Faza lutealna - czym się charakteryzuje, jak ją rozpoznać?

W organizmie każdej kobiety w wieku rozrodczym przez cały miesiąc zachodzą zmiany, nazywane cyklem miesięcznym, który zazwyczaj trwa 28 dni. W tym okresie dochodzi do szeregu przemian w błonie śluzowej macicy.

1. Jak zbudowana jest błona śluzowa macicy?
2. Jakie fazy wyróżnia się w cyklu miesięcznym?
3. Czym charakteryzuje się faza lutealna?
4. Czy można rozpoznać fazę lutealną?

Dzięki temu artykułowi dowiesz się:

• jak zbudowana jest błona śluzowa macicy,
• jakie fazy wyróżnia się w cyklu miesięcznym,
• jak rozpoznać fazę lutealną.

Dzięki temu artykułowi zrozumiesz, że faza lutealna to kluczowy etap cyklu miesiączkowego, który rozpoczyna się po owulacji i trwa aż do wystąpienia miesiączki. Dowiesz się, jakie zmiany hormonalne zachodzą w organizmie, w tym jaką rolę odgrywa progesteron i ciałko żółte. 

Jak zbudowana jest błona śluzowa macicy?

• nabłonek jednowarstwowy,
• gruczoły cewkowe,
• podścielisko, czyli tkanka łączna,
• naczynia krwionośne.

Warstwa powierzchniowa jest pokryta rzęskowym nabłonkiem walcowatym, a utkanie komórkowe podścieliska przeważa w tej warstwie nad utkaniem gruczołowym. Warstwa pośrednia charakteryzuje się przewagą gruczołów nas podścieliskiem.

Jakie fazy wyróżnia się w cyklu miesięcznym?

1. Faza miesiączkowa – zachodzi ona w 1-5 dniu cyklu. W jej przebiegu warstwa czynnościowa składająca się z warstwy gąbczastej i zbitej zostaje złuszczona. Z pozostałych elementów gruczołów warstwy podstawowej zaczyna się odnowa nabłonka, który pokrywa ranę miesiączkową w endometrium.
2. Faza folikularna, czyli wzrostowa – zachodzi ona w 6-13 dniu cyklu. W jej przebiegu początkowo cienka błona śluzowa rozrasta się. Gruczoły powiększają się i stają się bardziej liczne, podścielisko jest bogatsze w składniki komórkowe, jednocześnie zwiększa się unaczynienie. Zmiany te dokonują się pod wpływem estrogenów. 
3. Faza owulacyjna – obejmuje 14 dzień cyklu. Błona śluzowa macicy dalej grubieje, jednak jej zasadnicza struktura jest taka sama, jak w fazie folikularnej. Dochodzi do jajeczkowania, czyli owulacji. 
4. Faza lutealna – obejmuje 15-28 dzień cyklu. Faza lutealna jest ostatnią z faz cyklu miesięcznego. Trwa ona najdłużej i w czasie jej trwania w błonie śluzowej macicy i w jajnikach zachodzi największa ilość zmian.

Czym charakteryzuje się faza lutealna?

1. W początkowym okresie fazy lutealnej, czyli pomiędzy 15-19 dniem cyklu, następuje pełne unaczynienie luteinizowanych komórek ziarnistych jajnika, ponadto formuje się też ciałko żółte (po owulacji w jednym z pęcherzyków jajnikowych zachodzi szereg zmian i powstaje z niego ciałko żółte, które jest odpowiedzialne za produkcje progesteronu, w cyklu miesięcznym zakończonym ciążą ciałko żółte nie zanika i dalej produkuje progesteron) oraz zaczyna się zanikanie pozostałych pęcherzyków.
2. W późnej fazie lutealnej (20-25 dzień cyklu) pojawia się w jajniku dojrzałe ciałko żółte i następuje dalszy zanik pęcherzyków.
3. W fazie przedmiesiączkowej (26-28 dzień cyklu) rozpoczyna się inwolucja, czyli zanik ciałka żółtego oraz zaczyna się "wybór" pęcherzyków dla następnego cyklu miesięcznego. 
4. Ponadto, zaczynają się zmieniać także ilości wydzielanych hormonów. Ciałko żółte produkuje głównie progesteron, jego wydzielanie jest duże aż do końca późnej fazy lutealnej, jednak jeśli nie dojdzie do zapłodnienia, ilość wydzielonego progesteronu w fazie przedmiesiączkowej znacznie i gwałtownie spada.
5. Zwiększa się ilość estrogenów, które swoje maksimum osiągają w późnej fazie lutealnej, jednak wartości te są mniejsze od tych spotykanych w okresie przedowulacyjnym. W fazie przedmiesiączkowej ilość wydzielanego estrogenu zmniejsza się.
6. W czasie fazy lutealnej zachodzi również szereg zmian w błonie śluzowej macicy, czyli w endometrium. We wczesnej fazie lutealnej komórki przestają się dzielić, przemieszczają się w kierunku powierzchni błony śluzowej, gruczoły endometrialne stają się bardzo poskręcane. W późnej fazie lutealnej dochodzi do tzw. przemiany doczesnowej, dołącza się obrzęk podścieliska i powiększają się jego komórki. W fazie przedmiesiączkowej rozpoczyna się rozdzielenie komórek podścieliska. Pojawiają się nacieki z leukocytów. 
7. W okresie fazy lutealnej zmienia się też wydzielanie hormonów gonadotropowych produkowanych przez przysadkę mózgową. Do hormonów tych zalicza się folikulotropinę (FSH) oraz lutropinę (LH). Jeśli chodzi o poziom FSH, to jego poziom we wczesnej i późnej fazie lutealnej (po zwiększeniu się stężenia przed owulacją) zmniejsza się do poziomu osiąganego w fazie folikularnej. W fazie przedmiesiączkowej, na skutek zmniejszenia się ilości hormonów steroidowych produkowanych przez ciałko żółte, następuje nieznaczne zwiększenie się wydzielania FSH. Wartości lutropiny są natomiast małe i utrzymują się na takim poziomie aż do okresu przed owulacją. 

Czy można rozpoznać fazę lutealną?

1. Ponieważ faza lutealna przypada po owulacji, należy przede wszystkim obserwować zmianę śluzu z pochwy. W czasie owulacji śluz jest przezroczysty, ciągliwy, jego ilość jest bardzo duża. W okresie fazy lutealnej śluz bardzo się zmienia. Przede wszystkim zmniejsza się jego ilość, staje się on nieprzezroczysty i nieciągliwy. Taki rodzaj śluzu utrzymuje się już do samego krwawienia miesięcznego.
2. Ponadto w okresie fazy lutealnej kobiety stwierdzają u siebie nieco podwyższoną temperaturę ciała, która waha się pomiędzy 36,9 st.C a 37,2 st.C – widać zatem, że podwyższenie temperatury jest tak niewielkie, że wymaga od kobiety systematycznych pomiarów przez cały cykl, aby móc stwierdzić jej podwyższenie w fazie lutealnej. Temperaturę powinno się mierzyć rano, przed wstaniem z łóżka.