Olej z czarnuszki

Czarnuszka siewna (Nigella sativa L.), zaliczana do gatunku roślin z rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae), znana jest pod różnymi nazwami, między innymi jako kminek egipski, kmin czarny, kolendra siewna, czarnucha, kąkolnica, a także panna w zieleni

Ziele to pochodzi z Europy Południowej i Azji Zachodniej. W stanie naturalnym występuje obecnie na obszarach suchych, w subtropikalnych i umiarkowanych strefach Eurazji i północnej Afryki. Uprawiane jest również w Polsce.

Czarnuszka siewna to roślina jednoroczna, zaliczana do miododajnych, która kwitnie między czerwcem a wrześniem.

Posiada charakterystyczne niebieskie lub białe kwiaty z błękitnym unerwieniem i seledynowo zabarwionymi końcówkami. Jej owoce składają się z kilku całkowicie ze sobą zrośniętych mieszków, które zawierają czarne, trójgraniaste nasiona o początkowo pieprznym, przypominającym gorzką kawę,
a później aromatycznym smaku i charakterystycznym muszkatołowo-korzennym zapachu.

Już w starożytności

Nasiona czarnuszki wykorzystywane były w medycynie już w starożytnym Egipcie. Pisemne doniesienia na jej temat można znaleźć w Starym Testamencie. Pojawia się ona także w manuskryptach Hipokratesa, Galena, Avicenny. W świecie arabskim roślina ta do dziś uważana jest za swoiste panaceum na różne dolegliwości. Często można spotkać się tam ze stwierdzeniem, że „leczy ona wszystko – oprócz śmierci”.

To właśnie ze względu na nasiona Nigella sativa zaliczana jest do wysoko cenionych surowców roślinnych. Prowadzone badania potwierdzają ich znaczny potencjał terapeutyczny. Już od tysięcy lat były one stosowane jako ważna przyprawa oraz środek przedłużający okres przydatności artykułów spożywczych. Obecnie nadal stanowią one popularny dodatek do różnego rodzaju produktów tego segmentu. Wykorzystywane są między innymi jako przyprawa do chleba, mięs, przetworów warzywnych, niektórych napojów. Dodawane są do miodu. Surowiec ten znalazł również zastosowanie jako namiastka pieprzu. Szczególnie chętnie polecany jest w przypadku osób wrażliwych, gdyż nie powoduje podrażnienia błony śluzowej żołądka.

Bogaty skład

Skład chemiczny nasion czarnuszki jest bardzo bogaty i zróżnicowany. Zawierają one między innymi olejek eteryczny, którego poziom w przeliczeniu na suchą masę waha się w granicach od 0,4% nawet do 2,5%. Do jego głównych składników oprócz trans-anetolu, limonenu, p-cymenu, karwonu należą również tymol, ditymochinon, tymohydrochinon i tymochinon. Zidentyfikowano w nich również α-pinen, karwakrol, 4-terpineol. Pośród składników nasion czarnuszki można znaleźć taniny i estry nienasyconych kwasów tłuszczowych z alkoholami terpenowymi, a także alkaloidy: diterpenowe – nigellaminę, izochinolinowe – nigelliminę i N-tlenek nigelliminy oraz rzadko występujące w surowcach roślinnych pochodne imidazolowe: nigellicynę i nigellidynę.

Do istotnych składników tej rośliny należą fitosterole, w tym β-sitosterol, którego zawartość, w 100 ml tłocznego na zimno oleju, szacowana jest na poziomie 600 mg. Obecne są tam również tokoferole (witamina E) oraz saponiny trójterpenowe: melantyna, hederagenina i alfa-hederyna. Spośród flawonoidów warto wymienić kwercetynę czy kemferol.

W nasionach Nigella sativa obecne są: węglowodany (~ 30%), karoteny, witaminy grupy B, związki mineralne: Ca, Mg, Fe, Na, K, Se i Zn. Stanowią one także cenne źródło protein, spośród których około 20%, zawiera osiem z dziewięciu niezbędnych aminokwasów: fenyloalaninę, izoleucynę, leucynę, lizynę, metioninę, treoninę, tryptofan, walinę. Pośród ich komponentów znajdują się również saponiny, w tym działająca przeciwbólowo malantyna.

„Złoto faraonów”

Co istotne, nasiona czarnuszki stanowią źródło cennego tłuszczu, którego zawartość waha się od 30 do 40%. Poprzez ich tłoczenie na zimno otrzymuje się wysokiej jakości tłusty olej (Oleum Nigellae Sativae), który zachowuje aktywność wszystkich zawartych w nich substancji aktywnych. Ze względu na swoje właściwości już w czasach starożytnych określany był on mianem „złota faraonów”. Tłuszcz ten jest stosunkowo stabilny i może być przechowywany przez dłuższy czas, nie powinien być jednak podgrzewany. Zaliczany jest on do komponentów, które mogą być zarówno aplikowane bezpośrednio na skórę, jak i stosowane wewnętrznie.

Olej z czarnuszki ma barwę od żółtopomarańczowej do ciemnobrązowej, lekko gorzkawy smak oraz charakterystyczny intensywny, korzenno-ziołowy zapach. Zawiera on do 28% kwasów nasyconych, w tym od 8% do 16% kwasu palmitynowego i około 5% kwasu stearynowego. Pośród jego składników nienasyconych obecne są kwasy: oleinowy (18-32%), zaliczany do grupy niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT) – linolowy (48-62%), a także rzadko spotykany w świecie roślinnym alfa-linolenowy, którego zawartość szacowana jest w granicach od 1,5% do 4% oraz eikozadienowy (2,6–3%).

O wyjątkowej przydatności oleju z czarnuszki decyduje nie tylko znaczna zawartość wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, ale również obecność innych substancji biologicznie aktywnych, w tym fitosteroli, karotenoidów, biotyny, mikroelementów, pierwiastków śladowych. Tłoczony na zimno tłuszcz
z czarnuszki stanowi także ważne źródło przeciwutleniaczy. Dzięki obecności, takich składników, jak: selen (0,07–0,27 mg/kg oleju), alfa-tokoferol (4,18–13,86 mg/kg oleju), gamma-tokoferol (1,46–9,38 mg/kg oleju), tymochinon (595,00–3854,00 mg/kg oleju) i tymol (69,23–269,47 mg/kg oleju), znanych ze swoich silnych właściwości antyoksydacyjnych, cechuje go wyraźnie zaznaczone działanie przeciwutleniające. To właśnie z powodu ich zawartości komponent ten efektywnie ogranicza skutki stresu oksydacyjnego.

Leczniczo

Zarówno olej, jak i jego składniki czynne wykazują potencjalne, silne właściwości lecznicze, które wykorzystywane były od dawna w tradycyjnej medycynie. Do dziś nasiona Nigella sativa, na Bliskim Wschodzie, są powszechnie stosowane w przypadku różnorodnych chorób. Stanowią one między innymi istotny składnik wpływający korzystnie na wzmocnienie systemu odpornościowego. Wykorzystuje się je w przypadku wielu zaburzeń, w tym w schorzeniach szczególnie nawracających górnych dróg oddechowych: przeziębieniu, kaszlu czy też zapaleniu oskrzeli. W świetle najnowszych badań można stwierdzić, że zawarte w nasionach czarnuszki składniki cechuje wyraźnie zaznaczony potencjał immunoterapeutyczny. Surowiec ten należy do nielicznej grupy roślin znajdujących zastosowanie w terapii chorób autoimmunologicznych. Zawarte w jego nasionach tymochinon i nigellina blokują 5-lipooksygenazę i indukowalną syntazę tlenku azotu, dzięki czemu hamują odczyny autoagresji immunologicznej. Z tego też powodu stanowią one efektywny środek w terapii takich chorób, jak toczeń rumieniowaty czy reumatyzm. Wykorzystuje się je również w przypadku innych, różnorodnych dysfunkcji skóry: alergii, grzybic, łuszczycy, zmian trądzikowych, trudno gojących się ran.

Na specjalną uwagę spośród komponentów oleju z czarnuszki zasługują antrachinony, szczególnie zaś znany ze swoich właściwości – tymochinon. Związek ten, podobnie jak alfa-hederyna, działa ochronnie, przeciwbakteryjnie, promuje apoptozę komórek nowotworowych. Polimer tymochinonu, znany jako nigellon, działa z kolei przeciwskurczowo. Dzięki ich obecności, poprzez tłumienie mediatorów zapalnych, takich jak prostaglandyny i leukotrieny, nasiona czarnuszki wykazują silne działanie przeciwzapalne. Są one szczególnie efektywne między innymi w przypadku zapalenia mózgu, okrężnicy, otrzewnej, stawów. Obecny w nich tymochinon cechuje ponadto potwierdzone działanie antykancerogenne. Istnieją doniesienia o wpływie przeciwnowotworowym wyciągów z czarnuszki siewnej, szczególnie efektywnych w przypadku gruczolakoraka trzustki.

Pojawiają się również informacje na temat ochronnego działania oleju z czarnuszki na żołądek. Stanowi on skuteczny środek w przypadku wielu dolegliwości trawiennych. Efektywnie zabezpiecza
i odtruwa także miąższ wątroby.

Jak już wspomniano, pozyskiwany tłuszcz stosowany wewnętrznie efektywnie wzmacnia system odpornościowy organizmu. Wspomaga prawidłowe funkcjonowanie układu krążenia oraz systemu odpornościowego. Jego właściwości zostały wykorzystane w leczeniu różnych zaburzeń, takich jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, dolegliwości żołądka i jelit, nerek i wątroby. Używany wewnętrznie jest wykorzystywany jako główny składnik w terapiach chorób układu oddechowego, zapalenia oskrzeli, kaszlu czy przeziębieniach. Stosowany w aromaterapii wycisza, pomaga znosić stres, wspomaga proces prawidłowego snu.

Przeciw alergiom

Zastosowany na skórę olej ma właściwości regenerujące, odżywcze, łagodzące. Dzięki swoim właściwościom znajduje on zastosowanie w przemyśle farmaceutycznym, w różnych rodzajach alergii, atopowym zapaleniu skóry oraz innych jej stanach zapalnych. Chętnie jest wykorzystywany do pielęgnacji skór alergicznych, z egzemą, trądzikowych. Stanowi skuteczny środek w przypadku uporczywych, nawrotowych jej zapaleń, a także grzybic.

Olej z czarnuszki to również preparat o efektywnym działaniu pielęgnacyjnym. Składnik ten wspomaga równowagę, działa na skórę stymulująco, ochronnie. Pełni funkcję przeciwutleniacza, który stabilizuje i chroni nienasycone kwasy tłuszczowe i fosfolipidy wchodzące w skład błon komórkowych przed działaniem wolnych rodników. Po jego aplikacji skóra staje się mniej podrażniona, bardziej gładka, jędrna, nabiera ładnego kolorytu. Doskonale nawilża i regeneruje, sprawiając, że cera odzyskuje młody, naturalny wygląd.

Tłuszcz ten wykazuje działanie promieniochronne, chroni przed poparzeniami słonecznymi. Efektywnie łagodzi podrażnienia, w tym także posłoneczne, zapobiega uszkodzeniom wywołanym przez stosowane w radioterapii naświetlanie promieniowaniem jonizującym. Polecany jest w przypadku każdego rodzaju cery, także wrażliwej. Olej ten może być stosowany bezpośrednio na skórę. Jego zawartość w kosmetyku może dochodzić nawet do 100%. Jednak ze względu na charakterystyczny, ziołowy, dość intensywny zapach w preparatach kosmetycznych, w celu jego złagodzenia, chętnie łączy się ten surowiec
z innymi tłuszczami roślinnymi.

Oferta kosmetyków zawierających pośród składników olej z czarnuszki jest systematycznie poszerzana. Coraz częściej można w niej spotkać oprócz typowych preparatów pielęgnacyjnych także szampony, mydła, żele pod prysznic itp.


Podziel się:


Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus