Świerzb skóry - objawy, rozpoznanie, leczenie. Na jakich partiach skóry występuje najczęściej?
Aleksandra Kańtoch

Świerzb skóry - objawy, rozpoznanie, leczenie. Na jakich partiach skóry występuje najczęściej?

Świerzb (łac. Scabies) jest zakaźną chorobą skóry wywołaną przez pasożyta pochodzącego z rodziny roztoczy. Do zakażenia tym pasożytem dochodzi zazwyczaj drogą bezpośredniego kontaktu, ale możne on również przenosić się przez przedmioty. Dominującym objawem jest świąd skóry, który jest szczególnie dokuczliwy w godzinach nocnych. Zmiany skórne w przebiegu świerzbu mogą być minimalne lub wręcz przeciwnie- bardzo nasilone. Świerzbem zarazić może się każdy- bez względu na wiek, płeć czy status społeczny i wbrew pozorom często ma niewiele wspólnego z zaniedbaniami higienicznymi.

Co to jest świerzb i jaki jest okres jego wylęgania? 

Czynnikiem wywołującym jest świerzbowiec ludzki (Scaropteshominis). Pasożyty te drążą tunele w ludzkim naskórku- proces ten zazwyczaj odbywa się nocą z prędkością ok.
2-3 mm na dobę. Samica składa dziennie ok. 2-3 jaj i po kilku tygodniach ginie. Z jaj wylegają się larwy, które w ciągu kolejnych 3 tygodni ulegają przekształceniu w dojrzale osobniki, a te z kolei przedostają się na powierzchnię skóry, gdzie rozpoczyna się proces kopulacji. Ze względu na niewielkie rozmiary pasożytów (ok. 0,5 mm długości) nie jest możliwe dostrzeżenie ich gołym okiem. Okres wylęgania choroby może wynosić od 3 dni do 3 tygodni, co oznacza, że zarażona osoba może nie mieć żadnych objawów ani zmian skórnych, a stanowi źródło zarażenia dla innych osób.

Do zakażenia świerzbem dochodzi drogą bezpośredniego kontaktu z zarażoną osobą (np. podczas stosunku płciowego) lub za pośrednictwem ubrań, pościeli czy przedmiotów, których dotykał zarażony. Szacuje się, że świerzbowce nie mogą przeżyć dłużej niż 3-4 dni poza skórą człowieka, dlatego takie rzeczy jak np. bielizna, ubrania czy też pościel osoby zarażonej nie powinny być używane przez okres co najmniej 7 dni.

Czynniki sprzyjające zakażeniu świerzbowcem ludzkim

  • stany obniżonej odporności (np. zakażenie wirusem HIV, przyjmowanie leków immunosupresyjnych)
  • stany wyniszczenia fizycznego
  • choroby psychiczne
  • zamknięte skupiska ludzi, takie jak domy opieki społecznej, szkoły, szpitale
  • niski status socjoekonimiczny (zakażenie w takich warunkach szerzy się łatwiej i szybciej)

Objawy świerzbu

Dominującym objawem jest silny, rozległy świąd skóry, który zazwyczaj oszczędza głowę i szyję, nasila się natomiast w godzinach wieczornych oraz w nocy. Dzieje się tak dlatego, że pod wpływem rozgrzania ciała w ciepłej kąpieli i pościeli dochodzi do uaktywnienia się świerzbowców. Często świąd skóry jest tak silny, że utrudnia zasypianie.
Okres trwania tej choroby zależy od nasilenia świerzbu.

W wyniku drapania i pocierania  powstają na skórze przeczosy (linijnie układające się ślady po drapaniu) i nadżerki (powierzchowne ubytki naskórka), a także może dojść do wtórnych zakażeń bakteryjnych w obrębie zmian skórnych. Ponadto występują zazwyczaj grudki obrzękowe oraz pęcherzyki. U niemowląt i małych dzieci oprócz grudek częściej występują zmiany o typie pęcherzyków i krostek- zwłaszcza w obrębie dłoni i stóp.

Świerzb skóry - na jakich partiach występuje najczęściej?

  • palce rąk (zwłaszcza ich boczna powierzchnia),
  • okolice nadgarstków,
  • fałdy i zgięcia skórne,
  • okolice pępka,
  • okolice brodawek sutkowych u kobiet,
  • pośladki,
  • okolice płciowe u mężczyzn (na skórze prącia i moszny nierzadko stwierdza się zmiany o typie rumieniowych grudek czy nawet guzków),
  • dłonie i podeszwy stóp (zajęcie tej okolicy jest charakterystyczne u małych dzieci i niemowląt, ponadto może u nich czasami dochodzić do zajęcia głowy i szyi).

Na bocznych powierzchniach palców rąk można stwierdzić tzw. nory świerzbowcowe, czyli wydrążone przez samice tunele w naskórku, które widoczne są jako linijne lub pofalowane prążki koloru skóry prawidłowej o długości od kilku do kilkunastu milimetrów. Świerzbowce oprócz składania jaj, pozostawiają w miejscu bytowania również swoje odchody, które  także mogą wywoływać reakcję alergiczną i nasilać zarówno świąd jak i powstawanie zmian skórnych.

U osób, które dbają o higienę osobistą zmiany skórne mogą być bardzo słabo widoczne lub może ich nie być wcale.

Jedną z odmian świerzbu o ciężkim przebiegu jest świerzb norweski. Jego nazwa pochodzi od pierwszego opisu pochodzącego z Norwegii. Częściej występuje u osób starszych cierpiących na choroby psychicznie oraz ze znacznie upośledzoną odpornością. Charakteryzuje się obecnością grubych, nawarstwionych strupów oraz nadmiernie zrogowaciałych zmian. Mogą również pojawić się wykwity brodawkowate, które najczęściej lokalizują się na rękach i stopach. Na skórze twarzy, szyi, owłosionej skórze głowy i tułowia występują zazwyczaj zmiany rumieniowo-złuszczające.

Leczenie świerzbu

Lekiem z wyboru jest permetryna w kremie. Lek nakłada się równomiernie na całe ciało (w tym również na szyję, kark, dłonie, podeszwy stóp, okolice podpaznokciowe rąk i stóp, okolicę narządów płciowych, szparę międzypośladkową) raz dziennie (zazwyczaj wieczorem po uprzedniej kąpieli) i pozostawia na ok. 8-12 godzin. W tym czasie pacjent nie powinien się myć ani kąpać. Jeżeli w ciągu tych 8-12 godzin umyje ręce lub inne okolice ciała, powinien ponownie nałożyć krem na umyte miejsca. Po upływie tego czasu lek zmywa się z powierzchni skóry. W razie utrzymywania się objawów chorobowych kurację zaleca się powtórzyć po ok. tygodniu. Poza tym w leczeniu świerzbu można zastosować pastę siarkową, benzoesan benzylu oraz doustną iwermektynę.

Czasami lekarz może przepisać dodatkowo leki przeciwhistaminowe, zewnętrzne preparaty steroidowe lub krotamiton- głównie w celu złagodzenia świądu skóry, jednak należy podkreślić, że krotamiton poza działaniem przeciwświądowym nie działa przeciwko pasożytom świerzbowca. W przypadku zmian wtórnie zakażonych bakteryjnie stosuje się w określonych przypadkach antybiotykoterapię. Po zastosowanym leczeniu przeciwświerzbowcowym skóra może być przesuszona i podrażniona, co może objawiać się -mimo skutecznego leczenia- jej dalszym świądem. Należy starać się poinformować pacjenta o tym, że jest to stan przejściowy, a po zakończonej kuracji zastosować odpowiednie emolienty.

Bardzo ważne jest jednoczesne leczenie wszystkich domowników, partnerów seksulanych, osób z najbliższego otoczenia- nawet jeżeli nie mają zmian skórnych i nie skarżą się na świąd skóry.

Niezwykle istotne w walce ze świerzbem są również dodatkowe działania, które zmniejszają ryzyko ponownego zarażenia, mianowicie:

  • Po zakończonej terapii należy zmienić bieliznę, ubrania, pościel, ręczniki i wyprać je razem z odzieżą używaną w ciągu ostatnich kilku dni w wysokiej temperaturze, następnie wyprasować gorącym żelazkiem i nie używać uprzednio noszonej bielizny oraz odzieży przez okres ok. 2-3 tygodni.
  • Należy dokładnie odkurzyć wszystkie tapicerowane meble w domu, dywany, podłogi, materace, tapicerkę samochodową itp.
  • Rzeczy nieprzeznaczone do prania umieścić w dużym, szczelnie zamkniętym plastikowym worku i tak przetrzymywać je przez co najmniej tygodnia, a następnie po upływnie tego czasu dokładnie wytrzepać, w miarę możliwości wyczyścić lub oddać do czyszczenia (np. do pralni chemicznej)

Rozpoznanie lekarz ustala na podstawie wywiadu oraz badania. Czasami w trakcie badania przedmiotowego udaje się zauważyć obecność wyżej opisanych charakterystycznych nor świerzbowcowych. W przypadkach wątpliwych lekarz dermatolog może zlecić wykonanie badania zeskrobin naskórka (za pomocą igły lub skalpela), które następnie ogląda się pod mikroskopem w celu uwidocznienia pasożyta.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Przewiane ucho – przyczyny, objawy, leczenie, domowe sposoby

    Czy po wieczornym spacerze odczuwasz ból lub słyszysz szum w uszach? To może być przyczyna przewianego ucha. Przypadłość ta dotyczy wszystkich osób, zarówno młodszych, jak i starszych. Najczęściej jednak pojawia się u dzieci do 6. roku życia. Jakie są przyczyny przewianego ucha? Jak leczyć przewiane ucho domowymi sposobami?  Kiedy udać się do laryngologa? Podpowiadamy.

  • Jak działa acyklowir? Czy jest bezpieczny dla kobiet w ciąży i dzieci?

    Acyklowir to pochodna guanozyny, którą z powodzeniem stosuje się podczas leczenia opryszczki, półpaśca, ospy wietrznej, cytomegalii i wirusa EBV. Występuje w formie tabletek i kremów i roztworów do infuzji. Kto może stosować acyklowir, a jakie są przeciwwskazania i czy kobiety w ciąży oraz matki karmiące mogą bezpiecznie sięgać po acyklowir w preparatach bez recepty? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Omicron – zidentyfikowano kolejną odmianę koronawirusa SARS-CoV-2

    Liczba zakażeń SARS-CoV-2 w Republice Południowej Afryki gwałtownie wzrosła w ostatnich tygodniach, co zbiegło się z wykryciem kolejnego wariantu wirusa. Omikron cechuje nagromadzenie mutacji, które mogą budzić niepokój, jednak na tym etapie nie wiadomo, jak te zmiany rzeczywiście wpłyną na właściwości tego wariantu koronawirusa. Pierwszych informacji o obrazie klinicznym zakażenia, jakie wywołuje, możemy spodziewać się już w najbliższych dniach.

  • Kwas foliowy metylowany – czy kobiety bez mutacji MTHFR także powinny go suplementować?

    Istnieje grupa kobiet, która ze względu na to, że posiada mutację genu MTHF nie może właściwie metabolizować kwasu foliowego do jego aktywnej postaci, która jest niezbędna m.in do prawidłowego rozwoju płodu. Te pacjentki, w trakcie przygotowywania się do zajścia w ciążę, jak i będąc w ciąży, powinny suplementować około 0,4 mg kwasu foliowego i metafoliny, czyli zmetylowanej formy kwasu foliowego. Dowiedz się więcej o kwasie foliowym w zmetylowanej formie, czytając niniejszy artykuł.

  • Zespół stresu popandemicznego – czym jest? W jaki sposób się objawia?

    Aktualnie „zespół stresu popandemicznego” nie jest ujęty w międzynarodowej klasyfikacji zaburzeń psychicznych, jednak niewykluczone, że wkrótce tam trafi, gdyż coraz więcej osób potrzebuje pomocy psychologa lub psychiatry w wyniku sytuacji związanej z pandemią. Trwa na ten temat globalna dyskusja ekspertów zajmujących się zdrowiem psychicznym.

  • Molnupiravir – przełomowy lek na COVID-19 dostępny w Polsce już w grudniu

    Molnupiravir to lek, który powstrzymuje namnażanie się koronawirusa SARS-CoV-2 w organizmie, według producenta koncernu – Merck i Ridgeback Biotherapeutics. Tabletka ma znaczny potencjał kliniczny i obniża prawdopodobieństwo hospitalizacji oraz śmierci z powodu COVID-19, nawet o 50%. Już niebawem farmaceutyk będzie dostępny w naszym kraju.

  • Nowe antybiotyki – powstaną poprzez edycję genów

    Naukowcy z Uniwersytetu w Manchesterze odkryli nową drogę do produkcji złożonych antybiotyków wykorzystujących edycję genów do manipulacji kluczowymi enzymami bakteryjnymi, a tym samym ścieżek prowadzących do powstawania leków. Odkrycie może utorować drogę nowej generacji antybiotyków, które będą skuteczne w walce z lekoopornymi patogenami.

  • Nadżerka szyjki macicy (ektopia) – przyczyny, objawy, metody leczenia

    Termin „nadżerka szyjki macicy" oznacza ubytek błony śluzowej. Często jest on nieprawidłowo stosowany na określenie ektopii, która jest zupełnie innym schorzeniem. Rzekoma nadżerka szyjki macicy (tak brzmi inna nazwa ektopii) to zastępowanie nabłonka płaskiego fizjologicznie pokrywającego tarczę szyjki macicy, nabłonkiem gruczołowym. Zazwyczaj nie daje ona żadnych objawów, a kobieta dowiaduje się o jej istnieniu podczas rutynowego badania ginekologicznego. Kiedy ektopia wymaga szerszej diagnostyki i leczenia? Jakie metody usunięcia „nadżerki" szyjki macicy stosuje się najczęściej?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij