Wzmożone napięcie mięśniowe – przyczyny, objawy i leczenie hipertonii u dzieci i dorosłych - portal DOZ.pl
Wzmożone napięcie mięśniowe – przyczyny, objawy i leczenie hipertonii u dzieci i dorosłych
Mateusz Burak

Wzmożone napięcie mięśniowe – przyczyny, objawy i leczenie hipertonii u dzieci i dorosłych

Wzmożone napięcie mięśniowe (inaczej hipertonia) to jedno z zaburzeń napięcia mięśniowego. Rozpoznawane jest najczęściej u niemowląt i małych dzieci, ale może także dotyczyć dorosłych (np. chorujących na SM lub chorobę Parkinsona). Objawy wzmożonego napięcia mięśni u niemowlaka to m. in. prężenie ciała czy asymetria ułożeniowa, u starszych dzieci hipertonia objawia się zaburzeniami chodu i równowagi oraz upośledzoną koordynacją.

Wzmożone napięcie mięśniowe – na czym polega? Rodzaje hipertonii

Napięcie mięśniowe (łac. tonus) u noworodków i niemowląt ulega ciągłym zmianom. Stopniowe osiąganie poszczególnych etapów rozwoju ruchowego jest możliwe z jego udziałem. Warto zaznaczyć, że każde dziecko ma swoje indywidualne tempo rozwoju, czasami jednak zbyt długo utrzymujący się niewłaściwy tonus może stanowić przeszkodę w osiąganiu kolejnych umiejętności. Do zaburzeń regulacji napięcia czynnościowego mięśni szkieletowych zaliczamy m. in. obniżone napięcie mięśniowe oraz wzmożone napięcie mięśniowe. 

Podwyższone napięcie mięśniowe jest określane także jako hipertonia, charakteryzuje ją nadmierne napięcie tkanek objawiające się najczęściej zwiększonym oporem kończyn, tułowia i głowy podczas badania fizjoterapeutycznego. 

Wyróżnia się kilka rodzajów podwyższonego tonusu. Wśród nich należy wymienić spastyczność oraz sztywność. Spastyczność związana jest z uszkodzeniem układu nerwowego, charakteryzuje ją zwiększony opór podczas wykonywania ruchów wyprostu w kończynach – rozciągania (wzrasta on proporcjonalnie do szybkości wykonywania takiego rozciągania). W pewnym momencie podczas ruchu następuje często zatrzymanie – tzw. catch, po czym dochodzi do zwolnienia oporu i ruch staje się płynniejszy. Jest to tzw. objaw scyzoryka. 

Sztywność pochodzenia ośrodkowego cechuje natomiast opór występujący przez cały czas – tzw. objaw rury ołowianej, bądź też pojawia się skokowo – wówczas występuje objaw koła zębatego. Sztywność w odróżnieniu od spastyczności cechuje podwyższone napięcie mięśniowe zarówno podczas ruchów zginania, jak i prostowania. W tej klasyfikacji należy jeszcze wymienić sztywność tkankową, która jest zmianą wtórną i związana jest z obkurczającymi się tkankami miękkimi. Pojawia się wtedy przykurcz, który odpowiednio może być dynamiczny – kiedy zakres ruchu jest pełny lub statyczny – gdy mamy do czynienia z ograniczeniem pełnego zakresu ruchomości w stawach. 

Wzmożone napięcie mięśniowe u niemowlaka – przyczyny

Jako główne przyczyny zaburzeń regulacji napięcia mięśniowego podaje się zaburzenia pracy układu nerwowego. Może to mieć związek z nieprawidłowo wykonywanymi czynnościami pielęgnacyjnymi u noworodków i niemowląt. Jednak jeśli objawy napięcia mięśniowego u dzieci utrzymują się długo, wkraczając w bardziej zaawansowany etap mogą być oznaką poważnych schorzeń i zaburzeń. Wśród nich wymienia się:

  • wrodzone i nabyte uszkodzenia układu nerwowego, 
  • mózgowe porażenie dziecięce, 
  • rozszczep kręgosłupa, 
  • zaburzenia metaboliczne i genetyczne, 
  • guzy mózgu – najczęściej u dzieci w wieku szkolnym oraz starszych, 
  • wodogłowie. 

Często obserwuje się hipertonię także u wcześniaków, dzieci o niskiej masie urodzeniowej oraz po niedotlenieniu czy zatrzymaniu krążenia. 

Polecane dla Ciebie

Wzmożone napięcie mięśniowe u niemowlaka – objawy

Wśród objawów wzmożonego napięcia mięśniowego u niemowlaków można zaobserwować:

  • zaciskanie piąstek,
  • prężenie ciała i odchylanie głowy mocno w tył,
  • kształt literki C w leżeniu tyłem,
  • asymetryczny rozkład napięcia – stałe wydłużenie jednej i skrócenie drugiej strony ciała,
  • asymetryczna stabilizacja głowy i tułowia – asymetria ułożeniowa,
  • krzyżowanie nóg,
  • opór kończyn podczas pielęgnacji – trudne je zgiąć lub wyprostować,
  • problemy ze snem,
  • płaczliwość,
  • ubogi repertuar ruchowy, np. przekręcanie się wyłącznie w jedną stronę,
  • brak unoszenia głowy, wyciągania rąk, kiedy maluch leży na brzuchu.

U dzieci starszych dominują:

  • zaburzenie wzorca chodu,
  • brak równowagi,
  • trudności z utrzymaniem pozycji,
  • słaba kondycja,
  • upośledzona koordynacja,
  • zaburzenia liniowości,
  • przykurcze mięśni.

Brak równowagi pomiędzy agonistami i antagonistami, brak selektywnej kontroli nad dystalnymi częściami kończyn i nieprawidłowe sterowanie ruchami jest często przejawem uszkodzenia struktur centralnego układu nerwowego, które oddziałują na układ mięśniowo–szkieletowy, prowadząc do zaburzeń nie tylko ruchu, ale i postawy. 

Wzmożone napięcie mięśniowe u dorosłych

U dorosłych wzmożone napięcie mięśniowe (WNM) może być wynikiem kontynuacji schorzeń wymienionych wcześniej przyczyn zaburzeń regulacji tonusu u dzieci. Równie dobrze może także pojawić się w tym wieku po raz pierwszy jako rezultat zaburzeń, uszkodzeń i dysfunkcji. Mowa tutaj o powikłaniach chorób nowotworowych, zatruciach, chorobach układu nerwowego, jak stwardnienie rozsiane czy Parkinson. Spastyczność może być rezultatem urazów i uszkodzeń mechanicznych – szczególnie, jeśli są dotkliwe i dotyczą okolicy głowy oraz kręgosłupa. Wśród przyczyn należy też wymienić udar.

Wzmożone napięcie mięśniowe – leczenie i rehabilitacja

W przypadku noworodków i niemowląt bardzo duże znaczenia ma obserwacja i wczesna diagnoza. Pozwalają na to systematyczne wizyty u pediatry i w dalszej kolejności u neurologa oraz fizjoterapeuty. W przypadku podejrzeń poważnego podłoża zaburzeń, lekarz może zlecić wykonanie USG przezciemiączkowego lub rezonansu magnetycznego (MRI). W sytuacji podejrzenia schorzeń genetycznych, zleca się przeprowadzenie specjalistycznych testów oraz badań. 

Rehabilitacja neurologiczna w przypadku noworodków, niemowląt i dzieci podpowiada zastosowanie metod usprawniania opartych o neurofizjologię. Fizjoterapeuci wykorzystują koncepcję NDT Bobath – promuje się aktywną pracę z pacjentem, przy odpowiedniej stymulacji, różnorodności ruchów i pozycji, co pozwala na adaptację. Metoda Vojty natomiast nakazuje stymulację określonych punktów na ciele dziecka, w różnych pozycjach, co oddziałuje stymulująco na układ nerwowy. Terapia MAES pozwala na dynamiczną pracę z dzieckiem, wykorzystuje obserwację sfery behawioralnej i rozwija repertuar aktywności poprzez ograniczanie strategii kompensacyjnych dziecka. Metody można ze sobą łączyć, osiągając efekt wielokierunkowej stymulacji. 

Bardzo ważna jest współpraca rodziców z fizjoterapeutą, gdyż terapia wymaga bezwzględnej kontynuacji w środowisku domowym, stosowania odpowiednich zasad pielęgnacji i pozycjonowania, ograniczania aktywności prowadzących do rozwoju patologicznych wzorców funkcjonowania.

Farmakologia wykorzystuje leki rozluźniające. W zależności od wskazań stosuje się Tolperyzon czy Baklofen w formie doustnej lub pompy wszczepianej pod powłoki skórne (tylko przy poważnej patologii napięcia). Stosowane są również miejscowe iniekcje z toksyny botulinowej regulujące napięcie spastycznych grup mięśniowych oraz szereg innych rozwiązań. 

Rehabilitacja neurologiczna dorosłych to wykorzystanie metody Bobath, PNF oraz Vojty – bardzo podobnie jak u dzieci. Różnica polega na odmiennych celach terapii, stosowaniu zmodyfikowanych technik i zasad dostosowanych do potrzeb osób starszych. Uzupełniająco zarówno u młodszych pacjentów, jak też u dorosłych stosuje się zabiegi z zakresu fizykoterapii o działaniu rozluźniającym – hydromasaże, ciepłolecznictwo, masaż oraz prądy interferencyjne

  1. M. Drużbicki, G. Przysada, Rating balance and risk of falls in patients with hemiparesis after stroke, „Young Sport Science of Ukraine” 2011, nr 3, s. 120–5.
  2. E. Mikołajewska, Metoda Bobath w rehabilitacji dorosłych i dzieci, „Niepełnosprawność – zagadnienia, problemy, rozwiązania” 2016, nr 18, s. 7-24.
  3. J. Wu, J. Looper, D. A. Ulrich i in., Effects of various treadmill interventions on the development of joint kinematics in infants with Down syndrome, „Physiotherapy” 2010, nr 90, s. 1265-1276.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Kleszczowe zapalenie mózgu – przyczyny, objawy, leczenie, szczepionka

    Kleszczowe zapalenie mózgu to odzwierzęca choroba zakaźna. Czynnikiem, który ją wywołuje jest ukąszenie kleszcza i przedostanie się do organizmu człowieka wirusa z rodzaju flawiwirusów (rzadko KZM może być spowodowane spożyciem niepasteryzowanego mleka zakażonego zwierzęcia). Objawy kleszczowego zapalenia mózgu obejmują m.in. wysoką gorączkę, silne bóle głowy, wymioty, nudności, objawy oponowe, zaburzenia świadomości, niedowłady, zaburzenia oddychania. Dowiedz się, jak wygląda leczenie KZM oraz jak mu zapobiegać.

  • Zapalenie stawu skokowego – przyczyny, objawy i leczenie stanu zapalnego w stawie skokowym

    Objawy takie jak ból i opuchlizna w stawie skokowym mogą wskazywać na istnienie  stanu zapalnego. Chociaż to rzadka przypadłość, dobrze jest wiedzieć, jakie leczenie jest wskazane w takim przypadku, a także czy istnieją domowe sposoby na zwalczenie zapalenia stawu skokowego.

  • Czym się różnią alergia, uczulenie, nietolerancja i nadwrażliwość?

    Potocznie często operujemy wymiennie pojęciami, takimi jak alergia, uczulenie, nietolerancja i nadwrażliwość – dla wielu są to wręcz synonimy. Czy jednak rzeczywiście oznaczają one dokładnie to samo? Warto poznać zasadnicze różnice między nimi.

  • Lipemia – przyczyny, objawy i leczenie

    Lipemia to zjawisko określające zmętnienie pobranej próbki krwi, spowodowanej akumulacją cząsteczek lipoprotein. Zaburzenia poziomu lipidów we krwi są dość powszechne i mogą dotykać nawet około 60% dorosłych Polaków. Najczęstszą postacią zaburzenia jest hipercholesterolemia wielogenowa mająca silny związek z nieprawidłową dietą. Do powikłań nieleczonej hipercholesterolemii należą miażdżyca tętnic szyjnych, zawał serca, udar mózgu.  

  • Guz Wilmsa – czym jest? Objawy, przyczyny

    Jednym z częstych nowotworów, jakie dotykają dzieci jest guz Wilmsa. Ta złośliwa choroba ma swoje źródło w nerkach, jednak przejawia się często w sposób, który jest łatwy do przeoczenia. Dlatego tak ważne jest, by znać objawy guza Wilmsa i odpowiednio wcześniej rozpoznać proces chorobowy oraz podjąć właściwe leczenie.

  • Remineralizacja szkliwa – czym jest?

    Pod wpływem różnych czynników szkliwo ludzkich zębów ulega stopniowemu niszczeniu. Istnieją jednak sposoby na powstrzymanie tego procesu – w tym celu niezbędna jest remineralizacja szkliwa. Jest to zabieg skuteczny zarówno wśród dzieci, jak i dorosłych pacjentów.

  • Skala Silvermana – ocena oddechowa wcześniaka

    Wszelkie przejawy trudności w oddychaniu u noworodków to ogromny stres dla rodziców, a także potrzeba szybkiego działania personelu medycznego. Aby jak najlepiej zdiagnozować stopień zagrożenia powstała specjalna metoda – skala Silvermana, dzięki której lekarze są w stanie ocenić wydolność oddechową dziecka.  

  • Majaczenie – jak rozpoznać i leczyć?

    Majaczenie to zaburzenia świadomości, który może się przytrafić każdemu na dowolnym etapie życia. Między innymi z tego powodu warto wiedzieć, jak rozpoznać stan majaczenia, w jaki sposób można pomóc osobie majaczącej, a także jakie mogą być przyczyny takiego stanu rzeczy.  

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij