Mężczyzna w cieniu - symboliczne przedstawienie odruchu i syndromu Łazarza
Barbara Bukowska

Odruch Łazarza – czym jest? Odruch Łazarza a syndrom Łazarza

Odruch i syndrom Łazarza to rzadko występujące w medycynie zjawiska polegające na nagłym „powrocie do życia” osób uznanych za zmarłe. O ile odruch nie ma nic wspólnego z przywróceniem czynności życiowych i uważany jest za bezwarunkowy, o tyle syndrom Łazarza rzeczywiście skutkuje wznowieniem pracy serca. Na czym polega odruch Łazarza i czym różni się od syndromu o tej samej nazwie?

  1. Odruch Łazarza – na czym polega?
  2. Odruch Łazarza – występowanie
  3. Odruch Łazarza a syndrom Łazarza – czym się różnią
  4. Syndrom Łazarza – występowanie

Odruch Łazarza – na czym polega?

Odruch Łazarza jest pośmiertną reakcją ruchową, która objawia się gwałtownym uniesieniem obu kończyn górnych, a następnie skrzyżowaniem ich na klatce piersiowej (charakterystyczna pozycja mumii) u osób z potwierdzoną śmiercią mózgu. Odruch Łazarza objawia się również wykonywaniem ruchów szyi oraz powolnym obracaniem głowy na boki, a reakcję często poprzedza lekkie drżenie rąk i wystąpienie gęsiej skórki. W bardzo rzadkich przypadkach można zaobserwować dźwiganie tułowia – może to wyglądać tak, jakby zmarły pacjent chciał przyjąć pozycję siedzącą.

Jak można wytłumaczyć występowanie odruchu Łazarza? Jest to reakcja anatomiczna zbliżona do odruchu kolanowego (uderzenie młoteczkiem w ścięgno mięśnia czworogłowego uda tuż poniżej rzepki prowadzi do wyprostu nogi w stawie kolanowym) czy obserwowanego u niemowląt odruchu Moro (gwałtowny, ostry dźwięk wyzwala w małym dziecku energiczny wyprost kończyn). Podobnie jak te reakcje odruch Łazarza zachodzi na skutek pobudzenia zakończeń nerwów czuciowych, co skutkuje reakcją narządów efektorowych (mięśni). Procesy te przebiegają nieświadomie – na poziomie rdzenia kręgowego, ale bez udziału mózgu. Dlatego można je zaobserwować u pacjentów ze stwierdzoną śmiercią mózgu, u których czynności innych organów są sztucznie podtrzymywane.

Odruch Łazarza – występowanie

Odruch Łazarza obserwuje się kilka minut po odłączeniu pacjenta ze stwierdzoną śmiercią mózgu od aparatury podtrzymującej funkcje oddechowe i krążenie krwi. Osoby spoza środowiska medycznego, głównie rodzina zmarłego, odruch Łazarza postrzegają czasem jako cud i powrót chorego do życia. Dlatego tak ważne jest rygorystyczne przestrzeganie procedur potwierdzenia śmierci mózgu. Proces ten angażuje cały zespół specjalistów (neurologa, neurochirurga, lekarza intensywnej terapii i anestezjologa), którzy kilkukrotnie analizują podstawowe funkcje mózgu (m.in. reakcje bólowe, reakcje źrenic na światło, odruchy wymiotne i kaszlowe). Dzięki wieloczynnikowej ocenie prowadzonej przez kilka osób do minimum ogranicza się ryzyko pomyłek, a reakcje takie jak odruch Łazarza tłumaczy się fizjologią, nie działaniem sił nadprzyrodzonych.

Choć występowanie odruchu Łazarza nie jest przedmiotem częstych badań, na podstawie aktualnie dostępnych danych można stwierdzić, że dotyczy aż 44–75% chorych ze stwierdzoną śmiercią mózgu.

Powiązane produkty

Odruch Łazarza a syndrom Łazarza – czym się różnią?

Odruch Łazarza często mylony jest z syndromem Łazarza. Choć oba zjawiska dotyczą osób uznanych za zmarłe, mechanizm ich powstawania oraz ich objawy znacząco się różnią. Zasadnicza różnica polega na tym, że odruch Łazarza jest reakcją pośmiertną, a w przypadku syndromu Łazarza rzeczywiście dochodzi do przywrócenia funkcji życiowych. Nazwa obu zjawisk pochodzi od historii opisanej na stronach Nowego Testamentu, według której Jezus wskrzesił swojego przyjaciela Łazarza cztery dni po jego śmierci.

Syndrom Łazarza stwierdza się u pacjentów z zatrzymaniem akcji serca, u których po zaprzestaniu czynności resuscytacyjnych dochodzi do samoczynnego powrotu krążenia. Z tego względu syndrom Łazarza nazywany jest również autoresuscytacją.

Syndrom Łazarza jest tak rzadko opisywany w medycynie, że jak dotąd nie udało się w pełni wytłumaczyć mechanizmu stojącego za tym fenomenem. Sugeruje się, że przywrócenie krążenia może być wynikiem opóźnionej reakcji organizmu na podawane podczas reanimacji leki, szczególnie adrenalinę. Inni tłumaczą to zmianami w ciśnieniu krwi.

Podczas masażu serca i gwałtownych ucisków klatki piersiowej ciśnienie w jej wnętrzu rośnie. Po zaprzestaniu reanimacji stopniowo spada, a komory serca rozprężają się, pobudzając układ bodźco-przewodzący. W efekcie praca mięśnia sercowego zostaje wznowiona. Być może wpływ na powrót krążenia mają zmiany w gospodarce elektrolitowej, szczególnie wysokie stężenie potasu, jednak do tej pory nie udało się w pełni wyjaśnić mechanizmu tych reakcji.

Syndrom Łazarza – występowanie

Syndrom Łazarza w literaturze został opisany ponad 40 lat temu, jednak jak dotąd przedstawiono tylko kilkadziesiąt przypadków tego rzadkiego zespołu. Zdecydowana większość przypadków ma miejsce kilka minut po zaprzestaniu akcji reanimacyjnej, jednak często zdarza się, że pacjent ostatecznie i tak umiera. Osoby, którym udało się przeżyć, niejednokrotnie wracają do sprawności i nie zgłaszają żadnych objawów neurologicznych, które mogłyby być wynikiem niedotlenienia.

Opisane w literaturze przypadki wystąpienia syndromu Łazarza dotyczą dzieci i osób dorosłych, w tym seniorów, kobiet i mężczyzn, pacjentów chorujących przewlekle i po nagłym zatrzymaniu krążenia. Trudno więc na tej podstawie wyciągnąć jakiekolwiek wnioski, u kogo zespół ten występuje częściej i jak można go przewidzieć.

Sprawdź witaminy i minerały na DOZ.pl

Niemniej istnienie syndromu Łazarza rodzi u lekarzy wątpliwości natury etycznej – po jakim czasie można jednoznacznie stwierdzić zgon pacjenta? Kiedy przerwać resuscytację? Kiedy rozpocząć procedury pośmiertne? Jako że syndrom Łazarza objawia się zwykle do 10 minut po zaprzestaniu czynności ratunkowych, uważa się, że jest to minimalny czas, przez jaki należy obserwować pacjenta po zaprzestaniu resuscytacji, i dopiero po jego upływie można stwierdzić zgon.

  1. J.W. Moon, D.K. Hyun. Chronic Brain-Dead Patients Who Exhibit Lazarus Sign. Korean J Neurotrauma 13(2), 2017.
  2. J.A. Bueri, G. Saposnik, J. Mauriño i in. Lazarus' sign in brain death. Mov Disord 15(3), 2000.
  3. L. Gordon, M. Pasquier, H. Brugger, P. Paal. Autoresuscitation (Lazarus phenomenon) after termination of cardiopulmonary resuscitation – a scoping review. Scand J Trauma Resusc Emerg Med 28(1), 2020.
  4. M.C. Martinez-Ávila, A. Almanza Hurtado, A. Trespalacios Sierra i in. Lazarus Phenomenon: Return of Spontaneous Circulation After Cessation of Prolonged Cardiopulmonary Resuscitation in a Patient With COVID-19. Cureus 13(8), 2021.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – przyczyny, objawy, leczenie, żywienie przy WZJG

    Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG, colitis ulcerosa) jest rozlanym nieswoistym zapaleniem błony śluzowej odbytnicy lub odbytnicy i okrężnicy, prowadzącym w niektórych przypadkach do powstania owrzodzeń. Należy do grupy nieswoistych zapaleń jelit o niewyjaśnionej etiologii. Jak rozpoznać wrzodziejące zapalenie jelita grubego?

  • Łuszczyca paznokci – przyczyny, objawy, leczenie

    Łuszczyca jest przewlekłą, zapalną chorobą skóry, przebiegającą z okresami remisji i zaostrzeń, na którą w Polsce choruje prawie milion osób. Choroba najczęściej występuje u rasy białe i w umiarkowanej strefie klimatycznej. Pierwsze objawy łuszczycy mogą wystąpić w dowolnym wieku, jednak zwykle zaczyna się we wczesnym okresie dorosłego życia lub później, około 50.-60. roku życia. Łuszczyca charakteryzuje się występowaniem zmian chorobowych zarówno na skórze gładkiej, w owłosionej skórze głowy a także zmianami w obrębie płytek paznokciowych dłoni i stóp. W cięższych postaciach łuszczyca może również zająć stawy. Zmianom paznokciowym z reguły towarzyszą zmiany w obrębie skóry, chociaż zdarza się że zmiany chorobowe obejmujące aparat paznokciowy wyprzedzają pojawienie się zmian skórnych nawet o dziesiątki lat.

  • Cytomegalia (CMV) – co to za choroba? Jakie są objawy?

    Cytomegalia jest chorobą wirusową, która wywoływana jest przez wirusa o nazwie Cytomegalovirus hominis, w skrócie CMV. Zakażenie wirusem cytomegalii jest bardzo szeroko rozpowszechnione, natomiast zdecydowana większość infekcji (ponad 99%) przebiega bezobjawowo i pacjent przez przypadek dowiaduje się, że w przeszłości przebył takie zakażenie. Jednak u płodów i noworodków ze względu na niedojrzałość układu odpornościowego, jak również u osób z wrodzonymi lub nabytymi zaburzeniami odpowiedzi immunologicznej, cytomegalia może przebiegać w sposób ostry, a obraz choroby może być bardzo różny.

  • Zakrzepica – przyczyny, objawy, profilaktyka zakrzepowego zapalenia żył powierzchniowych i głębokich

    Zakrzepica (zakrzepowe zapalenie żył) polega na powstaniu w naczyniu żylnym zakrzepu w wyniku zaburzonego przepływu krwi. Nieleczona prowadzi do groźnych powikłań, m.in. do zatorowości płucnej. Wyróżnia się zapalenie żył głębokich i powierzchniowych. Jakie objawy daje zakrzepica i w jaki sposób się ją leczy? Czy istnieją sposoby na to, by jej zapobiec?

  • Nadżerka szyjki macicy (ektopia) – przyczyny, objawy, metody leczenia

    Termin „nadżerka szyjki macicy” oznacza ubytek błony śluzowej. Często jest on nieprawidłowo stosowany na określenie ektopii, która jest zupełnie innym schorzeniem. Rzekoma nadżerka szyjki macicy (tak brzmi inna nazwa ektopii) to zastępowanie nabłonka płaskiego, który fizjologicznie pokrywa tarczę szyjki macicy, nabłonkiem gruczołowym. Zazwyczaj nie daje ona żadnych objawów, a kobieta dowiaduje się o jej istnieniu podczas rutynowego badania ginekologicznego. Kiedy ektopia wymaga szerszej diagnostyki i leczenia? Jakie metody usunięcia „nadżerki” szyjki macicy stosuje się najczęściej?

  • Gastrolog – czym się zajmuje? Jakie choroby leczy?

    Lekarz gastroenterolog jest specjalistą w zakresie chorób układu pokarmowego. Gastrolog diagnozuje i leczy pacjentów z problemami gastrycznymi. Jakimi konkretnie dolegliwościami się zajmuje? Kiedy warto się do niego udać? Czy do gastrologa jest potrzebne skierowanie? Odpowiadamy.

  • Atak paniki – jak wygląda? Co robić, gdy się pojawia?

    Ataki paniki są jednymi z najczęściej występujących zaburzeń lękowych, tuż po zespole lęku uogólnionego oraz fobii społecznej. Objawiają się nagłymi napadami silnego lęku, którym towarzyszą symptomy, takie jak: kołatanie serca, zawroty głowy, duszności, nadmierne pocenie się czy strach przed śmiercią. Dowiedz się, w jaki sposób można sobie poradzić, gdy pojawia się atak paniki.

  • Czego nie można robić przy nadżerce szyjki macicy ? Jak postępować po jej usunięciu?

    Nadżerka szyjki macicy jest rozpoznaniem, które może usłyszeć wiele kobiet w gabinecie ginekologicznym. Warto podkreślić jednak, że określenie „nadżerka” używane jest najczęściej w nieprawidłowy i potoczny sposób. Czym jest nadżerka oraz jak postępować po zabiegu jej usunięcia?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij