Lekarz z sercem zajmujący się układem renina–angiotensyna–aldosteron (RAA)
Barbara Bukowska

Czym jest i jak działa układ renina–angiotensyna–aldosteron (RAA)?

Układ renina–angiotensyna–aldosteron, w skrócie nazywany RAA, jest układem hormonalno-enzymatycznym odpowiedzialnym za regulację ciśnienia krwi oraz gospodarki wodno-elektrolitowej. Działa zarówno ogólnoustrojowo (w krwiobiegu), jak i miejscowo (w mięśniu sercowym, ścianach naczyń krwionośnych i nerkach).

Co to jest układ renina–angiotensyna–aldosteron?

Układ renina–angiotensyna–aldosteron to kaskadowy łańcuch reakcji kontrolujących ciśnienie krwi i gospodarkę wodno-elektrolitową. Układ RAA jest jednym z kluczowych elementów w rozwoju nadciśnienia tętniczego. Jego wpływ jest wielokierunkowy: zarówno poprzez bezpośrednie oddziaływanie na układ sercowo-naczyniowy, jak również pobudzanie włóknienia serca i naczyń krwionośnych oraz działanie prozapalne.

Jak działa układ RAA? Schemat działania

Schemat działania układu renina–angiotensyna–aldosteron oparty jest na mechanizmie ujemnego sprzężenia zwrotnego. Początkowy etap reakcji zachodzi w nerkach, w komórkach przykłębuszkowych. Rano, krótko po przebudzeniu, struktury te uwalniają reninę. Zwiększone stężenie reniny prowadzi do przekształcenia angiotensynogenu (prohormonu) w angiotensynę I. Angiotensyna I jest przekształcana przez enzym konwertujący do angiotensyny II. Angiotensyna II działa wazokonstrykcyjnie – prowadzi do skurczu naczyń krwionośnych. W konsekwencji ciśnienie tętnicze rośnie. Angiotensyna II pobudza również korę nadnerczy do uwalniania aldosteronu. Hormon ten, zatrzymując sód w organizmie, zapobiega jego nadmiernej utracie, co mogłoby wiązać się z odwodnieniem i spadkiem ciśnienia tętniczego.

W sytuacji spożycia nadmiernej ilości soli lub wzrostu ciśnienia tętniczego w nerkach zmniejsza się uwalnianie reniny, a w konsekwencji angiotensyny i aldosteronu. Dzięki temu organizm może wydalić większe ilości sodu i przywrócić prawidłowe ciśnienie tętnicze.

Zarówno angiotensyna II, jak i aldosteron prowadzą do wzrostu ciśnienia tętniczego. Różnica polega na tym, że działanie angiotensyny II jest bardzo szybkie, ale krótkoterminowe, aldosteronu zaś wolne, ale długoterminowe.

Polecane dla Ciebie

Co aktywuje układ RAA?

Kluczowym etapem aktywacji układu renina–angiotensyna–aldosteron jest wydzielenie reniny. Jest to proces ściśle kontrolowany – w przypadku nadmiernej aktywacji uruchamiane są procesy ograniczające uwalnianie reniny.

Powstawanie reniny kontrolowane jest przez cztery niezależne mechanizmy:

  • za pośrednictwem baroreceptorów (receptorów odpowiedzialnych za utrzymanie stałego ciśnienia krwi);
  • poprzez układ współczulny;
  • na podstawie kontroli zmian stężenia jonów chlorkowych;
  • na drodze ujemnego sprzężenia zwrotnego (oddziaływanie aldosteronu na komórki przykłębuszkowe).

Jak działa renina? Co uwalnia reninę?

Dzięki swojej aktywności katalitycznej renina odłącza N-koniec angiotensynogenu, przekształcając go w angiotensynę I, która następnie przechodzi w angiotensynę II. Renina uwalniana jest przez aparat przykłębuszkowy, czyli narząd receptorowo-wydzielniczy nerki, a dokładniej przez komórki przykłębuszkowe.

Czynnikami zwiększającymi wydzielanie reniny są:

  • obniżone stężenie sodu;
  • spadek ciśnienia krwi w tętnicy doprowadzającej krew do nerek (np. na skutek zwężenia tętnicy nerkowej);
  • zmniejszenie objętości płynu pozakomórkowego (np. w wyniku wstrząsu hipowolemicznego);
  • podwyższony poziom potasu we krwi.

Wśród czynników hamujących uwalnianie reniny znajduje się m.in. działanie wazopresyny, przedsionkowego peptydu natriuretycznego czy angiotensyny II.

Leki hamujące układ renina–angiotensyna–aldosteron

Leki hamujące układ renina–angiotensyna–aldosteron wykorzystywane są w leczeniu nadciśnienia. Pierwszym z nich są antagoniści receptora angiotensyny II (AT1). Ta grupa leków nazywana jest potocznie sartanami. Należą do nich m.in. walsartan, telimisartan czy losartan. Mechanizm działania sartanów polega na zablokowaniu receptora AT1, a w konsekwencji zahamowaniu rozwoju objawów zależnych od działania angiotensyny. W wyniku ich stosowania dochodzi więc do rozszerzenia naczyń krwionośnych i zmniejszenia przerostu mięśnia sercowego, działają również nefroprotekcyjnie. Ze względu na możliwość wystąpienia poważnych działań niepożądanych sartany rekomenduje się pacjentom, u których inne metody leczenia okazały się nieskuteczne.

Drugą grupą leków wpływających na układ renina–angiotensyna–aldosteron są inhibitory konwertazy angiotensyny (ACEI), m.in. kaptopryl, ramipryl czy perindopryl. Są stosowane w leczeniu nie tylko nadciśnienia tętniczego, ale również innych chorób układu sercowo-naczyniowego. Mechanizm ich działania polega na zahamowaniu aktywności konwertazy angiotensyny – enzymu odpowiedzialnego za przekształcenie angiotensyny I w II. W konsekwencji dochodzi do zmniejszenia poziomu angiotensyny II w organizmie, a więc do rozszerzenia naczyń krwionośnych i spadku ciśnienia tętniczego. Najczęstszym działaniem niepożądanym ACEI jest suchy, przewlekły kaszel, występujący nawet u 20% pacjentów. Jest wynikiem wzrostu stężenia bradykininy na skutek zmniejszenia aktywności konwertazy angiotensyny. Tradycyjne leki przeciwkaszlowe są w tej sytuacji nieskuteczne. Gdy kaszel jest na tyle uporczywy, że pogarsza jakość życia pacjenta, sugeruje się zmianę leczenia na sartany. ACEI ze względu na działanie teratogenne są przeciwwskazane kobietom w ciąży.

Ostatnią grupą leków oddziałujących na układ renina–angiotensyna–aldosteron są blokery receptora aldosteronowego, zwane również diuretykami oszczędzającymi potas. Blokując receptor dla aldosteronu, zmniejszają efekty jego działania, przede wszystkim wzmożoną retencję sodu i wody oraz utratę potasu z moczem. Najczęściej stosowanym przedstawicielem tej grupy jest spironolakton.

  1. M. Chaszczewska-Markowska, M. Sagan, K. Bogunia-Kubik, Układ renina-angiotensyna-aldosteron (RAA) – fizjologia i molekularne mechanizmy funkcjonowania, „Postępy Hig Med Dosw” (online) 70, 2016.
  2. J. Jasiczek, A. Doroszko, Inhibitory konwertazy angiotensyny i sartany we współczesnej terapii – czy dowolność wyboru zawsze jest zasadna?, „Nadciśnienie Tętnicze w Praktyce” 7(1), 2021.
  3. J. Kasprzak, Jak i czym blokować układ renina-angiotensyna-aldosteron, Termedia [online], https://www.termedia.pl/mz/Jak-i-czym-blokowac-uklad-renina-angiotensyna-aldosteron,40200.html [dostęp:] 16.08.2022.
  4. J. Kasprzak, Inhibitory konwertazy angiotensyny i sartany, Termedia [online], https://www.termedia.pl/nadcisnienietetnicze/Inhibitory-konwertazy-angiotensyny-i-sartany,41221.html [dostęp:] 16.08.2022.
  5. T. Pizoń, M. Rajzer, T. Kameczura, Rola układu renina–angiotensyna–aldosteron w etiologii i patogenezie nadciśnienia tętniczego oraz jego powikłań narządowych – co pozostało z koncepcji Laragha i Aldermana?,Arterial Hypertension” 15(6), 2011.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Cynk – suplementacja, niedobory i nadmiar. Czy tabletki z cynkiem pomoga odzyskać węch i smak?

    Prawidłowy poziom cynku wynosi u osób dorosłych 11–18 µmol/l (70–120 µg/dl), natomiast u dzieci 11–24 µmol/l (70–160 µg/dl). Jego odpowiednia ilość pomaga zachować piękny wygląd skóry, włosów i paznokci. Cynk pełni bardzo istotne funkcje w metabolizmie komórkowym, wpływa na funkcjonowanie układu odpornościowego oraz działanie zmysłów smaku i węchu. Jakie jeszcze właściwości ma cynk, czy utrata powonienia przy COVID-19  to powód, dla którego warto go suplementować oraz czym jest cynk chelat aminokwasowy? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Czym są beta-blokery i kiedy należy je stosować? Leki nowej generacji

    Efektem działania beta-blokerów jest m.in. zwolnienie akcji serca i jego kurczliwości, zmniejszenie zapotrzebowania mięśnia sercowego na tlen czy zmniejszenie ilości krwi, jaką podczas skurczu wyrzucają komory serca. W Polsce najczęściej rekomendowane przez lekarzy beta-blokery to: bisoprolol, metoprolol, nebiwolol. Beta-blokery są dopuszczone do leczenia nadciśnienia u kobiet w okresie ciąży, ponieważ uważane są za grupę leków stosunkowo bezpiecznych dla płodu.

  • Wazelina – jak działa?

    Wazelina od lat cieszy się popularnością wśród ludzi w każdym wieku ze względu na jej uniwersalne zastosowanie. W poniższym artykule omawiamy wszystkie zalety i właściwości wazeliny, a także sprawdzamy, czy jej stosowanie jest bezpieczne.

  • Czym są modulatory homocysteiny? Jak wpływa na zmęczenie i poziom hormonów?

    Homocysteina jest aminokwasem. Nieregulowany poziom tej cząsteczki sprzyja rozwojowi chorób układu krwionośnego u ludzi. Suplementy z modulatorami homocysteiny zawierają zazwyczaj witaminę B6, B12, kwas foliowy i betainę (trimetyloglicynę, TMG). Wyniki licznych badań naukowych wskazują, że regularne przyjmowanie przez minimum kilka tygodni modulatorów homocysteiny może przyczynić się do obniżenia nadmiernego poziomu homocysteiny we krwi.

  • Czy warto brać antyoksydanty w tabletkach, kroplach lub kapsułkach?

    Antyoksydanty w postaci tabletek to suplementy diety zawierające związki, które mogą pomóc w ochronie komórek organizmu przed uszkodzeniami powodowanymi przez wolne rodniki. Niektóre przykłady przeciwutleniaczy, które można znaleźć w postaci tabletek, to witaminy C i E, beta-karoten i selen. Przyjmowanie suplementów antyoksydacyjnych nie jest jednak zasadne w każdej sytuacji. Zawsze zaleca się rozmowę z lekarzem przed przyjęciem jakichkolwiek suplementów diety.

  • Opatrunek podciśnieniowy – jak wygląda leczenie ran?

    Opatrunek podciśnieniowy to doskonały i nowoczesny środek do skutecznego leczenia niektórych przewlekłych trudno gojących się ran. W porównaniu do metod tradycyjnych wyraźnie skraca czas terapii i pozwala uzyskać lepsze efekty czynnościowe. Znacznie poprawia zatem zadowolenie pacjenta. Opatrunek wymaga zastosowania ujemnego ciśnienia, które uzyskuje się dzięki specjalnej pompie. W przypadku ran trudno gojących się warto rozważyć jego użycie. W jakich przypadkach korzystne będzie zastosowanie opatrunku podciśnieniowego?

  • Leki biologiczne – czym są? Czy są skuteczne w leczeniu AZS i łuszczycy?

    Leki biologiczne to skomplikowane leki produkowane na bazie substancji pochodzenia biologicznego, takich jak białka, hormony czy przeciwciała. Są one stosowane w leczeniu różnych chorób, w tym chorób autoimmunologicznych, nowotworowych czy zapalnych, ale ich produkcja jest bardziej skomplikowana i kosztowna niż w przypadku typowych leków syntetycznych. W Polsce leki biologiczne są pod pewnymi warunkami refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia, niemniej ich cena może być zbyt wysoka dla pacjentów nieobjętych systemem refundacji. Czym są leki biologiczne? W leczeniu których chorób można je stosować?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij