Niskorosłość – przyczyny i leczenie niedoboru wzrostu
Katarzyna Makos

Niskorosłość – przyczyny i leczenie niedoboru wzrostu

Niskorosłość to zahamowanie wzrastania, które najczęściej wynika z tzw. konstytucjonalnego opóźnienia wrastania i dojrzewania oraz uwarunkowań genetycznych i nie jest wówczas traktowane jako patologia. Niskorosłość może być jednak związana także z chorobami, np. niedoczynnością przysadki, niedoczynnością tarczycy czy zespołem Turnera. Jak leczy się niedobór wzrostu?

Czym jest niskorosłość? 

Niskorosłość jest zaburzeniem wzrastania, które zależne jest od czynników genetycznych, metabolicznych i hormonalnych. Do oceny wzrastania dziecka służą siatki centylowe – ocena ta polega na porównaniu wysokości (długości ciała) względem reszty populacji w zależności od wieku i płci. Niskorosłość rozpoznaje się, gdy dziecko znajduje się poniżej 3 centyla. Niepokojąca może być też zmiana krzywej wzrastania o co najmniej 2 kanały centylowe. 

W Polsce dostępne są nowe siatki OLAF/OLA dla dzieci w wieku 3-18 r.ż. (na podstawie badania populacji polskiej z lat 2007-2012 Centrum Zdrowia Dziecka), dla dzieci w wieku 0-5 r.ż. można zastosować siatki WHO (badanie populacji ogólnoświatowej). Można też stosować siatki centylowe przygotowane przez Niedźwiecką i Palczewską z 1999 r., obejmujące dzieci od 0-18 r.ż. Różnice pomiędzy tymi siatkami są niewielkie. Pomocne w ocenie rozwoju może być też obliczenie przewidywanej wysokości ostatecznej dziecka (tzw. wzrost docelowy), na podstawie wieku kostnego (RTG nadgarstka ręki niedominującej) lub wskaźnika średniej wysokości rodziców. Służą do tego odpowiednie wzory: u chłopców = suma wzrostu rodziców w cm/2 + 7,5 cm, u dziewczynek = suma wzrostu rodziców w cm/2 - 7,5 cm.  

Normy tempa wzrastania u dzieci: 

7 cm/rok 3. rok życia
6 cm/rok 3–4 rok życia
5 cm/rok 4–10 rok życia
4 cm/rok powyżej 10. roku życia u dziewcząt i powyżej12. roku życia u chłopców 

Niskorosłość – przyczyny 

Najczęstszą przyczyną niskiego wzrostu u dzieci jest niedożywienie białkowo-kaloryczne – nieodpowiednia dieta, choroby przewlekłe sprzyjające niedożywieniu (celiakia, nieswoiste zapalenia jelit, mukowiscydoza, choroby nerek, serca, przewlekłe infekcje). Zaburzenia wzrastania mogą występować także w przebiegu cukrzycy, chorób autoimmunologicznych, zaburzeń psychoemocjonalnych (silny, chroniczny stres) oraz w przypadku nadmiernego, długotrwałego wysiłku fizycznego.

W krajach rozwiniętych częściej wynika to z uwarunkowań genetycznych – rodzinnego niskiego wzrostu lub konstytucjonalnego opóźnienia wzrastania i dojrzewania (KOWD) – te warianty prawidłowego rozwoju można rozpoznać dopiero po wykluczeniu innych przyczyn organicznych.         

Niskorosłość – niedoczynność przysadki 

Przysadka mózgowa jest gruczołem dokrewnym będącym częścią mózgowia, produkuje hormony, tj. hormon wzrostu GH (somatotropina), TSH, ACTH, prolaktynę, FSH i LH, a także wydziela wazopresynę i oksytocynę. Niedoczynność przysadki może być wielohormonalna lub wybiórcza. Somatotropinowa niedoczynność przysadki prowadzi do zmniejszenia poziomu hormonu wzrostu we krwi i w efekcie do zaburzeń wzrastania. Przyczyna niedoczynności przysadki u dzieci w większości przypadków jest nieznana, u 25% chorych ma podłoże organiczne (u 50% z nich stwierdza się guzy OUN, 30% stanowi zaburzenia rozwojowe i dysplazja przegrodowo-oczna, inne to histiocytoza, białaczka, urazy itp.). 

Przy niedoborze hormonu wzrostu stwierdza się opóźnienie wieku kostnego, obniżony poziom GH (<10ng/ml) w co najmniej 2 testach stymulacyjnych (z klonidyną, insuliną, glukagonem, L-DOPĄ), zmniejszone IGF-1(należy do insulinopodobnych czynników wzrostu, produkowanych głównie przez wątrobę, które uczestniczą w regulacji przyrostu ciała na długość, ich synteza kontrolowana jest przez GH, a w okresie płodowym głównie przez hormony tarczycy). Przed testami stymulacyjnymi należy wykluczyć inne zaburzenia hormonalne (niedoczynność tarczycy i zaburzenia czynności kory nadnerczy –hiper i hipokortyzolemia).  

Niskorosłość – niedoczynność tarczycy 

Hormony tarczycy wpływają na proces wzrastania poprzez oddziaływanie na syntezę i wydzielanie GH, działanie IGF-1 oraz proliferację komórek chrząstki wzrostowej w kościach. Dzięki badaniom przesiewowym noworodków rzadko rozpoznaje się u dzieci w późniejszym wieku wrodzoną niedoczynność tarczycy. Częściej występuje w przebiegu choroby Hashimoto, która ma podłoże autoimmunologiczne. Poziom hormonów tarczycy (fT3 i fT4) regulowany jest przez TSH, który produkuje przysadka. W początkowej fazie pierwotnej niedoczynności tarczycy można zaobserwować zwiększenie TSH, zanim dojdzie do obniżenia hormonów tarczycy i wystąpienia nasilonych objawów (jest to tzw. subkliniczna postać). Oprócz niedoboru wzrostu u osób z niedoczynnością tarczycy można zaobserwować: zwiększenie masy ciała, senność, zaparcia, suchość skóry, wypadające włosy, złą tolerancję na zimno.  

Innymi zaburzeniami hormonalnymi, w przebiegu których dochodzi do zaburzeń wzrastania to hiperkortyzolemia (także egzogenna, w wyniku stosowania ogólnoustrojowych GKS), przedwczesne dojrzewanie płciowe (wzrastanie jest początkowo przyspieszone, dochodzi do przedwczesnego zarośnięcia nasad kostnych i zakończenia okresu wzrostowego), niedobór insuliny, nieprawidłowe działanie receptora dla GH (zespół Larona). 

Niskorosłość – zespół Turnera 

Zespół Turnera jest spowodowany brakiem jednego chromosomu X. Jest najczęstszą aberracją chromosomów płciowych i występuje z częstością 1:2500 dziewczynek. Można zaobserwować u nich wolne tempo wzrostu już we wczesnym dzieciństwie oraz brak skoku pokwitaniowego w okresie dojrzewania. Niektóre z dziewczynek wykazują objawy dysmorficzne w budowie ciała: krótka, płetwiasta szyja z nisko osadzoną linią włosów, hiperteloryzm, fałd skórny w wewnętrznym kącie oka, szeroko rozstawione brodawki sutkowe, skróconą IV kość śródręcza, nisko osadzone uszy, koślawość łokci i kolan, gotyckie podniebienie, mała żuchwa. Poza tym mogą występować wady serca (najczęstsza to dwupłatkowa zastawka aorty i koarktacja aorty), wady układu moczowego (nerka podkowiasta, zdwojenie UKM, ekotopowe ułożenie nerek itp.). Opóźnienie rozwoju intelektualnego obserwuje się w około 5 % przypadków. U większości chorych stwierdza się dysplastyczne jajniki, które są niewydolne, co objawia się opóźnionym dojrzewaniem, brakiem miesiączki i niepłodnością. Wśród innych zespołów genetycznych związanych z niskim wzrostem są: zespół Downa, zespół Noonan, dysplazje kostne (achondroplazja), progeria, choroby mitochondrialne, zespół Silvera-Russela, zespół Pradera-Willego.  

Niskorosłość – leczenie 

W przypadku somatotropinowej niedoczynności przysadki (SNP) w leczeniu stosuje się rekombinowany ludzki hormon wzrostu. Oprócz SNP, leczenie rhGH objęte jest refundacją dla: przewlekłej niewydolności nerek, zespołu Pradera-Willego, zespołu Turnera oraz w przypadku dzieci urodzonych jako zbyt małych w stosunku do wieku ciążowego, nieosiągających powyżej 4 roku życia 3centyla. rhGH podaje się w warunkach domowych, 1 x dziennie wieczorem podskórnie za pomocą penów, dawkowanie jest zależne od rodzaju choroby. Terapię kontynuuje się zazwyczaj do zakończenia okresu wzrastania (czyli do osiągnięcia wieku kostnego: u dziewcząt 16 lat, u chłopców 18 lat). W przypadku niedoczynności tarczycy suplementuje się L-tyroksynę (1 x dziennie rano na czczo).  U dzieci z pierwotnym niedoborem IGF-1 podaje się rekombinowany IGF-1 podskórnie 2 x dziennie.  

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Ciemiączko u dziecka – gdzie się znajduje i kiedy zarasta? Jak o nie dbać?

    Ciemiączka są fizjologicznymi strukturami w obrębie czaszki noworodka i niemowlęcia. Ich głównym zadaniem jest zmniejszenie obwodu główki podczas przechodzenia przez kanał rodny w tracie porodu. Jakie są rodzaje ciemiączek u noworodków? Gdzie się znajdują i kiedy powinny się zrastać? Jak dbać o ciemiączko u noworodków? Podpowiadamy.

  • Złamanie zielonej gałązki – przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie złamania podkostnowego u dzieci

    Złamanie zielonej gałązki jest charakterystyczne dla wieku dziecięcego, dotyczy niemowląt, małych dzieci oraz nastolatków. Jest to złamanie zamknięte, podkostnowe – bez przerwania ciągłości okostnej. Kość przypomina wtedy ułamaną, młodą gałązkę drzewa, stąd nazwa tego urazu. Złamania typu zielona gałązka nie są skomplikowane, nie wymagają nastawiania ani operacji, a kość zazwyczaj szybko się zrasta. Jak wygląda leczenie i rehabilitacja złamania typu torus?

  • Ukąszenia owadów u dzieci – objawy i pierwsza pomoc. Co stosować na ugryzione miejsca?

    Ukąszenia owadów, zwłaszcza w sezonie letnim, przysparzają sporo problemów, gdyż mogą wywoływać silny świąd, obrzęk w miejscu ukłucia lub nawet prowadzić do zagrażającego życiu wstrząsu anafilaktycznego u osób uczulonych na jad insektów. Jak postępować w przypadku ukąszeń owadów u dzieci? 

  • Stulejka u dziecka – jak rozpoznać stulejkę i jak wygląda jej leczenie?

    Stulejkę definiuje się jako niezdolność do odsunięcia napletka pokrywającego żołądź prącia. Jest to niewielka wada anatomiczna występująca najczęściej u chłopców (do 3.-4. roku życia stan ten dotyczy ok. 90% dzieci płci męskiej i jest on fizjologiczny). U starszych dzieci w przypadku stulejki zaleca się zabiegi polegające na delikatnym odsuwaniu napletka i stosowaniu maści sterydowej. Stulejka patologiczna, która wymaga interwencji chirurgicznej, powstaje przeważnie na skutek stanów zapalnych bądź urazów.

  • Dyspraksja (syndrom niezdarnego dziecka) – przyczyny i objawy dyspraksji rozwojowej

    Dyspraksja, nazywana również syndromem dziecka niezdarnego, to dysfunkcja percepcyjno-motoryczna przejawiająca się zaburzeniami koordynacji rozwojowej. Dzieci dyspraktyczne mają trudności z planowaniem i wykonywaniem czynności zarówno w zakresie motoryki małej (np. z rysowaniem, pisaniem, zapinaniem guzików), jak i w zakresie motoryki dużej (np. gra w piłkę, jazda na rowerze). Dyspraksja objawia się także opóźnionym rozwojem mowy, trudnościami ze skupieniem i z nauką czy zaburzeniami równowagi. Nie wpływa ona jednak na inteligencję. Aby pomóc dziecku, warto udać się do specjalistów, m.in. terapeuty SI, logopedy, pedagoga, aby dobrać odpowiednią terapię.

  • Kołdra obciążeniowa – działanie i wskazania do stosowania kołdry sensorycznej

    Kołdra obciążeniowa jest wykorzystywana w zaburzeniach propriocepcji, które pojawiają się m.in. u osób z autyzmem, ADHD czy zaburzeniami przetwarzania sensorycznego. Często jest także zalecana przy bezsenności, depresji, zespołach lękowych. Kołderka sensoryczna stymuluje czucie głębokie, "wyciszając" układ nerwowy. Jej stosowanie rozluźnia, relaksuje, poprawia jakość snu, redukuje napięcie. Wyjaśniamy, jak prawidłowo używać kołdrę obciążającą oraz jak dobrać jej wagę i rozmiar do potrzeb użytkownika. 

  • Perły Epsteina – przyczyny i leczenie torbieli dziąsłowych u dziecka

    Perły Epsteina to rodzaj torbieli dziąsłowych. Są to niewielkie zmiany o charakterze cyst wypełnione keratyną, które pojawiają się u niemowląt. Lokalizują się na podniebieniu i nie powodują żadnych dolegliwości. Perły Epsteina nie są groźne, jednak łatwo je pomylić z pleśniawkami czy aftami, dlatego też każde zmiany w jamie ustnej dziecka należy skonsultować z pediatrą. 

  • Koślawość kolan – przyczyny i leczenie koślawych kolan u dzieci i dorosłych. Ćwiczenia na koślawe kolana

    Koślawość kolan to deformacja kończyn dolnych dotycząca przede wszystkim dzieci, choć może występować także u osób dorosłych. Do 6. roku życia koślawe kolana u dziecka są stanem fizjologicznym, jeśli natomiast nieprawidłowa budowa kolan utrzymuje się dłużej, należy udać się do ortopedy oraz fizjoterapeuty. Jak przebiega terapia koślawości kolan?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij