Mężczyzna w cieniu - symboliczne przedstawienie odruchu i syndromu Łazarza
Barbara Bukowska

Odruch Łazarza – czym jest? Odruch Łazarza a syndrom Łazarza

Odruch i syndrom Łazarza to rzadko występujące w medycynie zjawiska polegające na nagłym „powrocie do życia” osób uznanych za zmarłe. O ile odruch nie ma nic wspólnego z przywróceniem czynności życiowych i uważany jest za bezwarunkowy, o tyle syndrom Łazarza rzeczywiście skutkuje wznowieniem pracy serca. Na czym polega odruch Łazarza i czym różni się od syndromu o tej samej nazwie?

  1. Odruch Łazarza – na czym polega?
  2. Odruch Łazarza – występowanie
  3. Odruch Łazarza a syndrom Łazarza – czym się różnią
  4. Syndrom Łazarza – występowanie

Odruch Łazarza – na czym polega?

Odruch Łazarza jest pośmiertną reakcją ruchową, która objawia się gwałtownym uniesieniem obu kończyn górnych, a następnie skrzyżowaniem ich na klatce piersiowej (charakterystyczna pozycja mumii) u osób z potwierdzoną śmiercią mózgu. Odruch Łazarza objawia się również wykonywaniem ruchów szyi oraz powolnym obracaniem głowy na boki, a reakcję często poprzedza lekkie drżenie rąk i wystąpienie gęsiej skórki. W bardzo rzadkich przypadkach można zaobserwować dźwiganie tułowia – może to wyglądać tak, jakby zmarły pacjent chciał przyjąć pozycję siedzącą.

Jak można wytłumaczyć występowanie odruchu Łazarza? Jest to reakcja anatomiczna zbliżona do odruchu kolanowego (uderzenie młoteczkiem w ścięgno mięśnia czworogłowego uda tuż poniżej rzepki prowadzi do wyprostu nogi w stawie kolanowym) czy obserwowanego u niemowląt odruchu Moro (gwałtowny, ostry dźwięk wyzwala w małym dziecku energiczny wyprost kończyn). Podobnie jak te reakcje odruch Łazarza zachodzi na skutek pobudzenia zakończeń nerwów czuciowych, co skutkuje reakcją narządów efektorowych (mięśni). Procesy te przebiegają nieświadomie – na poziomie rdzenia kręgowego, ale bez udziału mózgu. Dlatego można je zaobserwować u pacjentów ze stwierdzoną śmiercią mózgu, u których czynności innych organów są sztucznie podtrzymywane.

Odruch Łazarza – występowanie

Odruch Łazarza obserwuje się kilka minut po odłączeniu pacjenta ze stwierdzoną śmiercią mózgu od aparatury podtrzymującej funkcje oddechowe i krążenie krwi. Osoby spoza środowiska medycznego, głównie rodzina zmarłego, odruch Łazarza postrzegają czasem jako cud i powrót chorego do życia. Dlatego tak ważne jest rygorystyczne przestrzeganie procedur potwierdzenia śmierci mózgu. Proces ten angażuje cały zespół specjalistów (neurologa, neurochirurga, lekarza intensywnej terapii i anestezjologa), którzy kilkukrotnie analizują podstawowe funkcje mózgu (m.in. reakcje bólowe, reakcje źrenic na światło, odruchy wymiotne i kaszlowe). Dzięki wieloczynnikowej ocenie prowadzonej przez kilka osób do minimum ogranicza się ryzyko pomyłek, a reakcje takie jak odruch Łazarza tłumaczy się fizjologią, nie działaniem sił nadprzyrodzonych.

Choć występowanie odruchu Łazarza nie jest przedmiotem częstych badań, na podstawie aktualnie dostępnych danych można stwierdzić, że dotyczy aż 44–75% chorych ze stwierdzoną śmiercią mózgu.

Powiązane produkty

Odruch Łazarza a syndrom Łazarza – czym się różnią?

Odruch Łazarza często mylony jest z syndromem Łazarza. Choć oba zjawiska dotyczą osób uznanych za zmarłe, mechanizm ich powstawania oraz ich objawy znacząco się różnią. Zasadnicza różnica polega na tym, że odruch Łazarza jest reakcją pośmiertną, a w przypadku syndromu Łazarza rzeczywiście dochodzi do przywrócenia funkcji życiowych. Nazwa obu zjawisk pochodzi od historii opisanej na stronach Nowego Testamentu, według której Jezus wskrzesił swojego przyjaciela Łazarza cztery dni po jego śmierci.

Syndrom Łazarza stwierdza się u pacjentów z zatrzymaniem akcji serca, u których po zaprzestaniu czynności resuscytacyjnych dochodzi do samoczynnego powrotu krążenia. Z tego względu syndrom Łazarza nazywany jest również autoresuscytacją.

Syndrom Łazarza jest tak rzadko opisywany w medycynie, że jak dotąd nie udało się w pełni wytłumaczyć mechanizmu stojącego za tym fenomenem. Sugeruje się, że przywrócenie krążenia może być wynikiem opóźnionej reakcji organizmu na podawane podczas reanimacji leki, szczególnie adrenalinę. Inni tłumaczą to zmianami w ciśnieniu krwi.

Podczas masażu serca i gwałtownych ucisków klatki piersiowej ciśnienie w jej wnętrzu rośnie. Po zaprzestaniu reanimacji stopniowo spada, a komory serca rozprężają się, pobudzając układ bodźco-przewodzący. W efekcie praca mięśnia sercowego zostaje wznowiona. Być może wpływ na powrót krążenia mają zmiany w gospodarce elektrolitowej, szczególnie wysokie stężenie potasu, jednak do tej pory nie udało się w pełni wyjaśnić mechanizmu tych reakcji.

Syndrom Łazarza – występowanie

Syndrom Łazarza w literaturze został opisany ponad 40 lat temu, jednak jak dotąd przedstawiono tylko kilkadziesiąt przypadków tego rzadkiego zespołu. Zdecydowana większość przypadków ma miejsce kilka minut po zaprzestaniu akcji reanimacyjnej, jednak często zdarza się, że pacjent ostatecznie i tak umiera. Osoby, którym udało się przeżyć, niejednokrotnie wracają do sprawności i nie zgłaszają żadnych objawów neurologicznych, które mogłyby być wynikiem niedotlenienia.

Opisane w literaturze przypadki wystąpienia syndromu Łazarza dotyczą dzieci i osób dorosłych, w tym seniorów, kobiet i mężczyzn, pacjentów chorujących przewlekle i po nagłym zatrzymaniu krążenia. Trudno więc na tej podstawie wyciągnąć jakiekolwiek wnioski, u kogo zespół ten występuje częściej i jak można go przewidzieć.

Sprawdź witaminy i minerały na DOZ.pl

Niemniej istnienie syndromu Łazarza rodzi u lekarzy wątpliwości natury etycznej – po jakim czasie można jednoznacznie stwierdzić zgon pacjenta? Kiedy przerwać resuscytację? Kiedy rozpocząć procedury pośmiertne? Jako że syndrom Łazarza objawia się zwykle do 10 minut po zaprzestaniu czynności ratunkowych, uważa się, że jest to minimalny czas, przez jaki należy obserwować pacjenta po zaprzestaniu resuscytacji, i dopiero po jego upływie można stwierdzić zgon.

  1. J.W. Moon, D.K. Hyun. Chronic Brain-Dead Patients Who Exhibit Lazarus Sign. Korean J Neurotrauma 13(2), 2017.
  2. J.A. Bueri, G. Saposnik, J. Mauriño i in. Lazarus' sign in brain death. Mov Disord 15(3), 2000.
  3. L. Gordon, M. Pasquier, H. Brugger, P. Paal. Autoresuscitation (Lazarus phenomenon) after termination of cardiopulmonary resuscitation – a scoping review. Scand J Trauma Resusc Emerg Med 28(1), 2020.
  4. M.C. Martinez-Ávila, A. Almanza Hurtado, A. Trespalacios Sierra i in. Lazarus Phenomenon: Return of Spontaneous Circulation After Cessation of Prolonged Cardiopulmonary Resuscitation in a Patient With COVID-19. Cureus 13(8), 2021.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Pneumokoki – czym są i jakie choroby wywołują? Jak chronić się przed pneumokokami?

    Streptococcus pneumoniae (pneumokoki, dwoinki zapalenia płuc) to bakterie, które osiedlają się w nosie oraz gardle i powodują groźne choroby. Zakażenia pneumokokowe dotyczą głównie małych dzieci oraz seniorów. Wśród grup ryzyka wymienia się również osoby z zaburzeniami odporności oraz osoby cierpiące na choroby przewlekłe. W jaki sposób można zarazić się pneumokokami? Jak się przed nimi chronić? Podpowiadamy.

  • Żółć w żołądku – objawy, przyczyny, dieta, leczenie

    Produkcja żółci ma miejsce w wątrobie, następnie dochodzi do jej magazynowania w pęcherzyku żółciowym i wydzielenia w dużej ilości po spożyciu tłustego posiłku. Kolejno żółć transportowana jest przewodem żółciowym wspólnym do dwunastnicy, gdzie emulguje tłuszcze. Przygotowane w ten sposób lipidy są łatwiejsze do strawienia.

  • Zanik wieloukładowy (MSA) – przyczyny, objawy, diagnoza, leczenie

    21 maja 2024 roku w wieku 71 lat po kilkuletniej walce z chorobą zmarł wybitny polski kompozytor Jan A. P. Kaczmarek. Muzyk zmagał się z nieuleczalnym, postępującym schorzeniem neurodegeneracyjnym – zanikiem wieloukładowym (MSA). Choroba ta prowadzi do uszkodzenia struktur mózgu, a objawy przypominają symptomy choroby Parkinsona. Dowiedz się więcej na temat przyczyn, objawów i sposobów leczenia MSA.

  • Pompa insulinowa – wskazania, działanie, refundacja

    Pompy insulinowe umożliwiają lepszą kontrolę cukrzycy, a tym samym poprawiają jakość życia osób wymagających insulinoterapii. Te niewielkich rozmiarów urządzenia naśladują działanie trzustki i eliminują konieczność wykonywania regularnych wstrzyknięć insuliny. Wyjaśniamy, jak działają pompy insulinowe i jakim grupom pacjentów zaleca się korzystanie z nich. Opisujemy również, komu przysługują z refundacją.

  • Grypa i RSV – szczepionka, podobieństwa i różnice

    Grypa i RSV (ang. Respiratory Syncytial Virus) to dwie powszechne choroby wirusowe, które mają znaczący wpływ na zdrowie publiczne, szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Obie mogą prowadzić do poważnych powikłań, zwłaszcza u osób starszych, niemowląt oraz osób z osłabionym układem odpornościowym. W tym artykule przyjrzymy się bliżej podobieństwom i różnicom między grypą a RSV, ze szczególnym uwzględnieniem dostępnych szczepień.

  • Sensor do pomiaru cukru – monitorowanie glikemii. Działanie, refundacja systemu ciągłego CGM

    Cukrzyca jest jedną z najczęstszych chorób cywilizacyjnych, na którą w Polsce choruje ponad 3 mln osób, z czego około 25% nie jest tego świadomych. W leczeniu tego schorzenia oraz w zapobieganiu występowania powikłań narządowych niezwykle istotne jest utrzymywanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi. Dzięki nowoczesnym technologiom w postaci systemów do ciągłego monitorowania glikemii mamy szansę na lepszą kontrolę choroby, a co za tym idzie – na opóźnienie rozwoju powikłań narządowych cukrzycy. Niestety należy pamiętać, że sensory są stosunkowo drogie, a ich zakup podlega refundacji przez Narodowy Fundusz Zdrowia jedynie w konkretnych wskazaniach.

  • Refundacja dla cukrzyków – zasady refundacji w diabetologii

    Od stycznia 2024 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia wprowadzające w życie zmiany w refundacji wyrobów medycznych przeznaczonych dla pacjentów chorujących na cukrzycę. Wyjaśniamy zasady odpłatności systemów do ciągłego monitorowania glikemii, pomp insulinowych, pojemników na insulinę oraz zestawów infuzyjnych.

  • Zespół słabości (kruchości) to nie zwykłe starzenie. Objawy, diagnoza, leczenie

    Proces starzenia jest nieodłącznym elementem życia każdego człowieka i ma znaczący wpływ zarówno na fizyczne, jak i psychiczne funkcjonowanie seniorów. Wśród zachodzących zmian wymienić można między innymi pogorszenie pracy poszczególnych narządów, podatność na choroby, zaburzenia poznawcze czy zespół kruchości. Ten ostatni jest zagadnieniem szczególnie badanym przez geriatrów – szacuje się, że w populacji polskiej dotyka on około 7% seniorów, wśród których ponad 50% to osoby po 80. roku życia.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij