Wzmożone napięcie mięśniowe – przyczyny, objawy i leczenie hipertonii u dzieci i dorosłych
Mateusz Burak

Wzmożone napięcie mięśniowe – przyczyny, objawy i leczenie hipertonii u dzieci i dorosłych

Wzmożone napięcie mięśniowe (inaczej hipertonia) to jedno z zaburzeń napięcia mięśniowego. Rozpoznawane jest najczęściej u niemowląt i małych dzieci, ale może także dotyczyć dorosłych (np. chorujących na SM lub chorobę Parkinsona). Objawy wzmożonego napięcia mięśni u niemowlaka to m. in. prężenie ciała czy asymetria ułożeniowa, u starszych dzieci hipertonia objawia się zaburzeniami chodu i równowagi oraz upośledzoną koordynacją.

Wzmożone napięcie mięśniowe – na czym polega? Rodzaje hipertonii

Napięcie mięśniowe (łac. tonus) u noworodków i niemowląt ulega ciągłym zmianom. Stopniowe osiąganie poszczególnych etapów rozwoju ruchowego jest możliwe z jego udziałem. Warto zaznaczyć, że każde dziecko ma swoje indywidualne tempo rozwoju, czasami jednak zbyt długo utrzymujący się niewłaściwy tonus może stanowić przeszkodę w osiąganiu kolejnych umiejętności. Do zaburzeń regulacji napięcia czynnościowego mięśni szkieletowych zaliczamy m. in. obniżone napięcie mięśniowe oraz wzmożone napięcie mięśniowe. 

Podwyższone napięcie mięśniowe jest określane także jako hipertonia, charakteryzuje ją nadmierne napięcie tkanek objawiające się najczęściej zwiększonym oporem kończyn, tułowia i głowy podczas badania fizjoterapeutycznego. 

Wyróżnia się kilka rodzajów podwyższonego tonusu. Wśród nich należy wymienić spastyczność oraz sztywność. Spastyczność związana jest z uszkodzeniem układu nerwowego, charakteryzuje ją zwiększony opór podczas wykonywania ruchów wyprostu w kończynach – rozciągania (wzrasta on proporcjonalnie do szybkości wykonywania takiego rozciągania). W pewnym momencie podczas ruchu następuje często zatrzymanie – tzw. catch, po czym dochodzi do zwolnienia oporu i ruch staje się płynniejszy. Jest to tzw. objaw scyzoryka. 

Sztywność pochodzenia ośrodkowego cechuje natomiast opór występujący przez cały czas – tzw. objaw rury ołowianej, bądź też pojawia się skokowo – wówczas występuje objaw koła zębatego. Sztywność w odróżnieniu od spastyczności cechuje podwyższone napięcie mięśniowe zarówno podczas ruchów zginania, jak i prostowania. W tej klasyfikacji należy jeszcze wymienić sztywność tkankową, która jest zmianą wtórną i związana jest z obkurczającymi się tkankami miękkimi. Pojawia się wtedy przykurcz, który odpowiednio może być dynamiczny – kiedy zakres ruchu jest pełny lub statyczny – gdy mamy do czynienia z ograniczeniem pełnego zakresu ruchomości w stawach. 

Wzmożone napięcie mięśniowe u niemowlaka – przyczyny

Jako główne przyczyny zaburzeń regulacji napięcia mięśniowego podaje się zaburzenia pracy układu nerwowego. Może to mieć związek z nieprawidłowo wykonywanymi czynnościami pielęgnacyjnymi u noworodków i niemowląt. Jednak jeśli objawy napięcia mięśniowego u dzieci utrzymują się długo, wkraczając w bardziej zaawansowany etap mogą być oznaką poważnych schorzeń i zaburzeń. Wśród nich wymienia się:

  • wrodzone i nabyte uszkodzenia układu nerwowego, 
  • mózgowe porażenie dziecięce, 
  • rozszczep kręgosłupa, 
  • zaburzenia metaboliczne i genetyczne, 
  • guzy mózgu – najczęściej u dzieci w wieku szkolnym oraz starszych, 
  • wodogłowie. 

Często obserwuje się hipertonię także u wcześniaków, dzieci o niskiej masie urodzeniowej oraz po niedotlenieniu czy zatrzymaniu krążenia. 

Wzmożone napięcie mięśniowe u niemowlaka – objawy

Wśród objawów wzmożonego napięcia mięśniowego u niemowlaków można zaobserwować:

  • zaciskanie piąstek,
  • prężenie ciała i odchylanie głowy mocno w tył,
  • kształt literki C w leżeniu tyłem,
  • asymetryczny rozkład napięcia – stałe wydłużenie jednej i skrócenie drugiej strony ciała,
  • asymetryczna stabilizacja głowy i tułowia – asymetria ułożeniowa,
  • krzyżowanie nóg,
  • opór kończyn podczas pielęgnacji – trudne je zgiąć lub wyprostować,
  • problemy ze snem,
  • płaczliwość,
  • ubogi repertuar ruchowy, np. przekręcanie się wyłącznie w jedną stronę,
  • brak unoszenia głowy, wyciągania rąk, kiedy maluch leży na brzuchu.

U dzieci starszych dominują:

  • zaburzenie wzorca chodu,
  • brak równowagi,
  • trudności z utrzymaniem pozycji,
  • słaba kondycja,
  • upośledzona koordynacja,
  • zaburzenia liniowości,
  • przykurcze mięśni.

Brak równowagi pomiędzy agonistami i antagonistami, brak selektywnej kontroli nad dystalnymi częściami kończyn i nieprawidłowe sterowanie ruchami jest często przejawem uszkodzenia struktur centralnego układu nerwowego, które oddziałują na układ mięśniowo–szkieletowy, prowadząc do zaburzeń nie tylko ruchu, ale i postawy. 

Wzmożone napięcie mięśniowe u dorosłych

U dorosłych wzmożone napięcie mięśniowe (WNM) może być wynikiem kontynuacji schorzeń wymienionych wcześniej przyczyn zaburzeń regulacji tonusu u dzieci. Równie dobrze może także pojawić się w tym wieku po raz pierwszy jako rezultat zaburzeń, uszkodzeń i dysfunkcji. Mowa tutaj o powikłaniach chorób nowotworowych, zatruciach, chorobach układu nerwowego, jak stwardnienie rozsiane czy Parkinson. Spastyczność może być rezultatem urazów i uszkodzeń mechanicznych – szczególnie, jeśli są dotkliwe i dotyczą okolicy głowy oraz kręgosłupa. Wśród przyczyn należy też wymienić udar.

Wzmożone napięcie mięśniowe – leczenie i rehabilitacja

W przypadku noworodków i niemowląt bardzo duże znaczenia ma obserwacja i wczesna diagnoza. Pozwalają na to systematyczne wizyty u pediatry i w dalszej kolejności u neurologa oraz fizjoterapeuty. W przypadku podejrzeń poważnego podłoża zaburzeń, lekarz może zlecić wykonanie USG przezciemiączkowego lub rezonansu magnetycznego (MRI). W sytuacji podejrzenia schorzeń genetycznych, zleca się przeprowadzenie specjalistycznych testów oraz badań. 

Rehabilitacja neurologiczna w przypadku noworodków, niemowląt i dzieci podpowiada zastosowanie metod usprawniania opartych o neurofizjologię. Fizjoterapeuci wykorzystują koncepcję NDT Bobath – promuje się aktywną pracę z pacjentem, przy odpowiedniej stymulacji, różnorodności ruchów i pozycji, co pozwala na adaptację. Metoda Vojty natomiast nakazuje stymulację określonych punktów na ciele dziecka, w różnych pozycjach, co oddziałuje stymulująco na układ nerwowy. Terapia MAES pozwala na dynamiczną pracę z dzieckiem, wykorzystuje obserwację sfery behawioralnej i rozwija repertuar aktywności poprzez ograniczanie strategii kompensacyjnych dziecka. Metody można ze sobą łączyć, osiągając efekt wielokierunkowej stymulacji. 

Bardzo ważna jest współpraca rodziców z fizjoterapeutą, gdyż terapia wymaga bezwzględnej kontynuacji w środowisku domowym, stosowania odpowiednich zasad pielęgnacji i pozycjonowania, ograniczania aktywności prowadzących do rozwoju patologicznych wzorców funkcjonowania.

Farmakologia wykorzystuje leki rozluźniające. W zależności od wskazań stosuje się Tolperyzon czy Baklofen w formie doustnej lub pompy wszczepianej pod powłoki skórne (tylko przy poważnej patologii napięcia). Stosowane są również miejscowe iniekcje z toksyny botulinowej regulujące napięcie spastycznych grup mięśniowych oraz szereg innych rozwiązań. 

Rehabilitacja neurologiczna dorosłych to wykorzystanie metody Bobath, PNF oraz Vojty – bardzo podobnie jak u dzieci. Różnica polega na odmiennych celach terapii, stosowaniu zmodyfikowanych technik i zasad dostosowanych do potrzeb osób starszych. Uzupełniająco zarówno u młodszych pacjentów, jak też u dorosłych stosuje się zabiegi z zakresu fizykoterapii o działaniu rozluźniającym – hydromasaże, ciepłolecznictwo, masaż oraz prądy interferencyjne

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Ból stopy – przyczyny, leczenie, ćwiczenia na ból śródstopia

    Ból stopy to dolegliwość, która może mieć rozmaite przyczyny. Ból stóp może pojawić się po intensywnym wysiłku fizycznym, wielogodzinnej pracy w pozycji stojącej, ale także jako objaw poważnych chorób, takich jak cukrzyca, dna moczanowa czy nerwiak Mortona. Sprawdź, jak diagnozuje się ból stóp, jak wygląda leczenie? Poznaj ćwiczenia na bolące stopy.

  • Ból szyi – przyczyny, diagnostyka, leczenie, ćwiczenia

    Ból szyi to częsta dolegliwość, która dotyka dużą grupę osób. Przyczyny bolącej szyi mogą być różne, od przeciążenia i napięcia mięśni, spowodowanego np. wielogodzinną pracą przed komputerem przez zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego i urazy odcinka szyjnego kręgosłupa aż po nowotwór. Sprawdź, jak przebiega diagnostyka bólów szyi, w jaki sposób się je leczy oraz jakie ćwiczenia można zastosować, by złagodzić dolegliwości. 

  • Niedobór witaminy B12 – przyczyny, objawy, skutki niskiego poziomu witaminy B12

    Witamina B12 (kobalamina) pełni istotną rolę w organizmie, m. in. reguluje produkcję czerwonych krwinek. Witamina B12 znajduje się głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego, nie jest wytwarzana przez ludzki organizm, dlatego niedobór witaminy B12 jest dość częsty. Objawy niedoboru to np. nerwowość, depresja, zaburzenia chodu czy problemy ze wzrokiem. Jak powinna wyglądać dieta i suplementacja u osób z niskim poziomem kobalaminy?

  • Ból brzucha z lewej strony – co może oznaczać?

    Ból brzucha po lewej stronie może być wywołany przez chwilową niedyspozycję, ale jest także objawem poważnych chorób układu pokarmowego czy moczowego. Jakim schorzeniom towarzyszy? 

  • Mioklonie – przyczyny i leczenie mimowolnych skurczów mięśni

    Mioklonie (zrywania mięśniowe) to niekontrolowane, intensywne skurcze mięśni. Mogą one obejmować jeden mięsień, grupę mięśni, kończynę, a nawet cały tułów. Przyczyn powstawania mioklonii jest wiele, niektóre mimowolne ruchy są fizjologiczne (np. mioklonie przysenne, czyli szarpnięcia ciała podczas zasypiania) i nie wymagają leczenia, inne mogą oznaczać poważne schorzenia, takie jak zaburzenia metaboliczne, padaczkę czy zatrucie metalami ciężkimi. Wszystkie niekontrolowane skurcze mięśni wymagają konsultacji ze specjalistą.

  • Nadmierne i częste gazy jelitowe – co robić?

    Choć produkcja gazów w jelitach to proces naturalny, ich nadmierne powstawanie nastręcza wielu trudności. Wzdęty i obolały brzuch oraz uczucie dyskomfortu są nieodłącznymi towarzyszami zwiększonej ilości gazów jelitowych. Czy ich nadmierne powstawanie może oznaczać chorobę? Jak skutecznie zapobiegać zbyt wielkiej produkcji gazów w jelitach?  

  • Suchość gardła – czym i jak nawilżać gardło?

    Suchość gardła może być spowodowana wieloma przyczynami. Zwykle pojawia się podczas infekcji, a także w wyniku odwodnienia, palenia papierosów, nadwyrężenia narządu głosu czy spania z otwartymi ustami. Uczucie suchego gardła dotyczy zarówno dzieci, jak i osób dorosłych. Jak i czym nawilżać gardło? Czego warto unikać, gdy czujemy suchość w gardle?

  • Zatkany nos – przyczyny i sposoby leczenie zatkanego nosa bez kataru

    Zatkany nos to bardzo częsty objaw infekcji górnych dróg oddechowych, zarówno o podłożu wirusowym, jak i bakteryjnym. Towarzyszą mu wówczas nadmierna produkcja wydzieliny, kichanie, ból głowy, ból gardła, kaszel, chrypka czy ogólne osłabienie. Zatkany nos bez kataru jest natomiast objawem,mogącym świadczyć o różnych schorzeniach przewlekłych, takich jak chroniczne zapalenie zatok, skrzywienie przegrody nosa, obecność polipów. Uczucie zatkanego nosa może pojawić się również na skutek urazu, zazwyczaj wówczas występuje także krwawienie.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij