Nowa Ustawa o Zawodzie Farmaceuty – jakie kwestie reguluje i co jej wejście w życia oznacza dla pacjentów? Zasady kompleksowej opieki farmaceutycznej

Ustawa o zawodzie farmaceuty weszła w życie w połowie kwietnia bieżącego roku. Jej uchwalenie to najbardziej wyczekiwany dokument przez polskich farmaceutów od kilkudziesięciu lat. Nie tylko ugruntował ich pozycje w polskiej opiece zdrowia oraz zapewnił niezależność, ale przede wszystkim wprowadził świadczenie zdrowotne, jakim jest opieka farmaceutyczna. Dlaczego jest ona tak ważna? Co nowego wprowadza w funkcjonowaniu aptek? 

Ustawa o zawodzie farmaceuty – dlaczego jest ważna? Standardy opieki farmaceutycznej w innych krajach europejskich 

Farmaceuci do tej pory byli jedną z grup zawodów zaufania publicznego, która najdłużej czekała na uregulowanie zajmowanej przez nich pozycji w polskiej ochronie zdrowia. Sytuacja uległa zmianie 17 grudnia 2020 roku, kiedy to prezydent RP podpisał ustawę o Zawodzie Farmaceuty. Ukazała się ona w Dzienniku Ustaw 15 stycznia 2021 roku i po trzech miesiącach od tej daty zaczęła obowiązywać. Dlaczego całe środowisko z niecierpliwością na nią czekało? 

Przede wszystkim ustawa:

• prawnie określa status zawodu farmaceuty, 
• definiuje cel i uprawnienia zawodowe, 
• zapewnia samodzielność wykonywanego zawodu,
• wprowadza opiekę farmaceutyczną jako nowe świadczenie zdrowotne,
• w jednym dokumencie jasno określa zadania zawodowe i usługi farmaceutyczne,
• na nowo definiuje rolę kierownika apteki i zakres jego obowiązków. 

W Europie i na świecie opieka farmaceutyczna działa już od wielu, wielu lat. Jak wygląda w innych krajach europejskich? Oto kilka przykładów.

Opieka farmaceutyczna w Wielkiej Brytanii

Zakres czynności wchodzących w opiekę farmaceutyczną w Wielkiej Brytanii jest szeroki. Od 2009 roku obowiązuje tam HLP – Healthy Living Pharmacies, czyli trzystopniowy program dofinansowania działalności apteki. Stopień określany jest zgodnie z kryteriami akredytacyjnymi. Na pierwszym poziomie opieki w aptece przeprowadzana jest edukacja zdrowotna i promowany jest zdrowy tryb życia, drugi poziom obejmuje działania z obszaru profilaktyki, zaś na trzecim poziomie dochodzi do opieki zdrowotnej pacjentów. Taki podział pozwolił na stopniowe wdrażanie opieki farmaceutycznej i odciążenie systemu zdrowia.  

Opieka farmaceutyczna w Norwegii

W norweskiej aptece możliwe jest wykonanie dość dużej ilości badań diagnostycznych:

• pomiar ciśnienia krwi,
• pomiar stężenia glukozy we krwi,
• badanie znamion,
• test kontrolny w kierunku zachorowania na raka jelita grubego.

Ze strony państwa finansowane są dwa świadczenia zdrowotne: przeszkolenie z używania inhalatora oraz wsparcie pacjenta podczas wdrażania do jego farmakoterapii nowych leków na choroby krążenia. Norweska opieka farmaceutyczna kładzie duży nacisk na profilaktykę i wsparcie przewlekłych chorób, takich jak: cukrzyca, astma czy nadciśnienie.

Opieka farmaceutyczna w Szwecji

Wprowadzanie opieki farmaceutycznej w szwedzkich aptekach trwało 10 lat. Przez ten czas prowadzone były kampanie społeczne, które miały wyedukować pacjentów w temacie chorób przewlekłych. W aptekach jednym ze świadczeń są szczepienia przeciwko grypie, durowi brzusznemu i kleszczowemu zapaleniu mózgu. Oprócz tego kierownik apteki może zadecydować o wprowadzeniu bezpłatnych konsultacji z farmaceutą. 

Ustawa o zawodzie farmaceuty – jakie uprawnienia ma farmaceuta w Polsce?

Pierwszym przełomowym momentem dla farmaceutów był marzec 2020 roku, kiedy to w obliczu pandemii koronawirusa ich kompetencje zostały rozszerzone o możliwości wystawiania recept pro auctore (dla siebie) i pro familie (dla członków swojej rodziny). Oprócz tego farmaceuta w dalszym ciągu może wystawić w aptece receptę farmaceutyczną w sytuacji zagrażającej życiu lub zdrowiu, chociażby w przypadku napadu astmy czy braku dawki leku na kolejny dzień w przypadku przewlekłej choroby. Warto jednak mieć na uwadze, że jest to forma pomocy w wyjątkowych sytuacjach, a nie metoda ułatwiająca uzyskanie leku. W nieuzasadnionych przypadkach farmaceuta jak najbardziej może odmówić wystawienia recepty, bowiem ponosi on pełną odpowiedzialność za każdy taki dokument.

Kolejnym przełomowym momentem był kwiecień 2021 r., kiedy to farmaceuci nabyli nowych uprawnień, wynikających z wejścia w życie ustawy o zawodzie farmaceuty. Uprawnienia farmaceuty wchodzące w opiekę farmaceutyczną będą obejmować: 

• prowadzenie konsultacji farmaceutycznych,
• przeglądy lekowe,
• usługa Nowy Lek,
• program Drobne Dolegliwości,
• receptę kontynuowaną, 
• programy profilaktyczne,
• szczepienia przeciwko grypie w aptekach,
• wsparcie w zakładaniu IKP – Internetowego Konta Pacjenta.

Dowiedz się więcej na temat e-recepty i Internetowego Konta Pacjenta.

Wraz z czasem w miarę potrzeb pacjentów i systemu opieki zdrowotnej, zakres usług wchodzących w opiekę farmaceutyczną może ulec poszerzeniu. 

Ustawa o zawodzie farmaceuty – co oznacza dla Pacjentów? Kiedy warto zwrócić się po poradę do farmaceuty?

W dzisiejszych czasach dostęp do apteki jest nieograniczony. Farmaceuci często są pierwszym kontaktem dla Pacjenta, zanim udadzą się oni do lekarza. Do tej pory zadania i rola farmaceuty w ochronie zdrowia nie były zdefiniowane, co powodowało, że przez wiele lat potencjał polskich farmaceutów nie był w pełni wykorzystywany. Dotychczas pomimo braku formalnie uregulowanej opieki farmaceutycznej, wielu pacjentów odwiedzających apteki czuło się objętych „opieką”. Przyczynia się do tego szeroki zakres wiedzy, umiejętność doradzania oraz chęć niesienia pomocy przez farmaceutów. 

W obecnej sytuacji epidemiologicznej farmaceuci stają się w oczach Pacjentów nieocenionym źródłem pomocy w drobniejszych problemach zdrowotnych. Kiedy warto zwrócić się po poradę do farmaceuty i w jaki sposób może pomóc?

Farmaceuta:

• doradzi w drobniejszych problemach zdrowotnych,
• poinformuje, jak prawidłowo stosować leki,
• udzieli dermokonsultacji,
• sporządzi leki na receptę,
• pomoże obsłużyć urządzenia medyczne, 
• przeszkoli z prawidłowego wykonywania pomiarów cukru lub ciśnienia,
• przeszkoli z prawidłowego używania inhalatorów oraz udzieli instrukcji jak krok po kroku podać insulinę przy użycia pena,
• doradzi i skompletuje domowa i wakacyjną apteczkę,
• wskaże niekorzystne interakcje między lekami.

Z pomocą w opiece nad pacjentem w aptece przychodzi Internetowe Konto Pacjenta, które daje możliwość upoważnienia farmaceuty do wzglądu w przyjmowane leki i na tej podstawie może on udzielić porady. Trzeba jednak pamiętać, że farmaceuta w zaistniałej sytuacji w żaden sposób nie zastąpi lekarza, który zdiagnozuje i wdroży odpowiednie leczenie.