Jak powstaje nowotwór?

Nowotwór jest chorobą o podłożu genetycznym, czyli procesem spowodowanym nakładającymi się zaburzeniami struktury DNA. W większości przypadków jest on rozrostem monoklonalnym, tzn. wywodzącym się z jednej komórki. Rozwój nowotworu jest procesem długotrwałym, zazwyczaj wieloletnim. Jednak tak naprawdę okres rozwoju nowotworu może być bardzo różny w przypadku różnych nowotworów - dla niektórych guzów okres ten może wynosić nawet kilkanaście lat, dla innych, bardzo agresywnych, kilka miesięcy.

Jak nazywa się proces powstawania nowotworu?

Proces powstawania nowotworu to inaczej kancerogeneza. Jest to proces wieloetapowy. Wyróżnia się kilka etapów kancerogenezy. Pierwszym etapem powstawania nowotworu jest inicjacja. W tym etapie pojawia się pojedyncza mutacja, która zazwyczaj powstaje pod wpływem kancerogenu, czyli czynnika rakotwórczego. Jednak do takiej mutacji może też dojść spontanicznie, czyli bez żadnej uchwytnej przyczyny i działania jakiegokolwiek czynnika. Kolejnym etapem kancerogenezy jest promocja, która jest wieloetapowym rozwojem klonu komórkowego, zawierającego mutacje nabyte w procesie inicjacji. Główny mechanizm promocji to zaburzona ekspresja genów, prowadząca do zaburzenia procesów regulacyjnych komórki oraz zwiększona proliferacja. Trzecim, nieodwracalnym już etapem rozwoju nowotworu, jest progresja. Polega ona głównie na pojawieniu się kolejnych zaburzeń molekularnych, głównie zmian w kariotypie. W procesie nakładania się uszkodzeń powstają klony zdolne do naciekania i tworzenia przerzutów. 
W procesie kancerogenezy, czyli powstania nowotworu, podstawową rolę odgrywa zatem mutacja.

Czym jest ta mutacja?

Mutacja jest zmianą w materiale genetycznym. Wyróżnia się mutacje genowe (zmiana struktury genu), mutacje chromosomowe (zmiana liczby lub struktury chromosomów) i mutacje genomowe. Można wyróżnić co najmniej trzy duże grupy genów, w których mutacje prowadzą do rozwoju nowotworów.  Są to protoonkogeny, geny supresorowe oraz geny zaangażowane w regulacje apoptozy. Czasami wyodrębnia się również geny mutatorowe. 

Czym są protoonkogeny?

Protoonkogeny są genami, których produkty białkowe (onkoproteiny) pobudzają wzrost komórki. Mutacja protoonkogenu prowadzi do zwiększonej lub trwałej aktywności tego genu, zmutowany protoonkogen jest nazywany onkogenem. Wśród protoonkogenów, które najczęściej spotyka się u człowieka, zwykle wymienia się protoonkogeny RAS, MYC, ERBB1 oraz MDM2. 

Czym są geny supresorowe (inaczej nazywane antyonkogenami)?

Geny supresorowe działają hamująco na proces proliferacji komórkowej (czyli na dzielenie się komórek) bądź stabilizująco na procesy utrzymujące stabilność genetyczną (aktywność antymutagenną) komórki. Do grupy genów supresorowych zalicza się między innymi gen TP53, RB, BRCA1, APC. 

W jaki sposób działają geny regulujące proces apoptozy?

Apoptoza jest aktywnym procesem eliminacji komórek niepotrzebnych, uszkodzonych czy też zawierających mutacje. Zaburzenia apoptozy także mogą prowadzić do rozwoju nowotworów - nie dochodzi bowiem do eliminacji uszkodzonych i nieprawidłowych komórek, które mogą dalej się namnażać. 
Należy pamiętać o tym, że mutacje, czyli zaburzenia genetyczne, prowadzące lub ułatwiające powstawanie nowotworu mogą się pojawić w trakcie całego życia. Niektóre rodzaje mutacji dziedziczy się od rodziców wraz z informacją genetyczną zawartą w DNA komórek płciowych. Mutacje takie są obecne we wszystkich komórkach ciała i są dziedziczone. Zdecydowanie częściej spotyka się jednak tzw. mutacje nabyte (somatyczne). Mutacja taka pojawia się w pojedynczej komórce narządu lub tkanki. W sprzyjających warunkach (czyli pod wpływem działania czynników promujących) taka mutacja bywa przekazywana potomnym komórkom, które tworzą masę guza. Tego rodzaju mutacje nie są dziedziczone. Nowotwór zawierający mutacje nabyte bardzo często określa się jako nowotwór sporadyczny. 

Jakie mogą być czynniki zewnętrzne wywołujące mutacje w materiale genetycznym, co może doprowadzić do rozwoju nowotworu?

Wśród czynników mutagennych można wyróżnić czynniki chemiczne, fizyczne oraz biologiczne. Ponadto, wykazano także wpływ niektórych leków na proces kancerogenezy.
  • Czynniki chemiczne
Do najczęstszych chemicznych czynników doprowadzających do procesu kancerogenezy zalicza się zatem aromatyczne policykliczne węglowodory (między innymi benzopiren czy benzoantracen) oraz aromatyczne aminy i barwniki azowe. Roślinnym chemicznym czynnikiem kancerogennym jest aflatoksyna B1 produkowana przez grzyba Aspergillus flavus, który rozwija się w źle przechowywanych ziarnach zbóż oraz orzeszkach ziemnych. Także zawarte w małych  ilościach w żywności związki prekursorowe nitrozamin oraz nitrozamidów mogą działać mutagennie - chodzi tu przede wszystkim o azotany i azotyny obecne w jarzynach i służące do konserwowania mięsa, sera i innych produktów, które pod wpływem bakterii ulegają w przewodzie pokarmowym przemianie w nitrozaminy odpowiedzialne głównie za rozwój raka żołądka. Inne kancerogenne czynniki chemiczne to azbest, nikiel, chrom, arsen oraz chlorek winylu.
  • Czynniki fizyczne
Do głównych fizycznych czynników mutagennych zalicza się przede wszystkim promieniowanie ultrafioletowe oraz promieniowanie jonizujące.
  • Czynniki biologiczne
Czynnikami biologicznymi, które także mogą przyczynić się do rozwoju niektórych nowotworów są między innymi : wirus brodawczaka ludzkiego HPV, którego niektóre typy odpowiedzialne są za rozwój raka szyjki macicy, wirus mięsaka Kaposiego, wirus Epsteina - Barr związany z chłoniakiem Burkitta, wirus ludzkiej białaczki T-komórkowej typu 1 (HTLV-1) i typu 72 (HTLV-2) oraz wirus zapalenia wątroby typu B, który ściśle związany jest z nowotworową transformacją hepatocytów.
  • Leki
Jeśli chodzi o leki, które mogą przyczynić się do powstania nowotworów, to wykazano, że hormonalna terapia zastępcza może zwiększać ryzyko rozwoju raka błony śluzowej macicy oraz raka jajnika i piersi. Również hormonalna antykoncepcja może zwiększać ryzyko rozwoju raka piersi, zmniejsza zaś ryzyko rozwoju raka jajnika

Podziel się:

Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus