Szczelina odbytu – czym jest i jak wygląda jej leczenie? - portal DOZ.pl
Szczelina odbytu – czym jest i jak wygląda jej leczenie?
Piotr Ziętek

Szczelina odbytu – czym jest i jak wygląda jej leczenie?

Szczelina odbytu jest ubytkiem błony śluzowej. Oznaką powstania rany jest silny ból przy defekacji, a także odruchowy skurcz zwieracza odbytu. Jak wygląda diagnostyka szczeliny w odbycie i w jaki sposób się ją leczy?  

Szczelina odbytu – co to takiego? 

Szczelina odbytu to nic innego jak ubytek błony śluzowej, czyli owrzodzenie w dolnej części kanału odbytu. Odsłonięcie tkanek położonych pod błoną śluzową jest przyczyną dużego bólu pojawiającego się przy oddawaniu stolca. Podrażnienie tych tkanek powoduje także odruchowy skurcz zwieracza wewnętrznego odbytu, co dodatkowo nasila dolegliwości i utrudnia defekację. 

Wyróżnia się dwa główne rodzaje szczeliny odbytu, ostrą i przewlekłą. Szczelina ostra powstaje w krótkim czasie i zwykle jest niewielka. Natomiast szczelina przewlekła powstaje na podłożu przewlekłego stanu zapalnego w okolicy kanału odbytu. Rozwija się najczęściej w ciągu kilku tygodni. Jest ona większa, a w jej wnętrzu mogą być widoczne włókna mięśnia zwieracza wewnętrznego odbytu. Na brzegu owrzodzenia tworzy się z kolei fałd pogrubiałej skóry, który wygląda jak brodawka. Jest to tzw. guzek wartowniczy. 

Przyczyny szczeliny odbytu 

Rana odbytu powstaje wskutek gwałtownego przejścia przez kanał odbytu dużego fragmentu twardego stolca. W takiej sytuacji tkanki kanału odbytu nie mają możliwości odpowiednio się zaadaptować, co prowadzi do ich uszkodzenia. Taki uraz może być też skutkiem podrażnienia odbytu podczas biegunki, zabiegu chirurgicznego, a także stosunku analnego.

Wystąpieniu przewlekłej szczeliny odbytu sprzyjają stany zapalne w tej okolicy. Rozwijają się one częściej przy braku zachowania odpowiedniej higieny okolic krocza i odbytu. Problem ten może dotyczyć m.in. małych dzieci, osób starszych, osób skrajnie otyłych, osób dotkniętych chorobami skóry predysponującymi do stanów zapalnych.

Na choroby okolic odbytu, takie jak szczelina odbytu i hemoroidy, narażone są również kobiety ciężarne. Dotyczy to szczególnie pań w trzecim trymestrze ciąży oraz samego porodu. Mają na to wpływ zaparcia pojawiające się w ciąży, jak również długotrwałe parcie podczas porodu. 

Polecane dla Ciebie

Szczelina odbytu – objawy 

Głównym objawem szczeliny odbytu jest silny ból towarzyszący defekacji oraz odruchowy skurcz zwieracza wewnętrznego odbytu. Odruch ten jest właściwie niemożliwy do powstrzymania, ponieważ zwieracz ten jest unerwiony przez część układu nerwowego niezależną od naszej woli. Skurcz ten utrudnia oddanie stolca, co jeszcze bardziej komplikuje dolegliwości.

Większość chorych odczuwa ból jako kłujący lub rozrywający. Czasami występuje on tylko w czasie oddawania stolca, a innym razem utrzymuje się jeszcze przez jakiś czas po. Rana odbytu może być również źródłem niewielkiego krwawienia.

Szczelina odbytu może prowadzić do poważnych powikłań, jakimi są przetoka okołoodbytowa lub ropień okołoodbytowy.  

Diagnostyka i leczenie szczeliny odbytu 

Do zdiagnozowania szczeliny odbytu często wystarcza dokładne badanie fizykalne, przy czym duże znaczenie ma dokładne opisanie dolegliwości przez chorego. Problem może pojawić się natomiast wówczas, gdy ból i skurcz zwieracza odbytu są na tyle silne, że uniemożliwiają dokładne zbadanie pacjenta.

Szczelinę odbytu należy różnicować z innymi chorobami, takimi jak choroba Leśniowskiego-Crohna czy nowotwór odbytu. W celu diagnostyki różnicowej lub diagnostyki powikłań lekarz może zdecydować o wykonaniu dodatkowych badań, takich jak anoskopia lub tomografia komputerowa. 

Leczenie szczeliny odbytu polega w głównej mierze na postępowaniu zachowawczym. Przeprowadza się je w trybie ambulatoryjnym, w ramach poradni proktologicznej lub chirurgicznej. Na samym początku duże znaczenie ma zmiana konsystencji stolca. W tym celu zaleca się pacjentowi dietę bogatą w błonnik, parafinę oraz odpowiednie spożycie płynów w ciągu doby. Można wykorzystać również lekkie działanie przeczyszczające niektórych roślin, np. owocu strączyńca.

Szczelina odbytu jest natomiast przeciwwskazaniem do stosowania leków przeczyszczających w formie czopków.

Zastosowanie mają różnego rodzaju maści i żele do stosowania miejscowego. Stosuje się również maści przyspieszające gojenie rany odbytu zawierające np. dwutlenek tytanu lub składniki krwi cielęcej.

Bardzo ważnym elementem leczenia szczeliny odbytu są nasiadówki w ciepłej wodzie z dodatkiem mydła. Miejscowo, bezpośrednio na ranę, stosuje się leki rozkurczowe. Najczęściej są to blokery kanału wapniowego lub pochodne azotanów. Dodatkowo można stosować leki przeciwbólowe. Po ok. 10 dniach takiego leczenia zachowawczego należy zgłosić się do poradni w celu oceny skuteczności leczenia. Cały proces może trwać nawet kilka tygodni. W razie potrzeby lekarz może zalecić kolejne metody leczenia. Czasami konieczne jest np. ostrzyknięcie zwieracza wewnętrznego odbytu toksyną botulinową. 

W przypadkach niepowodzenia leczenia zachowawczego lub przewlekłej szczeliny odbytu wskazane jest leczenie chirurgiczne. Operacja polega na wycięciu szczeliny odbytu oraz rozciągnięcie zwieracza wewnętrznego odbytu. Materiał pobrany podczas zabiegu należy koniecznie poddać badaniu histopatologicznemu, w celu wykluczenia chorób nowotworowych odbytu. Niektóre ośrodki prywatne oferują także laserowe usuwanie szczeliny odbytu z wykorzystaniem lasera CO2. Zabieg taki kosztuje ok. 500 zł. 

Zalecenia i wskazówki dla chorego ze szczeliną odbytu 

Znaczna część przypadków ostrej szczeliny odbytu goi się w wyniku leczenia zachowawczego. Jednak konieczne jest do tego ścisłe trzymanie się zaleceń lekarza. Nie warto próbować, czy szczelina odbytu zagoi się sama, ponieważ nieleczona może prowadzić do groźnych powikłań. Aby utrzymać prawidłowy rytm wypróżnień, zaleca się spożywanie ok. 30 g błonnika pokarmowego dziennie. Należy jednak zwiększać ilość błonnika w diecie stopniowo.

W trakcie oddawania stolca wskazane jest też unikanie zbyt nagłego i zbyt mocnego parcia. Nasiadówki można przeprowadzać z wykorzystaniem specjalnych, przeznaczonych do tego misek, ale również w wannie. Powinny one trwać przynajmniej kilkanaście minut. Po takim zabiegu należy delikatnie osuszyć krocze, aby okolice odbytu nie pozostały zbyt wilgotne.

Rekonwalescencja po leczeniu chirurgicznym szczeliny odbytu trwa około 6 tygodni. Mniej więcej tyle potrzebują tkanki w okolicy odbytu do całkowitego zagojenia. Powrót do normalnej aktywności jest jednak możliwy już wcześniej, bo nawet po dwóch tygodniach. 

  1. J. S. Beaty, M. Shashidharan, Anal Fissure „Clinics in Colon and Rectal Surgery”, nr 30-37 (29) 2016. 
  2. A. Kreuter, Proktologie - Erkrankungen der Analregion, „Journal of the German Society of Dermatology”, nr 352-375 (14) 2016. 
  3. W. Noszczyk (red.), Chirurgia. T. 2, Warszawa 2009, 912-913. 
  4. Ł. Strzeszyński, Postępowanie w nienowotworowych chorobach odbytnicy i odbytu: podsumowanie wytycznych American College of Gastroenterology 2014, „Medycyna Praktyczna, nr 26-34 (107) 2015. 
  5. T. Poskus, D. Buzinskiene, G. Drasutiene i in., Haemorrhoids and anal fissures during pregnancy and after childbirth: A prospective cohort study, „BJOG: An International Journal of Obstetrics and Gynaecology”, nr 1666-1671 (121) 2014. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Torbiel Bakera – przyczyny, objawy, leczenie cysty Bakera

    Torbiel Bakera (nazywana również cystą Bakera lub też torbielą dołu podkolanowego) to zmiana wypełniona płynem stawowym, która przybiera kształt guzka i lokalizuje się w dole podkolanowym. Torbiel ta jest zmianą nienowotworową i nie ulega zezłośliwieniu. Przyczyn powstawania torbieli Bakera może być kilka, np. urazy, stan zapalny czy przewlekłe schorzenia dotyczące stawu kolanowego. Objawy cysty Bakera to m. in. ból z tyłu kolana, obrzęk kolana oraz uczucie dyskomforu podczas zginania nogi w stawie kolanowym.

  • Klasterowy ból głowy – przyczyny, objawy i leczenie zespołu Hortona

    Klasterowy ból głowy (łac. cephalae Hortoni), określany także jako zespół Hortona, to jednostronny, bardzo silny ból w okolicy oczodołu. Pojawia się on nagle, może trwać od kilkunastu minut do nawet 3 godzin. Klasterowy ból głowy występuje zawsze po tej samej stronie – może być zlokalizowany z prawej bądź z lewej strony. Towarzyszą mu objawy wegetatywne, takie jak łzawienie czy uczucie zatkania nosa. Napadowy, idiopatyczny ból głowy może występować w każdym wieku, a szczyt zachorowań przypada na 20.–30. rok życia. 

  • ARDS (ostra niewydolność oddechowa) – przyczyny, objawy, leczenie zespołu ostrej niewydolności oddechowej

    ARDS (acute respiratory distress syndrome), czyli zespół ostrej niewydolności oddechowej to stan, w którym dochodzi do poważnego uszkodzenia płuc (pęcherzyków i włośniczek oraz bariery pomiędzy nimi). Płuca nie są w stanie dostarczyć wystarczającej ilości tlenu do krwi, może pojawić się więc niewydolność innych narządów. Przyczyny wystąpienia ARDS mogą być różne: zapalenie płuc wywołane wirusem (np. koronawirusem SARS-CoV-2), uraz mechaniczny czy ciężka sepsa.

  • Bóle stawów – przyczyny, diagnostyka, leczenie. Rehabilitacja i ćwiczenia na bóle stawów

    Bóle stawów to jedna z częstych przypadłości, która dotyka zarówno osoby starsze, jak i te w młodym wieku, niezależnie od płci. Bolące stawy są najczęściej objawem świadczącym o występowaniu jakiejś choroby, mogą pojawić się jako konsekwencja urazu, np. zwichnięcia, przeciążenia czy skręcenia, ale także występują u osób z nadwagą i tych, prowadzących bardzo statyczny tryb życia. W medycynie ból stawów określa się jako artralgia. 

  • Zespół sztywnego człowieka – przyczyny, objawy, leczenie zespołu sztywności uogólnionej

    Zespół sztywnego człowieka (ang. stiff man syndrome), inaczej zespół Moerscha- Woltmanna, to bardzo rzadkie zaburzenie o podłożu neurologicznym. Charakteryzuje się postępującym sztywnieniem w obrębie mięśni, dodatkowo często można zaobserwować powtarzające się epizody skurczów mięśniowych. Odnotowuje się zmienność tych objawów, ich intensywność może być uzależniona od czynników takich jak: nagłe zdarzenia wzbudzające wiele emocji, gwałtowne dźwięki czy kontakt fizyczny.

  • Biceps – budowa, funkcje, urazy mięśnia dwugłowego ramienia

    Mięsień dwugłowy ramienia, zwany także bicepsem (łac. biceps brachii), jest wrzecionowatą, zaobloną tkanką złożoną z dwóch brzuśćców. Biegnie od łopatki aż do kości promieniowej. Przyczep głowy długiej jest zlokalizowany w okolicy guzka nadpanewkowego łopatki oraz obrąbka stawowego. Przyczepy głowy krótkiej bicepsa to wyrostek kruczy łopatki i dystalnie – guzowatość kości promieniowej. Biceps umożliwia zginanie ramienia oraz zginanie i odwracanie przedramienia. Jakie urazy bicepsów są najczęstsze?

  • Grota solna – wskazania, przeciwwskazania, działanie

    Grota solna to pomieszczenie, w którym panuje wyjątkowy mikroklimat, zbliżony do nadmorskiego, posiadający właściwości prozdrowotne. Jaskinia wyłożona jest blokami soli, najczęściej morskiej, nie bez znaczenia są także światło oraz odpowiednia temperatura w niej panująca. Wszystko to powoduje, że pobyt w grocie solnej wpływa korzystnie na skórę, układ oddechowy,  krwionośny oraz nerwowy.

  • Ból zatok – przyczyny, diagnostyka, leczenie

    Okres jesienno-zimowy to czas wzmożonego występowania infekcji układu oddechowego. W sezonie przeziębieniowym, lecz również w innych porach roku, chorzy często skarżą się na ból zatok. Jakie mogą być jego przyczyny? Czy jest to niebezpieczne? Jak sobie radzić z bólem w okolicy zatok?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij