Objaw Raynauda – o czym świadczy?

Objaw Raynauda jest dość częstą przypadłością, która pojawia się głównie u młodych kobiet. Pomimo swojego uciążliwego charakteru zwykle nie wpływa na ogólną kondycję organizmu. W wielu przypadkach leczenie nie jest konieczne, wystarczające bywa unikanie wychładzania kończyn. Kiedy objaw Raynauda pojawia się nagle u osoby starszej, wymaga poszerzenia diagnostyki i wykluczenia poważniejszych chorób. Czym dokładnie jest i co oznacza?

Objaw Raynauda – czym jest? U kogo występuje?

Objaw Raynauda (łac. Symptoma Raynaud, ang. Raynaud’s phenomenon) to zaburzenie naczynioruchowe, polegające na napadowym blednięciu palców rąk i stóp, rzadziej nosa i małżowin usznych, najczęściej pod wpływem zimna, emocji lub bez uchwytnej przyczyny. Występuje u około 3–4% populacji, częściej na obszarach o chłodnym klimacie.

Objaw Raynauda – przyczyny

Wyróżniamy objaw Raynauda:

• pierwotny (idiopatyczny) – dawniej zwany chorobą Raynauda, stanowi około 80% przypadków; etiologia choroby nie jest w pełni poznana; jedna z teorii jako przyczynę choroby Raynauda sugeruje zwiększona aktywację receptorów alfa1-adrenergicznych lub ich nadmierną ekspresję w ścianach naczyń krwionośnych;
• wtórny – dawniej zwany zespołem Raynauda – obecny w przebiegu innych chorób.

Najczęstsze choroby, którym towarzyszy objaw Raynauda, to:

• układowe choroby tkanki łącznej: toczeń rumieniowaty układowy, twardzina układowa, reumatoidalne zapalenie stawów, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów,
• choroby naczyń: guzkowe zapalenie tętnic, choroba Buergera, mikroangiopatia cukrzycowa, choroba Takayasu,
• choroby przebiegające  ze zwiększoną lepkością krwi: krioglobulinemia, szpiczak mnogi, chłoniaki i białaczki,
• inne choroby: zakażenia (borelioza, bakteryjne zapalenie wsierdzia, mononukleoza zakaźna, wirusowe zapalenie wątroby typu B, C), choroby tarczycy (choroba Hashimoto), zaburzenia psychiczne (nerwica, narażenie na stres), choroba nowotworowa, fibromialgia.

Objaw Raynauda – przebieg

Przebieg typowego objawu Raynauda jest dość charakterystyczny, z podziałem na 3 fazy:

• faza zblednięcia – skurcz naczyń, dochodzi do niedokrwienia, palce – rzadko całe ręce lub stopy – są kredowobiałe, czemu towarzyszy upośledzenie czucia,
• faza zasinienia – faza zastoju z zasinieniem skóry z towarzyszącym uczuciem zdrętwienia i bólu, ta faza często dominuje we wtórnym objawie Raynauda,
• faza czynnego przekrwienia – następuje zaczerwienienie, niewielki obrzęk, uczucie pieczenia skóry i gorąca.

Objaw Raynauda – rozpoznanie i diagnostyka

Rozpoznanie objawu Raynauda ustala się na podstawie wywiadu, badania przedmiotowego oraz badań dodatkowych. Najważniejszą kwestią jest odróżnienie objawu pierwotnego od wtórnego.

Podstawowym badaniem różnicującym jest kapilaroskopia, polegająca na ocenie naczyń wałów paznokciowych. Badanie wykonywane jest przez lekarza dermatologa lub reumatologa. U chorych z pierwotnym objawem Raynauda obraz naczyń jest prawidłowy, w przeciwieństwie do chorych z zespołem Raynauda, gdzie obserwuje się obecność kapilar olbrzymich lub zmniejszenie liczby włośniczek o nieprawidłowej budowie.

Objaw pierwotny, pomimo że bywa dość dokuczliwy i krępujący, nie stanowi zagrożenia dla zdrowia. W przypadku rozpoznania wtórnego objawu Raynauda konieczne jest pogłębienie diagnostyki w celu rozpoznania choroby, która go wywołuje.

Objawy Raynauda – leczenie

W przypadku obecności pierwotnego objawu większość chorych nie wymaga leczenia. Należy unikać sytuacji wyzwalających skurcz naczyń. Zakazane jest palenie papierosów oraz picie napojów zawierających kofeinę. Konieczna jest ochrona dłoni i stóp w niskich temperaturach, niewskazane jest wykonywanie niektórych aktywności zawodowych (praca w chłodni, praca z narzędziami wywołującymi wibrację) czy rekreacyjnych (morsowanie, sporty zimowe bez odpowiedniego stroju). Z powodzeniem stosowane są zabiegi fizykoterapeutyczne poprawiające mikrokrążenie np. światłolecznictwo, masaże, ultradźwięki.

Leczenie wtórnego objawu Raynauda polega na leczeniu choroby, która go wywołuje. W bardzo nasilonych przypadkach stosuje się leczenie farmakologiczne. Lekiem pierwszego wyboru jest długo działający dihydropirydynowy bloker kanału wapniowego stosowany doustnie. Pomocne bywają maści na stopy lub dłonie zawierające nitroglicerynę. W przypadkach opornych na leczenie farmakologiczne można rozważyć sympatektomię piersiową.