Barszcz Sosnowskiego
Mateusz Durbas

Barszcz Sosnowskiego – śmiertelne niebezpieczeństwo na polskich łąkach

Barszcz Sosnowskiego (łac. Heracleum sosnowskyi Mandel L.) jest gatunkiem rośliny zielnej pochodzącej z rejonu Kaukazu, która zaliczana jest do rodziny selerowatych (Apiaceae). Okres kwitnienia barszczu Sosnowskiego przypada na drugą połowę czerwca, a baldachy kwiatowe utrzymują się zwykle od dwóch do trzech tygodni. Barszcz Sosnowskiego jest rośliną monokarpiczną, a więc kwitnie i owocuje tylko raz w życiu, ginąc po wydaniu nasion, chyba że zostanie wcześniej uszkodzona, wówczas regeneruje się, ponownie zakwita i wydaje nasiona przez wiele następnych lat.

Czy barszcz Sosnowskiego jest jadalny?

Barszcz Sosnowskiego uważany jest za trujący i bardzo niebezpieczny gatunek roślinny w Polsce, który stanowi zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi. Zalicza się on do roślin zawierających związki o działaniu światłouczulającym, które mogą wywoływać odczyny fotoalergiczne i fototoksyczne. W dojrzałych owocach, soku i olejku eterycznym barszczu Sosnowskiego występują substancje toksyczne, które wykazują w głównej mierze działanie fotosensybilizujące, czyli zwiększające wrażliwość komórek na promieniowanie świetlne. Barszcz Sosnowskiego jest rośliną pastewną, która była uprawiana w Polsce jeszcze w latach osiemdziesiątych XX wieku jako surowiec do wytwarzania pasz dla bydła domowego.

W żadnym wypadku nie zaleca się jednak spożywania barszczu Sosnowskiego przez człowieka.

Jakie są objawy poparzenia barszczem Sosnowskiego?

Szkodliwe substancje chemiczne zawarte w soku i wydzielinie włosków gruczołowych barszczu Sosnowskiego w wyniku działania promieni słonecznych (UVA i UVB) wiążą się ze skórą człowieka i wywołują oparzenia II i III stopnia. W ciągu pierwszej doby zwykle dochodzi do nasilenia objawów w postaci zaczerwienienia skóry i powstania na powierzchni skóry pęcherzy wypełnionych surowiczym płynem. Zapalne zmiany skórne utrzymują się z reguły trzy dni, a podrażnione miejsca na ciele zachowują wrażliwość na promieniowanie UV nawet przez kilka lat. Oprócz oparzeń toksyczne związki chemiczne naturalnie obecne w barszczu Sosnowskiego mogą powodować wystąpienie takich objawów, jak:

Powiązane produkty

Gdzie najczęściej występuje barszcz Sosnowskiego? Z czym można pomylić barszcz Sosnowskiego?

Miejsca, w których barszcz Sosnowskiego rośnie naturalnie, spotykane są już praktycznie na terytorium całej Polski, w tym również w miastach. Barszcz Sosnowskiego najczęściej można spotkać na łąkach, polach uprawnych, przy drogach, wzdłuż brzegów rzek, jezior, potoków oraz w ogrodach, parkach i lasach. Największe ryzyko rozprzestrzeniania się barszczu Sosnowskiego występuje na polach nieuprawnych, w dolinach rzecznych oraz wzdłuż szlaków komunikacyjnych. Ta trująca i niebezpieczna roślina charakteryzuje się bardzo dużymi liśćmi oraz baldaszkowatymi kwiatostanami o białym zabarwieniu. Jako jedna z największych roślin zielonych barszcz Sosnowskiego osiąga nawet 4 metry wysokości. Łodyga barszczu Sosnowskiego ma zwykle około 10 cm średnicy, a na łodygach i liściach tej rośliny występują charakterystyczne włoski wytwarzające toksyczne substancje. Barszcz Sosnowskiego jest najczęściej mylony z przerośniętym koprem oraz arcydzięglem.

Zobacz ofertę opatrunków na DOZ.pl

Co robić w przypadku spotkania barszczu Sosnowskiego?

Pierwsza pomoc po spotkaniu z barszczem Sosnowskiego, gdy nie pojawiły się jeszcze żadne objawy oparzenia, polega w głównej mierze na jak najszybszym umyciu skóry dużą ilością letniej wody z mydłem, aby usunąć z powierzchni skóry sok tej rośliny parzącej. Następnie zaleca się chronić skórę przez co najmniej 48 godzin przed ekspozycją na światło słoneczne, niezależnie od występowania i stopnia nasilenia objawów oparzenia, w tym nawet jeżeli objawy w ogóle się nie pojawiły.

W sytuacji gdy na powierzchni skóry powstały pęcherze wypełnione surowiczym płynem, lecz nie doszło do ich pęknięcia, można zastosować łagodne preparaty miejscowe zawierające glikokortykosteroidy, np. maść z hydrokortyzonem 1%. Jeżeli wystąpią niepokojące objawy skórne, koniecznie trzeba niezwłocznie zgłosić się do lekarza w celu uzyskania profesjonalnej pomocy medycznej.

Warto również nadmienić, że została stworzona specjalna baza online (http://mapa.barszcz.edu.pl/) licząca już około 3000 lokalizacji, w której można sprawdzić miejsce występowania barszczu Sosnowskiego w naszym kraju.

Gdy podczas spaceru spotkamy przypadkowo barszcz Sosnowskiego, warto zgłosić ten fakt pod całodobowy numer alarmowy straży miejskiej – 986.

Barszcz Sosnowskiego – leczenie

Jeśli pojawi się opuchlizna i stan zapalny skóry, można rozważyć zastosowanie zimnych okładów chłodzących i kompresów żelowych, aby złagodzić dokuczliwe objawy, jak również zastosować wapń oraz doustne leki antyhistaminowe. Pomocne może okazać się także stosowanie preparatów leczniczych zawierających sól srebrową sulfadiazyny. Jeżeli zaś na ciele wystąpią zmiany pod postacią rumienia, zaleca się użycie miejscowych glikokortykosteroidów. Natomiast tam, gdzie poparzenie barszczem Sosnowskiego obejmuje 30% lub więcej powierzchni skóry, rekomendowane jest już intensywne leczenie ran oparzeniowych, które obejmuje między innymi dożylną płynoterapię. Warto w tym miejscu podkreślić, że utrzymanie właściwej higieny, w tym prawidłowe oczyszczenie rany oraz dobór odpowiedniego opatrunku (np. z użyciem jonów srebra lub soli srebrowej sulfadiazyny, okładów z octanem glinu bądź nadmanganianem potasu), ma duże znaczenie w leczeniu miejscowym, szczególnie w zapobieganiu wtórnej infekcji bakteryjnej i/lub grzybiczej tkanek.

Barszcz Sosnowskiego – geneza nazwy

Nazwa barszcz Sosnowskiego pochodzi od nazwiska rosyjskiego botanika – profesora Dmitrija Iwanowicza Sosnowskiego, który w pierwszej połowie XX wieku zajmował się badaniem flory w regionie Kaukazu. Została ona nadana w 1944 roku w dawnym Związku Radzieckim, aby wyrazić uznanie dla zasług profesora Sosnowskiego w dziedzinie nauk przyrodniczych, zwłaszcza botaniki.

Skąd się wziął barszcz Sosnowskiego w Polsce?

Barszcz Sosnowskiego trafił do Polski pod koniec lat pięćdziesiątych XX wieku z ówczesnego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) jako roślina o szerokim spektrum zastosowań, z którą wiązano duże nadzieje. W drugiej połowie lat sześćdziesiątych XX wieku został wprowadzony do uprawy na terenie Polski w Państwowych Gospodarstwach Rolnych (PGR-ach) jako roślina charakteryzująca się bardzo wysoką wydajnością oraz wartością odżywczą, która może mieć zastosowanie w produkcji paszy dla zwierząt gospodarskich.

Barszcz Sosnowskiego był również polecany pszczelarzom jako roślina miododajna, zawierająca nektar wykorzystywany przez pszczoły do produkcji miodu. Okazało się jednak, że pomimo wysokiej zawartości składników odżywczych i dużej ilości uzyskiwanej kiszonki przeznaczonej dla bydła domowego, zwierzęta gospodarskie niechętnie spożywały kiszonkę przygotowaną na bazie barszczu Sosnowskiego ze względu na jej charakterystyczny gorzki smak.

  1. Wojtkowiak R, Kawalec H, Dubowski AP. Barszcz Sosnowskiego (Heracleum Sosnowskyi Mandel L.). Journal of Research and Applications in Agricultural Engineering. 2008;53(4):137-142.
  2. Tomaszkiewicz-Potępa A, Vogt O. Substancje biologicznie aktywne z barszczu Sosnowskiego (Heracleum Sosnowsky Manden). Przemysł Chemiczny. 2010;89(7):696-700.
  3. Jakubowicz O, Żaba C, Nowak G, et al. Heracleum Sosnowskyi Manden. Ann Agric Environ Med. 2012;19(2):327-8.
  4. Zdrojewicz Z, Stebnicki M, Stebnicki M. Sosnowsky's hogweed – toxicology and threat to health. Pol Merkur Lekarski. 2016 Sep 29;41(243):165-168.
  5. Jaworek AK, Michałek K, Wojas-Pelc A. Reakcja fitofototoksyczna ze współistniejącymi zmianami odpowiadającymi erythema multiforme związana z ekspozycją na barszcz Sosnowskiego. Przegl Dermatol. 2017;104:16-21.
  6. Chmielewski J, Czarny-Działak M, Dziechciaż M i wsp. Barszcz Sosnowskiego – roślina zagrażająca zdrowiu człowieka. Medycyna Środowiskowa – Environmental Medicine. 2017;20(3):55-59.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Filtry w okularach przeciwsłonecznych. Jak działają i dlaczego powinny być dobrej jakości?

    Są nieodłącznym atrybutem każdego słonecznego dnia. Najczęściej sięgamy po nie latem, jednak w ciągu całego roku powinniśmy mieć je przy sobie, aby chronić nasze oczy przed działaniem promieni słonecznych. Mowa oczywiście o okularach przeciwsłonecznych, które – oprócz pełnienia funkcji dodatku do stylizacji – stanowią barierę chroniącą jeden z naszych zmysłów: wzrok. Podobnie jak przy zakupie ubrań, butów, żywności czy kosmetyków zwracamy uwagę na ich jakość, tak i w przypadku wyboru okularów słonecznych powinniśmy dobrać takie, które będą odpowiednie do naszych potrzeb nie tylko pod względem wizualnym, ale przede wszystkim jakościowym.

  • Co kupić mamie na Dzień Matki?

    Wielkimi krokami zbliża się Dzień Matki. To szczególne święto jest doskonałą okazją, aby podziękować mamom za ich bezwarunkową miłość i akceptację, trud wychowania, okazywane serce. Tego dnia każda mama powinna czuć się doceniona. Produkty pomagające zachować zdrowie i dbać o urodę to świetne inspiracje na wyjątkowy prezent dla najukochańszej mamy.

  • Jakie leki wziąć ze sobą w wakacyjną podróż?

    Choć wakacyjna podróż kojarzy się przede wszystkim z beztroskim wypoczynkiem i relaksem w ciepłym klimacie, nie możemy zapominać o bezpieczeństwie. Jednym z najważniejszych gwarantów, że wszystko pójdzie dobrze, jest zabranie ze sobą dobrze wyposażonej apteczki. Co wziąć ze sobą w podróż?

  • Jakie suplementy mogą pomóc na stres i zmęczenie?

    Dbałość o zdrowie psychiczne sprowadza się do odpowiedniego stylu życia, który uwzględnia systematycznie wykonywaną aktywność fizyczną, właściwy sposób odżywiania, należytą higienę snu, dobre relacje z bliskimi, wsparcie społeczne oraz znajdowanie czasu na odpoczynek i relaks. Wiele osób zmagających się z chronicznym stresem i zmęczeniem decyduje się często na suplementację diety preparatami bogatymi w bioaktywne składniki wspierające prawidłowe funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego oraz gospodarki hormonalnej. Istnieje co najmniej kilka substancji bioaktywnych, które rzeczywiście mogą wspomagać organizm w walce ze stresem oraz wzmożonym napięciem i zmęczeniem.

  • Jak wyciągnąć psu i kotu kleszcza? Instrukcja krok po kroku

    Kleszcze to uciążliwe pasożyty, które mogą przenosić groźne choroby na zwierzęta. Na szczęście ich usunięcie jest stosunkowo proste, o ile wiemy, jak się do tego zabrać. Jak bezpiecznie i skutecznie wyciągnąć kleszcza psu i kotu, by zminimalizować ryzyko infekcji? Co zrobić z kleszczem?

  • Jak wygląda ugryzienie meszki? Czy można je czymś złagodzić?

    Lato to czas spędzany na świeżym powietrzu, co niestety wiąże się z uciążliwością owadów takich jak meszki. Ich bolesne ugryzienia potrafią skutecznie uprzykrzyć nam wypoczynek. Czy meszki w Polsce przenoszą choroby? Jak poradzić sobie ze swędzącym ugryzieniem meszki?

  • Jak chronić się w trakcie burzy? Co zrobić w razie uderzenia pioruna?

    W związku ze zmianami klimatu gwałtowne zjawiska pogodowe są coraz częstsze w naszej szerokości geograficznej. Dlatego też warto znać zasady bezpieczeństwa podczas burzy. Porażenie piorunem może być poważnym zagrożeniem dla zdrowia, a nawet życia – dowiedz się, jak się zachować w trakcie nawałnicy, aby uniknąć niebezpiecznych sytuacji.

  • Etapy gojenia ran. Jak przyspieszyć proces?

    Czas gojenia się rany jest kwestią indywidualną. Jest to uzależnione od wielu czynników, w tym od obecności chorób przewlekłych, np. cukrzycy typy 2, palenia papierosów, nadużywania alkoholu, przyjmowania niektórych leków, a nawet występowania schorzeń o podłożu autoimmunologicznym. Proces gojenia przebiega w kilku etapach. Warto pamiętać, że można go znacznie przyspieszyć – zarówno za pomocą domowych sposobów, jak i preparatów aptecznych.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij