Ziarniniak obrączkowaty – przyczyny, objawy, leczenie

Ziarniniak obrączkowaty (granuloma annulare) to jedna z chorób ziarniniakowych, w której – jak sama nazwa wskazuje – dochodzi do powstawania zmian skórnych tworzących charakterystyczny pierścieniowy układ. Może towarzyszyć innym chorobom, takim jak cukrzyca czy choroby trzustki, bądź może być wywołany przez zażycie niektórych leków. Jak wygląda ziarniniak obrączkowaty? Jakie choroby wywołują ziarniniaka obrączkowatego? Jak go leczyć?

Ziarniniak obrączkowaty – co to jest?

Ziarniniak obrączkowaty to łagodna choroba skóry, w wyniku której dochodzi do powstawania guzków lub grudek o gładkiej powierzchni w kolorze skóry tworzących ogniska o charakterystycznym obrączkowatym układzie.

Ziarniniak obrączkowaty u dzieci oraz młodych dorosłych występuje zdecydowanie częściej niż w ogólnej populacji. Wykazano również wyraźną predylekcję do jego występowania u kobiet. Choroba ta może mieć charakter zlokalizowany lub rozsiany, a wśród nich wyróżniamy kilka jej postaci: podskórną, rumieniową, blaszkowatą czy perforującą.

Ziarniniak obrączkowaty – przyczyny

Przyczyna tego schorzenia nadal nie została wyjaśniona. Niektórzy twierdzą, że może ona mieć tło immunologiczne. Potwierdzają to ostatnie badania, które wykazały nieprawidłowości w obrębie zmian skórnych w szlakach JAK-STAT oraz zależnych od limfocytów Th1. Wykazano również połączenie pomiędzy powstawaniem charakterystycznych zmian skórnych a współistnieniem cukrzycy oraz chorób trzustki i tarczycy. Jednakże związek przyczynowo-skutkowy w tym wypadku również jest niejasny. Istnieją także przypadki, w których wysiew zmian skórnych sprowokowany był lekami.

Ziarniniak obrączkowaty – jak wygląda?

Charakterystyczne dla ziarniniaka obrączkowatego są zmiany skórne w postaci guzków lub grudek w kolorze skóry układające się często obrączkowato. Ziarniniak obrączkowaty lokalizuje się najczęściej na stopach i grzbietach rąk, ale wykwity mogą pojawić się wszędzie. Jeżeli zmiany skórne ograniczone są do konkretnego miejsca na ciele, np. grzbietu dłoni, mówimy wtedy o postaci zlokalizowanej. Natomiast gdy wykwity pojawiają się w wielu miejscach na ciele jednocześnie (np. kończyny, tułów, twarz), możemy mówić o ziarniniaku obrączkowatym rozsianym. Postać podskórna zazwyczaj pojawia się u dzieci w okolicach stawów, w szczególności na kończynach dolnych. Dla postaci perforującej charakterystyczne jest powstawanie guzków, które następnie rozpadają się i dochodzi do tworzenia się drobnych owrzodzeń.

Ziarniniak obrączkowaty – rozpoznanie

Rozpoznanie choroby możemy postawić na podstawie charakterystycznego obrazu klinicznego. Wykwity skórne w ziarniniaku obrączkowatym często mogą przypominać te występujące w innych jednostkach dermatologicznych. Podobne zmiany skórne pojawiają się w sarkoidozie obrączkowatej, liszaju płaskim obrączkowatym czy guzkach okołostawowych. W przypadku liszaja płaskiego obrączkowatego zmiany na skórze są bardziej płaskie, mają inne umiejscowienie oraz towarzyszy im świąd. W sarkoidozie obrączkowatej guzki mają inny, ciemniejszy kolor (sinobrunatny) oraz współwystępują objawy z innych układów. Guzki stawowe zaś są głębiej położone i występują tylko w obrębie stawów. Gdy obraz kliniczny jest niejasny, powinno wykonać się badanie histopatologiczne wycinka skórnego dla potwierdzenia diagnozy. W histopatologii w przypadku ziarniniaka obrączkowatego powinna być widoczna nekrobioza kolagenu otoczona przez histiocyty.

Ziarniniak obrączkowaty – jak leczyć?

Wielu pacjentów zadaje sobie pytanie, jak pozbyć się ziarniniaka obrączkowatego. W ziarniniaku obrączkowatym maść, która stosowana jest jako leczenie miejscowe pierwszej linii, to zazwyczaj maść z glikokortykosteroidami. Gdy po leczeniu lekiem pierwszej linii nie osiągniemy satysfakcjonujących rezultatów, możemy zastosować leczenie ogólne sulfasalazyną, metotreksatem, hydroksychlorochiną czy dapsonem, bądź fototerapię całego ciała. Niestety w części przypadków, w szczególności w postaci rozsianej ziarniniaka obrączkowatego, leczenie jest długotrwałe i nie zawsze przynosi oczekiwane efekty.

Ziarniniak obrączkowaty a cukrzyca

Chociaż nie została poznana przyczyna powiązania ziarniniaka obrączkowatego i cukrzycy, badania naukowe wyraźnie wskazują częstsze występowanie charakterystycznych zmian skórnych u pacjentów chorujących na cukrzycę. Stwierdzono również zwiększone prawdopodobieństwo wystąpienia ziarniniaka obrączkowatego u pacjentów z innymi chorobami przewlekłymi, takimi jak dyslipidemia, chorobami tarczycy (w szczególności autoimmunologicznymi zapaleniami tarczycy) oraz chorobami trzustki.

Ziarniniak obrączkowaty a nowotwór

Częstym pytaniem, z którym możemy się spotkać, jest to, czy ziarniniak obrączkowaty to nowotwór. Jak już wcześniej zostało wspomniane ziarniniak to dermatologiczne schorzenie z grupy chorób ziarniniakowych (do których należą między innymi również mastocytoza czy sarkoidoza), które nie są nowotworami.