×
DOZ.PL Darmowa
aplikacja
DOZ.pl
Zainstaluj

Nadmiar magnezu w organizmie – przyczyny, objawy i leczenie hipermagnezemii

Magnez jest jednym z pierwiastków o szczególnym znaczeniu biologicznym. Uczestniczy w wielu procesach, które regulują i wspierają pracę organizmu ludzkiego. Czy jego nadmiar jest szkodliwy? Jak rozpoznać hieprmagnezemię? Co robić, gdy pojawia się za dużo magnezu w organizmie?

Magnez (Mg2+, łac. magnesium) jest czwartym pod względem ilości składnikiem mineralnym ludzkiego organizmu, niezbędnym do jego prawidłowego funkcjonowania. Głównym rezerwuarem magnezu są kości. Pozostałe 40% umiejscowione jest pozakomórkowo i wewnątrzkomórkowo, głównie w mięśniach szkieletowych i tkance miękkiej.

Ilość magnezu zawartego w naszym szkielecie zmniejsza się z wiekiem, dlatego jego prawidłowa podaż w codziennej diecie jest ważna przez całe życie. 

Magnez uczestniczy między innymi w: 

  • metabolizmie komórkowym i produkcji energii (to kofaktor blisko 300 reakcji enzymatycznych, niezbędny do produkcji energii w formie ATP), 
  • przewodnictwie nerwowo-mięśniowym, 
  • uwalnianiu neuroprzekaźników, 
  • ochronie przed stresem oksydacyjnym, 
  • syntezie DNA i RNA, 
  • zmniejszaniu agregacji płytek krwi, 
  • rozszerzaniu naczyń wieńcowych i obwodowych, 
  • regulacji ciśnienia krwi, 
  • aktywacji i wykorzystaniu witaminy D i witamin z grupy B. 

W przebiegu wielu chorób przewlekłych i zapalnych, takich jak: ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej), astma, insulinooporność i cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, choroba Alzheimera, choroba Parkinsona, migrena, osteoporoza czy choroby sercowo-naczyniowe (udar mózgu), może wystąpić obniżony poziom magnezu.

Jednocześnie należy pamiętać o stanach wzmożonego zapotrzebowania na ten konkretny pierwiastek – w sytuacjach zwiększonego wysiłku fizycznego, spożywania dużych ilości kawy bądź alkoholu. 

Nadmiar magnezu w organizmie – czy można przedawkować magnez? 

Magnez, tak jak każdy pierwiastek, możemy przedawkować. Hipermagnezemią nazywamy stan, kiedy stężenie Mg2+ w surowicy krwi przekracza 1,2 mmol/l. Prawidłowe wartości stężenia magnezu mogą się różnić w poszczególnych laboratoriach, najczęściej podawany jest zakres 0,65-1,2 mmol/l. Badania wykazują, że spożycie magnezu jest niższe niż zalecane. Osoby spożywające diety typu zachodniego (Western pattern diet), czyli diety bogate w pełnotłusty nabiał, czerwone mięso, słodycze, makaron, a ubogie w ryby i oliwę z oliwek, przyjmują niskie dawki magnezu (30-50% dziennego zapotrzebowania). Sugeruje się, że spożycie magnezu spadało w ostatnich 100 latach, co może być wynikiem powszechnego stosowania nawozów sztucznych i przetworzonej żywności.

Pokarmy bogate w magnez to głównie: migdały, orzechy, banany, brokuły, brązowy ryż, szpinak, płatki owsiane, nasiona (dynia, sezam, słoneczniki), siemię lniane, soja, kukurydza, tofu. 

Nadmiar magnezu – jakie mogą być przyczyny podwyższonego magnezu? 

Hipermagnezemia to rzadki stan kliniczny, najczęściej pochodzenia jatrogennego, czyli będący niekorzystnym skutkiem leczenia. U osób zdrowych, z prawidłowo funkcjonującymi nerkami, nawet duże ilości magnezu nie powinny stanowić zagrożenia, jednak ryzyko zatrucia rośnie w przypadku obecności czynników ryzyka. Do grupy ryzyka należą osoby starsze i pacjenci z niewydolnością nerek lub zaburzeniami jelit, które długotrwale przyjmują leki przeciwbólowe, przeczyszczające i zobojętniające kwas żołądkowy. Hipermagnezemia, choć niezwykle rzadko, może wystąpić u osób z ciężką niewydolnością nerek, po przedawkowaniu preparatów z magnezem (suplementów diety bądź jako składników środków przeczyszczających) lub w trakcie leczenia litem. Niezwykle rzadko spotyka się hipermagnezemię wywołaną niedoczynnością nadnerczy bądź tarczycy lub niewłaściwym stosowaniem leków w chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy (część z nich zawiera związki magnezu). 

Zasady bezpiecznej suplementacji magnezu w sytuacji niedoboru  

Jeśli masz wątpliwości co do obserwowanych u siebie objawów i wiążesz je z brakiem magnezu, skonsultuj się ze swoim lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej (lekarzem rodzinnym). 

Należy pamiętać, że najlepszą suplementacją jest odpowiednie żywienie, ponadto magnez zawarty w żywności jest lepiej przyswajalny niż większość farmaceutyków. Jeśli decydujesz się na tabletki, pamiętaj, aby preparat magnezu zawsze kupować w aptece, a nie np. w drogerii czy kiosku (w aptece możesz kupić lek, a nie suplement, masz możliwość skorzystania z porady farmaceuty i pewność, że produkt był przechowywany w odpowiednich warunkach). 

Poproś farmaceutę o lek, a nie suplement diety – leki są produktami dokładnie przebadanymi przed wprowadzeniem do obrotu rynkowego, zawierającymi potwierdzone dawki składników aktywnych o działaniu terapeutycznym, natomiast w suplemencie diety znajdują się dawki o charakterze żywieniowym. 

Najlepiej wchłanialnymi formami magnezu są jego cytryniany i mleczany – tlenek magnezu i węglan magnezu mają wyjątkowo niską przyswajalność.

Dobowe zapotrzebowanie na magnez zależy od płci, wieku, aktywności fizycznej i ewentualnych chorób. Dorosła kobieta powinna spożywać ok. 320 mg/dobę, kobieta w ciąży ok. 360 mg/dobę, a mężczyzna 420 mg/dobę. Pamiętaj, że jest to zalecana całkowita dawka magnezu, który przyswajasz także w codziennych posiłkach. Nie przekraczaj zasad dawkowania określonych w ulotce leku. 

Za wysoki magnez – jakie są objawy przedawkowania magnezu? 

Łagodna hipermagnezemia może pozostawać bezobjawowa, jednak wśród możliwych objawów wymienia się: 

  • obniżenie ciśnienia tętniczego,  
  • zaburzenia rytmu serca, bradykardię, zmiany w zapisie EKG (wydłużenie odcinka PQ, blok przewodnictwa przedsionkowo-komorowego i śródkomorowego), 
  • ciężkie zaparcia
  • zatrzymanie moczu, 
  • zaburzenia przewodnictwa nerwowo-mięśniowego (osłabienie mięśni i odruchów głębokich, czyli takich, które objawiają się skurczem mięśnia w reakcji na bodziec, pieczenie, mrowienie, pieczenie, zaczerwienienie i drętwienia w obrębie twarzy), 
  • w skrajnych przypadkach osłabienie mięśni oddechowych, stan „paraliżu” i zatrzymania pracy jelit (niedrożność porażenną jelit) lub zatrzymanie krążenia. 

Wymienione objawy nie są swoiste dla hipermagnezemii, ale mogą być oznaką wielu zagrażających życiu chorób – w przypadku ich zaobserwowania należy zgłosić się do lekarza, który przeprowadzi badanie podmiotowe (wywiad lekarski) i przedmiotowe (tzw. fizykalne) pacjenta i zdecyduje o ewentualnej konieczności poszerzenia diagnostyki i leczeniu. 

Nadmiar magnezu – jak usunąć nadmiar magnezu z organizmu? 

Podczas poszukiwania etiologii hipermagnezemii niezbędne jest poszerzenie panelu badań o pozostałe elektrolity (przede wszystkim potas, sód i wapń), a także parametry nerkowe (kreatynina, mocznik, eGFR), EKG czy gazometrię krwi. 

W zależności od całego obrazu klinicznego (objawy, wartość magnezemii, etiologia, współistniejące choroby i przyjmowane leki) lekarz wybiera najlepszą metodę terapeutyczną. Bardzo istotną kwestią jest usunięcie przyczyny hipermagnezemii (np. odstawienie suplementacji) i jej konsekwentne obniżanie, głównie poprzez stosowanie diuretyków (leków moczopędnych), lub w stanach naglących, takich jak arytmie czy zaburzenia oddychania, poprzez podanie związków wapnia (chlorek wapnia, glukonolaktobionian wapnia). W ostateczności wdraża się dializoterapię.

Zarówno opisany proces diagnostyczny, jak i metody terapeutyczne przeprowadza tylko i wyłącznie wykwalifikowany personel medyczny, a próby samodzielnego leczenia, wprowadzania bądź odstawiania przyjmowanych dotychczas leków mogą nieść ogromne zagrożenie dla zdrowia i życia! 

Bez konsultacji z lekarzem należy unikać przyjmowania preparatów zawierających duże dawki magnezu. W przypadku rozwoju nierozpoznanej wcześniej choroby nerek istnieje ryzyko hipermagnezemii i zagrożenia życia. 

Zawarte w powyższym artykule treści mają charakter informacyjno-edukacyjny i nie mogą zastąpić wizyty u lekarza i bezpośredniego badania podmiotowego i przedmiotowego pacjenta! 

Bibliografia  zwiń/rozwiń

  1. Interna Szczeklika. Podręcznik chorób wewnętrznych 2019, pod red. A. Szczeklika, P. Gajewskiego, Medycyna Praktyczna, Kraków 2019. 
  2. U. Gröber, J. Schmidt, K. Kisters, Magnesium in prevention and therapy, „Nutrients” nr 7 (9) 2015. 
  3. Y.M. Weng, S.Y. Chen, H.C. Chen i in., Hypermagnesemia in a constipated female, „Journal of Emergency Medicine”, nr 44 (1) 2013. 
  4. M.S. Razzaque, Magnesium: are we consuming enough?, „Nutrients”, nr 10 (12) 2018. 
  5. J.J. DiNicolantonio, J.H. O'Keefe, W. Wilson, Subclinical magnesium deficiency: a principal driver of cardiovascular disease and a public health crisis, [korekta opublikowana w „Open Heart” nr 5 (1) 2018, e000668corr1]. „Open Heart” nr 5 (1) 2018, e000668.  
  6. M.D.M. Bibiloni, A. Julibert, E. Argelich i in., Western and mediterranean dietary patterns and physical activity and fitness among spanish older adults, „Nutrients”, nr 9 (7) 2017.  
  7. E. Pietraś, A. Wojtasik, Co warto wiedzieć o magnezie? [online], https://ncez.pl/abc-zywienia-/zasady-zdrowego-zywienia/co-warto-wiedziec-o-magnezie- [dostęp:] 19.01.2020. 

Podziel się: