwi jest za wysoki? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Estradiol (E2) – normy. Kiedy badać, jak zwiększyć poziom hormonu? Interpretacja wyników

    Badanie poziomu estradiolu (E2) często wykonuje się u kobiet, które mają problemy z zajściem w ciążę lub z jej utrzymaniem, a także uskarżają się na nieregularny cykl miesiączkowy. U mężczyzn zaburzenia stężenia estradiolu we krwi objawiają się w postaci rozregulowanego popędu płciowego, ogólnych problemów związanych z płodnością lub w przypadku ginekomastii i nowotworu jądra. Na pobranie krwi należy zgłosić się na czczo, informując lekarza interpretującego wyniki badania krwi o tym, że jest się w ciąży oraz o zażywaniu wszelkich leków (np. antykoncepcji hormonalnej) i suplementów diety (np. biotyna). Jakie są pozostałe przyczyny i objawy obniżonego, a także za wysokiego poziomu estradiolu w organizmie, ile kosztuje badanie E2 wykonywane prywatnie i oznaczenie których współczynników hormonalnych należy wykonać wraz z analizą stężenia E2? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Amylaza trzustkowa (AMY) we krwi – badanie, wskazania, normy i interpretacja wyników

    Badanie poziomu amylazy trzustkowej jest przydatne podczas prowadzenia procesu diagnostycznego chorób tego gruczołu, ponieważ AMY stanowi swoisty marker zapalenia tego narządu. Dzięki analizie wyników prób trzustkowych można także ocenić, czy organizm prawidłowo trawi skrobię i inne wielocukry, ale także ocenić ogólną kondycję układu pokarmowego. Przejściowy wzrost stężenia amylazy (trwający około dwie trzy doby) występuje także u pacjentów, którzy wykonywali gastroskopię lub badania obrazowe z użyciem kontrastu. Jak się przygotować do badania amylazy trzustkowej, czy na pobranie krwi trzeba być na czczo oraz jaki wpływ na poziom AMY ma poziom adrenaliny? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij