Kwas foliowy metylowany – czy kobiety bez mutacji MTHFR także powinny go suplementować?

Istnieje grupa kobiet, która ze względu na to, że posiada mutację genu MTHF, nie może właściwie metabolizować kwasu foliowego do jego aktywnej postaci, która jest niezbędna m.in do prawidłowego rozwoju płodu. Te pacjentki w trakcie przygotowywania się do zajścia w ciążę, jak i będąc w ciąży, powinny suplementować około 0,4 mg kwasu foliowego i metafoliny, czyli zmetylowanej formy kwasu foliowego. Dowiedz się więcej o kwasie foliowym w zmetylowanej formie, czytając niniejszy artykuł.

Wiele kobiet w momencie podjęcia decyzji o rozpoczęciu starania się o dziecko stoi przed dylematem czy stosować kwas foliowy, metylowany kwas foliowy, czy foliany. Kwas foliowy (witamina B9) jest substancją syntetyczną, która występuje naturalnie w pokarmach w postaci folianów. Natomiast biologicznie aktywną substancją, która bierze udział w licznych procesach w organizmie, jest kwas 5-metyltetrahydrofoliowy (5-MTHF, metafolina), powstający przy udziale enzymu – reduktazy metylenotetrahydrofolianowej. Za prawidłowe działanie tego enzymu odpowiada gen MTHFR. Jednak u niektórych osób może występować mutacja tego genu, co przyczynia się do zaburzenia powstawania aktywnej postaci kwasu foliowego.

Kwas foliowy metylowany a folian – czym się różnią?

Kwas foliowy (folacyna, witamina B9) jest witaminą niezbędną do prawidłowego rozwoju płodu. Jego niedobór może powodować wady cewy nerwowej, jak rozszczep kręgosłupa i mózgowia, a niekiedy nawet bezmózgowie u płodu. Dlatego jego odpowiedni poziom jest niezwykle istotny dla kobiet starających się o poczęcie dziecka, a także będących w ciąży.

W organizmie człowieka, a dokładnie w wątrobie, kwas foliowy ulega przekształceniu do jego aktywnej, czyli zmetylowanej postaci. Reakcja ta zachodzi przy pomocy enzymu, którym jest reduktaza metylenotetrahydrofolianowa. W wyniku tych przemian powstaje biologicznie czynna forma kwasu foliowego, czyli  kwas 5-metyltetrahydrofoliowy (5-MTHF, metafolina). W tej postaci trafia do krwiobiegu i jest dystrybuowany w organizmie do spełniania licznych funkcji.  Dodatkowo podanie zmetylowanego kwasu foliowego to ominięcie wieloetapowych reakcji redukcji folianów, a także ewentualne zaburzenia funkcjonowania enzymów (jak. np. MTHFR), które uczestniczą w przemianach folianów w jelicie cienkim. Co więcej, dotychczas nie stwierdzono żadnych działań niepożądanych w związku ze stosowaniem metafoliny, jednak wymaga to dalszych badań.

Kwas metylowany – źródła w pożywieniu   

W naturalnych pokarmach kwas foliowy występuje w postaci folianów, których pochodną jest metafolina (zmetylowany kwas foliowy). Folian to słowo pochodzenia łacińskiego od słowa  „folium” – liść. Nie jest to przypadkowa nazwa, ponieważ najlepszym źródłem tych substancji są właśnie liście, a dokładniej zielone warzywa liściaste, takie jak sałata, szpinak, kapusta, brukselka. Znaczne ilości tych związków można również znaleźć w kalafiorze, szparagach i awokado. Foliany występują również w innych produktach, jak: bób, zielony groszek, buraki, pomidory, pestki słonecznika, orzechy, cytrusy i przetwory pełnoziarniste. Dobrym źródlem folianów są również produkty pochodzenia zwierzęcego, np. wątróbka, jaja, sery.

Foliany są wrażliwe na działanie wysokiej temperatury i promieni słonecznych, a podczas przechowywania ulegają procesowi utleniania do form słabiej przyswajalnych. Również obróbka kulinarna, jak gotowanie i pieczenie prowadzi do znacznych strat tych związków, które mogą sięgać nawet 40–70%. Z tego powodu żywność będąca źródłem folianów, a zwłaszcza owoce i warzywa najlepiej przechowywać w ciemnym i chłodnym miejscu. Dodatkowo najkorzystniej spożywać je w postaci nieprzetworzonej, czyli na surowo.

Kwas foliowy metylowany a mutacja genu MTHFR

Istnieją doniesienia mówiące o tym, że część kobiet  może mieć problem z metabolizowaniem kwasu foliowego do jego aktywnej postaci, czyli  kwasu 5-metyltetrahydrofoliowego (5-MTHF).  Aktywny metabolit kwasu foliowego powstaje z udziałem enzymu reduktazy metylenotetrahydrofolianowej. Za prawidłowe działanie tego enzymu odpowiada gen MTHFR. Jednak u niektórych osób może występować mutacja tego genu, co przyczynia się do zaburzenia powstawania aktywnej postaci kwasu foliowego. Z tego powodu, jeśli istnieje przypuszczenie o ryzyku mutacji genu MTHFR (polimorfizmu genu MTHFR 677CT i 677TT) warto wtedy suplementować połączenie kwasu foliowego oraz jego zmetylowanej postaci.

Kwas foliowy metylowany – jak dawkować w ciąży i przed ciążą

Suplementacja kwasu foliowego jest zalecana wszystkim kobietom w wieku rozrodczym, a zwłaszcza tym, które planują zajść w ciążę. Przyszła mama powinna rozpocząć przyjmowanie kwasu foliowego co najmniej 6 tygodni przed rozpoczęciem starania się o dziecko, a kiedy uda się być w ciąży, przyjmować go dalej do minimum 2 trymestru. W przypadku ryzyka mutacji genu MTHFR warto wprowadzić codzienną suplementację 0,4 mg kwasu foliowego oraz metafoliny (stabilna sól wapniowa kwasu L-5-metyltetrahydrofoliowego, L-5-MTHF).

Kwas foliowy metylowany – z czym nie łączyć?

Częstą przyczyną upośledzenia mechanizmu wchłaniania folianów u ludzi są stany zapalne przewodu pokarmowego, szczególnie w obrębie jelita cienkiego i żołądka, a także stosowanie niektórych grup leków. Znaczne zmniejszenie biodostępności folianów w jelicie cienkim mogą wywołać niesteroidowe leki  przeciwzapalne, czyli NLPZ (np. aspiryna, ibuprofen) i leki bakteriostatyczne (sulfasalazyna). Ograniczenie absorpcji folianów powodują również substancje będące antagonistami kwasu foliowego, które hamują aktywność reduktazy  dihydrofolianowej, jak np. metotreksat (stosowany np. podczas leczenia nowotworów). Na przyswajalność folianów, w tym poziom zmetylowanego kwasu foliowego wpływa także styl życia. Zarówno palenie papierosów, jak i długotrwałe picie alkoholu powodują obniżenie poziomu metylowanego kwasu foliowego w organizmie.