Benzoesan sodu (E211 ) – co to za konserwant? Właściwości, zastosowanie i szkodliwość E211

Benzoesan sodu (Sodium benzoate) wykorzystuje się jako konserwant w żywności, produktach kosmetycznych oraz lekach. Oznacza się go symbolem E211. Jakie ma właściwości i czy jest szkodliwy? O czym warto pamiętać przy zakupie produktów spożywczych zawierających E211?   

E211 (benzoesan sodu) – czym jest i jakie są jego właściwości? 

Benzoesan sodu (łac. Natrium Benzoicum, Natrii Benzoas,; INCI: Sodium benzoate) to sól sodowa kwasu benzoesowego. Jest to biała, krystaliczna substancja, która charakteryzuje się bardzo dobrą rozpuszczalnością w wodzie. W odpowiednich warunkach chemicznych przekształca się w kwas benzoesowy, który wykazuje właściwości bakterio- i grzybostatyczne. Obydwie substancje są stosowane jako konserwanty. Kwas benzoesowy, mimo swoich właściwości, jest stosowany zdecydowanie rzadziej niż benzoesan sodu, ponieważ jest bardzo słabo rozpuszczalny w wodzie. W produktach E211 często łączony jest z sorbinianem potasu (E202). 

W przypadku gdy benzoesan sodu jest składnikiem takich produktów jak żywność, napoje, pasta do zębów, płyny do płukania jamy ustnej, inne kosmetyki czy leki, jego użycie jest ściśle regulowane przez przepisy prawne. Jako dodatek do żywności został zakodowany pod symbolem E211. Substancja czynna, której prekursorem jest benzoesan sodu, czyli kwas benzoesowy, posiada symbol E210.

Gdzie można znaleźć benzoesan sodu, czyli E211? 

Benzoesan sodu jest substancją, która nie występuje naturalnie, jednak kwas benzoesowy, który powstaje w produktach zawierających w składzie E211, jest obecny w naturze w wielu rodzajach żywności. Znajdziemy go w jagodach, żurawinie, jabłkach, owocach morza, nabiale (mleko, jogurty, sery) czy przyprawach takich jak cynamon, anyż, gałka muszkatołowa.  

Benzoesan sodu używany jest najczęściej w żywności (np. keczup, marynaty), sokach owocowych czy napojach, które naturalnie charakteryzują się pH kwasowym. Powodem takiego zastosowania jest fakt, że w pH z zakresu 2,5-4,5 jest najwydajniej konwertowany do kwasu benzoesowego, dzięki czemu wykazuje najsilniejsze właściwości konserwujące.  

Zawartość E211 w produktach przetworzonych jest zdecydowanie wyższa niż w produktach pochodzenia naturalnego (dopuszczalne zawartości zależą od rodzaju żywności lub napoju i wynoszą od dziesiątych części do nawet kilku gramów na kilogram lub litr wybranego produktu).  

Szkodliwość E211 – czy benzoesan sodu jest bezpieczny dla zdrowia?  

Benzoesan sodu po spożyciu jest absorbowany przez nasz organizm z przewodu pokarmowego, a następnie metabolizowany w wątrobie do kwasu hipurowego i wydalany z moczem. Według badań proces ten trwa około 6 godzin. Ze względu na stosunkowo krótki czas, w jakim E211 jest metabolizowany w organizmie ludzkim, jego akumulacja i ewentualne skutki uboczne nie są problemem.

Zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia (z ang. World Health Organization, WHO) dla zdrowej osoby dorosłej dzienny limit spożycia benzoesanu sodu wynosi 5 mg/kg (mg na każdy kg masy ciała). Jest to stosunkowo wysoki poziom w porównaniu z zawartością tej substancji w żywności. Stosowany zewnętrznie również jest dla nas bezpieczny, ponieważ nie wywołuje podrażnień skóry.  

Kolejnym ważnym aspektem jest łączenie benzoesanu sodu z witaminą C (kwas askorbinowy). W wyniku reakcji chemicznej pomiędzy tymi substancjami powstaje niezwykle toksyczna substancja jaką jest benzen. Dlatego też nie powinno się spożywać produktów spożywczych, które w składzie zawierają benzoesan sodu (o kodzie E211) i witaminę C (o kodzie E300).