×
DOZ.PL Darmowa
aplikacja
DOZ.pl
Zainstaluj

Budowa kolana – budowa i funkcje stawu kolanowego

Budowa kolana jest dość złożona. Staw kolanowy jest największym stawem człowieka (łączy udo z podudziem), podczas chodu działa na nie duża siła. Jest to staw zawiasowo–obrotowy, który składa się z licznych elementów, takich jak powierzchnie stawowe kości, łąkotki i więzadła. Ze względu na umiejscowienie i funkcje, jakie pełni, kolano jest bardzo narażone na kontuzje i urazy. Jak dokładnie wygląda budowa kolana?

Budowa kolana – jak zbudowane jest kolano i jakie pełni funkcje? 

Staw kolanowy jest jednym z najbardziej złożonych i zarazem największym w ciele człowieka (staw złożony). Stanowi ogniwo łączące pomiędzy udem oraz podudziem (staw udowo–piszczelowy). Ze względu złożoność swojej budowy oraz lokalizację, kolano stanowi bardzo wrażliwą i podatną na urazy strukturę aparatu ruchu. 

Kolano to staw zawiasowy, co oznacza, że możliwe do wykonania ruchy to zgięcie oraz wyprost. Dodatkowo, w momencie zgięcia może występować niewielki ruch obrotowy. Budowa stawu kolanowego (więzadła kolana) sprawia, że posiada on bardzo dobrą stabilizację, swego rodzaju rusztowanie zabezpieczające przed zwichnięciem.  

Budowa kolana – powierzchnie stawowe 

Anatomia stawu kolanowego analizowana z punktu widzenia powierzchni stawowych mówi o połączeniu następujących kości kolana: 

  1. Kość udowa poprzez jej kłykcie (kłykcie kości udowej) łączy się z kłykciami kości piszczelowej. Pierwsza stanowi główkę, a druga panewkę struktury stawu. Wspomniana panewka utworzona jest także przez rzepkę, która dodatkowo spełnia funkcję ochronną.  
  2. Powierzchnie stawowe są pokryte warstwą kilkumilimetrowej chrząstki. Dzięki niej następuje redukcja mikrourazów powstających na skutek wstrząsów, a także nadawana jest odpowiednia elastyczność i sprężystość.  

Budowa kolana ludzkiego jest taka sama po obydwu stronach (identyczna budowa kolana lewego oraz budowa kolana prawego).  

Budowa kolana – torebka stawowa 

Kolano i jego budowa anatomiczna to także torebka stawowa. Ta właściwa złożona jest z błony maziowej, a jej przyczep ma niezwykle skomplikowany przebieg. Dotyczy to zarówno kości udowej, jak i piszczelowej. Jej podstawową funkcją jest łączenie końców stawowych kości, utrzymywanie stawu we właściwym położeniu oraz stabilizacja.  

Budowa kolana – łąkotki 

Anatomia kolana to także łąkotki stawowe. Są to dwa półksiężycowate twory występujące parzyście po obu stronach. Położone są pomiędzy udem i piszczelą. Na rogach zostały przytwierdzone pasmami tkanki łącznej do kości piszczelowej. Patrząc na staw kolanowy z boku można dostrzec, że w tej projekcji łąkotki przypominają klin.  

Budowa łąkotki bocznej i przyśrodkowej różni się. Łąkotka boczna jest bardziej zakrzywiona, mniejsza i krótsza. Miejsca jej przyczepu to guzek międzykłykciowy boczny oraz przyśrodkowy. Przyśrodkowa łąkotka stawowa jest zdecydowanie większa, szeroka, kształtem bardziej przypomina sierp. Rozciąga się od pola międzykłykciowego przedniego do tylnego. Ich główną rolą jest powiększanie powierzchni stawowej oraz amortyzacja obciążeń.  

Budowa kolana sprawia, że łąkotka mimo swoich niewielkich rozmiarów jest niezbędnym elementem do nieskazitelnego funkcjonowania tego stawu. W zależności od aktualnie zachodzącego ruchu w kolanie, te półksiężycowate twory zmieniają swoje właściwości. Mogą ulegać spłaszczeniu, pogrubieniu oraz zakrzywianiu z różną intensywnością. Taka umiejętność pozwala na dopasowywanie się do kształtu przylegających do nich kości w kolanie. Do ich funkcji należy także umożliwianie ruchu obrotowego, pogłębianie powierzchni stawowych.  

Budowa kolana – więzadła 

Budowa kolana człowieka to także aparat stabilizujący, czyli więzadła stawu kolanowego. Wspólnie z torebką włóknistą zabezpieczają staw przed urazami, stanowiąc pewnego rodzaju rusztowanie utworzone z poszczególnych więzadeł w kolanie. Dzielą się one na wewnętrzne oraz zewnętrzne.  

Budowa kolana – więzadła wewnętrzne 

Wewnętrzne więzadła w stawie kolanowym to: więzadło krzyżowe przednie – przebiega od powierzchni wewnętrznej kłykcia bocznego kości piszczelowej do pola międzykłykciowego przedniego piszczeli.  

Więzadło krzyżowe tylne – przebiega od powierzchni wewnętrznej kłykcia przyśrodkowego kości udowej aż do pola międzykłykciowego tylnego piszczeli. Obie te struktury są bardzo silnymi spoiwami, ustawione na kształt X. Są mocnym zabezpieczeniem stawu w pozycji jego zgięcia.  

Kolano posiada także więzadła, które są połączone z łąkotkami. Zaliczamy tutaj: więzadło poprzeczne kolana, więzadło łąkotkowo–udowe przednie oraz więzadło łąkotkowo–udowe tylne.  

Budowa kolana – więzadła zewnętrzne 

Staw kolanowy to również więzadła zewnętrzne. Wyróżniamy tutaj więzadła poboczne, których zadaniem jest stabilizacja stawu po obydwu stronach. Uaktywniają się przy wyprostowanym kolanie. Uniemożliwiają odwiedzenie oraz przywiedzenie. Wymienia się więzadło poboczne piszczelowe oraz więzadło poboczne strzałkowe. W budowie kolana wyróżnia się także więzadła połączone z rzepką. Mowa tutaj o więzadle rzepki oraz jej troczkach. Dodatkowo występują także więzadło podkolanowe skośne oraz więzadło podkolanowe łukowate.  

Budowa kolana – kaletki maziowe 

Główną funkcją kaletek maziowych jest zmniejszanie tarcia i zapewnianie płynności ruchu. Są zlokalizowane w przestrzeniach tkankowych. Kolano i jego anatomia nakazuje wymienić zachyłek podkolanowy, kaletki przedrzepkowe, kaletkę przedrzepkową głęboką oraz kaletkę nadrzepkową. Jama stawowa jest dodatkowo połączona z kaletką mięśnia półbłoniastego, kaletką podścięgnową przyśrodkową mięśnia brzuchatego oraz kaletką podścięgnową boczną tego samego mięśnia.  

Budowa kolana – rzepka (staw rzepkowo–udowy) 

Staw kolanowy i jego anatomia to także rzepka. Spełnia ona funkcję ochronną. Jest elementem stawu rzepkowo–udowego, który został utworzony przez powierzchnię rzepkową kości udowej oraz powierzchnię stawową rzepki. Ta trzeszczka porusza się wraz z zachodzącym w kolanie ruchem, jej właściwe, fizjologiczne ustawienie umożliwia prawidłową pracę mięśnia czworogłowego, który porusza się po niej jak po bloczku. Jej wysokie ustawienie znacznie ogranicza wyprost kolana. Najczęstszą kontuzją jest zwichnięcie rzepki.

Budowa kolana – najczęstsze urazy kolana 

Budowa kolana człowieka sprawia, że jest on stawem złożonym. W związku z tym może być narażony na kontuzje, urazy oraz różnego rodzaju dysfunkcje. Wśród najczęstszych urazów można wymienić:

  • zapalenie stawu rzepkowo–udowego zwane także kolanem kinomana,  
  • zerwanie więzadła krzyżowego przedniego w kolanie, np. podczas jazdy na nartach,  
  • skręcenie stawu kolanowego związane z postawieniem stopy na mało stabilnym podłożu,  
  • zapalenie ścięgien związane z nieprawidłową techniką biegu,  
  • uszkodzenie łąkotki wywołane eksplozywnym wyprostem kolana, które jest w pełnym zgięciu oraz rotacji,  
  • zwichnięcie rzepki oraz złamanie rzepki, 
  • naderwanie więzadła pobocznego przyśrodkowego,  
  • zapalenie gęsiej stopki
  • torbiel Bakera.  

Niewątpliwie do takich kontuzji przyczyniają się także wady anatomiczne w budowie stawu kolanowego, czyli to, jak zbudowane jest kolano. Nadwaga, otyłość, źle wykonany trening, zbyt duże obciążenia podczas aktywności również są czynnikami predysponującymi do pojawianie się bólu kolana.

Bibliografia  zwiń/rozwiń

  1. Jung J. Y., Yoon Y. C., Kwon J. W. i in., Diagnosis of internal derangement ofthe knee at 3.0–T MR imaging: 3D isotropic intermediate–weighted versus 2D sequences, „Radiology” 2009, nr 253, s. 780–787. 
  2. White B. J., Sherman O. H., Patellofemoral instability, „Bull NYU Hosp Jt Dis", 2009, nr 67, s. 22–29. 
  3. Henke T., Heck H,  Sports injuries: Epidemiology and prevention strategies in different stages of life, „Br J Sports Med" 2005, nr 39, s. 373–408. 
  4. Bochenek A., Reicher M., Anatomia człowieka, PZWL, Warszawa 2016. 

Podziel się: