13. tydzień ciąży – jak wygląda dziecko i jakie zmiany u mamy pod koniec I trymestru ciąży?

Przed tobą ostatni tydzień I trymestru! Jest to czas, gdy ciężarna może wykonać testy do oceny wolnego DNA płodu, służące m.in. określaniu ryzyka niektórych chorób genetycznych. Tydzień 13. zaczyna się wtedy, kiedy od ostatniej miesiączki upłynie 12 pełnych tygodni, a od zapłodnienia 10 pełnych tygodni. Kobieta będąca w 13. tygodniu ciąży może powiedzieć, że jej ciąża ma 12 tygodni i kilka dni (od 1 do 6).

Co słychać u dziecka w 13. tygodniu ciąży?

Dziecko waży 15–24 g i ma ok. 7,5 cm długości, czyli mniej więcej tyle, co średniej wielkości jabłko czy brzoskwinia. Długość główki stanowi ponad 1/3 długości całego ciała.

Proces kostnienia cały czas trwa, rozwijają się kości czaszki i kości długie dziecka. Trzustka zaczyna produkować niewielkie ilości insuliny, dzięki której regulowany jest poziom cukru we krwi płodu. U dziecka pojawiają się odruchy ssania, przełykania i oddychania. Nie oznacza to, że dziecko oddycha, jednak wykonuje ruchy klatką piersiową, które mają przygotować je do oddychania w życiu poza brzuchem mamy.

Co ciekawe, narząd słuchu u dziecka jest już w pełni wykształcony, ale nie odbiera ono, ani nie przekazuje bodźców słuchowych. Większość narządów jest już wytworzona i dalszy ich rozwój polega na wzrastaniu i podejmowaniu funkcji docelowych. 

Zmiany w ciele przyszłej mamy w 13. tygodniu ciąży

Brzuch jest w fazie przejściowej, nie jest ani bardzo zauważalny, ani zupełnie płaski. Mama może starać się go wyeksponować, ale może też ukryć go w luźniejszych ubraniach. Piersi stają się coraz większe i twardsze. Jest to dobry moment, żeby zaopatrzyć się w kremy na rozstępy do całego ciała (w szczególności na okolice brzucha, ud i piersi). U wielu kobiet, u których występowały mdłości i wymioty, rozpoczyna się czas spokoju — złe samopoczucie powoli ustępuje.

Wapń w ciąży

Część zasad dotyczących suplementacji, odżywiania się i używek została już przedstawiona w tekstach opisujących poprzednie tygodnie. Warto zwrócić uwagę m.in. na odpowiednią podaż wapnia w tym okresie.

Wapń to podstawowy budulec kości i zębów. Ponadto, tak jak magnez, bierze udział w przewodnictwie nerwowo–mięśniowym, jest ważną substancją układu krzepnięcia, reguluje pracę układu krwionośnego i bierze udział w budowie naczyń krwionośnych. Do najbogatszych źródeł wapnia zalicza się mleko, przetwory mleczne i ryby. Wapń znajduje się też w roślinach, jednakże jest z nich gorzej wchłaniany.

Testy do oceny wolnego DNA płodu

Ocena wolnego płodowego DNA w krwiobiegu matki jest stosunkowo nowym, nieinwazyjnym badaniem przesiewowym mającym na celu ocenę ryzyka wystąpienia u płodu wybranych zespołów genetycznych czy zespołów mikrodelecyjnych. Dzięki tej metodzie można wykryć niektóre choroby jednogenowe, a także określić płeć dziecka prawie ze 100 proc. pewnością. Cechą tych badań jest bardzo wysoka czułość oraz niski poziom wyników fałszywie dodatnich. Należy pamiętać, że wynik takiego testu świadczący o chorobie dziecka zawsze powinien być potwierdzony przez badanie inwazyjne (amniopunkcja czy biopsja kosmówki).

Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników oraz Polskiego Towarzystwa Genetyki Człowieka należy zaproponować taki rodzaj diagnostyki kobietom, u których ryzyko wyliczone na podstawie badania I trymestru wynosi 1:100–1000 (dokładniejszy opis badania I trymestru znajdziesz w artykule Kalendarz ciąży — 12. tydzień). Dodatkowo należy je wykonać, jeśli pacjentka należy do grupy ryzyka (więcej w artykule Kalendarz ciąży — 11. tydzień) i nie miała wykonanej diagnostyki prenatalnej w I trymestrze ciąży. Niestety w Polsce testy oceniające wolne DNA płodu nie są refundowane, a koszty ich wykonania są wysokie (2–4 tys. zł).

Biopsja kosmówki i amniopunkcja

Są to inwazyjne metody pozwalające na pozyskanie fragmentu kosmówki lub płynu owodniowego w celu określenia kariotypu płodu. Biopsję kosmówki wykonuje się między 11. a 13. tygodniem, natomiast amniopunkcję po 15. tygodniu (w wyjątkowych sytuacjach wykonuje się amniopunkcję wczesną przed ukończonym 15. tygodniem ciąży). 

Amniopunkcję wykonuje się przez powłoki brzuszne, natomiast biopsję kosmówki można wykonać albo przez powłoki brzuszne, albo przez dostęp przezszyjkowy (przezpochwowy). Badania te przeprowadza się jedynie ze wskazań lekarskich (kiedy istnieje wysokie ryzyko wad genetycznych u płodu wynikające z wyników nieinwazyjnych badań przesiewowych). Ryzyko poronienia po wykonaniu takiego badania wynosi ok. 1 proc., choć według najnowszych badań jest niższe, bo ok. 0,1 proc.

Drogi przyszły tato, również twoja rola w tym okresie jest na wagę złota. Staraj się wykazać zainteresowanie stanem zdrowia partnerki i przebiegiem jej ciąży. Wygospodaruj chwilę i udaj się z nią na badanie USG I trymestru. Ciesz się ciążą razem z nią i jednocześnie miej więcej tolerancji na kaprysy czy humory.

Dowiedz się więcej o amniopunkcji w ciąży — przejdź do artykułu: Amniopunkcja — jak wygląda badanie i czy jest niebezpieczne dla dziecka?