Hipokretyna – neuropeptyd odpowiadający za rytm okołodobowy

Problemy z zasypianiem w nocy i sennością w ciągu dnia dotyczą wielu z nas. Duńscy naukowcy dokładnie przeanalizowali neuropeptyd – hipokretnę, która jest odpowiedzialna za regulowanie tych mechanizmów okołodobowych. Szczególna uwagę zwrócono na sposób regulacji działania oreksyny wewnątrz komórek.

Naukowcy z Uniwersytetu w Kopenhadze i Uniwersytetu w Aalborgu zaprezentowali nowe wyniki badań, które wskazują na obecność małej cząsteczki w komórkach mózgu, wpływającej na poziom hipokretyny – białka odpowiedzialnego za „bycie obudzonym” w ciągu dnia i odczuwanie zmęczenia w nocy. Okazuje się, że osoby z genetyczną zmiennością tej cząsteczki są bardziej narażone na senność w ciągu dnia i zaburzenia snu nocą.

Co to jest hipokretyna?

Hipokretyna, nazywana także oreksyną, to neuropeptyd produkowany przez komórki nerwowe znajdujące się w podwzgórzy pnia mózgu. Receptory dla hipokretyny znajdują się różnych rejonach mózgu. Odpowiada za regulację mechanizmów związanych z czasem snu i czuwania. Jeśli dojdzie do utraty neuronów odpowiedzialnych za produkcję oreksyny dochodzi do wystąpienia zaburzeń koncentracji i narkolepsji.

Badania nad hipokretyną

Badacze podejrzewają, że hipokretyna odgrywa znacząca rolę zarówno w występowaniu bezsenności – zmniejszona zdolność do zasypiania w nocy, jak i wspomnianej narkolepsji – choroba neurologiczna prowadząca do niekontrolowanego zapadania w sen, szczególnie niebezpieczna  w ciągu dnia. Przyjmuje się, że osoby cierpiące na bezsenność mogą mieć zbyt dużo hipokretyny w mózgu, podczas gdy osoby cierpiące na narkolepsję mają jej za mało. Naukowcy podejrzewają również, że hipokretyna odgrywa rolę w rozwoju depresji, ADHD i innych zaburzeniach psychicznych.

Wiele już wiadomo o układzie hipokretyny w mózgu. Istnieje nawet nowy lek na bezsenność przeciwdziałający działaniu hipokretyny, ostatnio wprowadzony w Kanadzie w 2018 r. Jednak według Birgitte Kornum, czyli autorki badania pracującej na Uniwersyctecie Kopenhaskim, problem polega na tym, że bardzo niewiele wiemy o tym, jak hipokretyna jest regulowana wewnątrz komórek.

„Odkryliśmy, że miR-137 pomaga regulować hipokretynę. Aby doświadczyć normalnego snu, trzeba mieć odpowiednią ilość hipokretyny w mózgu we właściwym czasie, a miR-137 w tym pomaga. Chociaż MiR-137 znajduje się również w innych części ciała, jest to szczególnie widoczne w mózgu. Czerpiąc z brytyjskiego Biobanku, odkryliśmy pewne mutacje genetyczne w miR-137, które powodują senność w ciągu dnia. Nasze wyniki pokazują, jak złożona jest maszyneria snu” – mówi Birgitte Kornum.

Hipokretyna wpływa na fazy snu

Hipokretyna również wpływa na kolejność faz snu, który dzieli się zwykle na cztery etapy, przebiegające w określonej kolejności, a ta kolejność ma kluczowe znaczenie dla jakości naszego snu. Udowodniono, że pacjenci z narkolepsją cierpiący na niski poziom hipokretyny doświadczają pomieszanych etapów snu. Udowodniono to także, wykorzystując do badania modele zwierzęce – myszy. Istniejące badania sugerują również, że aby rozwiązać ten problem, należy zdobyć więcej wiedzy na temat regulacji hipokretyny. I tu duńscy badacze wskazują na inny, ale równie ważny element układanki, a mianowicie na układ odpornościowy.

„Większość ludzi kiedy jest chora, często czuje się zmęczona. A kiedy ma się gorączkę i układ odpornościowy ciężko pracuje, wówczas pacjenci odczuwają kłopoty ze snem. Wiemy  zatem, że coś dzieje się z poziomem hipokretyny, gdy organizm na przykład próbuje zwalczyć infekcję wirusową, a my próbujemy zrozumieć ten proces” – mówi Birgitte Kornum.