Aspartam (E 951) – jakie ma właściwości i czy jest szkodliwy?

Aspartam to sztuczny słodzik powszechnie stosowany w żywności. Przez ponad cztery dekady przeprowadzono tysiące badań naukowych dotyczących tej substancji, które często przynosiły sprzeczne wyniki. Nic więc dziwnego, że wokół aspartamu narosło wiele kontrowersji. Choć dla wielu osób stanowi atrakcyjną alternatywę dla cukru, jego obecność w codziennej diecie wciąż budzi żywe dyskusje zarówno wśród konsumentów, jak i specjalistów. Czym właściwie jest związek, który od ponad 40 lat znajduje się pod lupą naukowców?

1. Czym jest aspartam?
2. Aspartam – właściwości słodzika
3. Bezpieczeństwo aspartamu – kontrowersje
4. Skutki uboczne stosowania aspartamu
5. Aspartam – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się:

• czym jest aspartam i jak wpływa na organizm,
• czy można uznać go za bezpieczny dla zdrowia,
• czy jest odpowiedni dla osób z cukrzycą i kobiet w ciąży.

Dzięki temu artykułowi zrozumiesz, czy kontrowersje wokół aspartamu mają potwierdzenie w badaniach naukowych oraz u kogo spożycie tego słodzika może wywołać negatywne skutki.

Czym jest aspartam?

Aspartam to sztuczny słodzik stosowany od lat 70. XX wieku w produktach spożywczych, suplementach diety oraz lekach. Pod względem chemicznym jest estrem metylowym dwóch aminokwasów:

• kwasu asparaginowego,
• fenyloalaniny.

Ten syntetyczny słodzik, oznaczany jako E951, jest jednym z najczęściej stosowanych zamienników cukru na świecie.

Aspartam – właściwości słodzika

Aspartam dostarcza około 4 kcal na gram, podobnie jak zwykły cukier, jednak ze względu na wielokrotnie większą słodkość praktycznie nie wpływa na kaloryczność produktów, ponieważ używamy go zdecydowanie mniej. Charakteryzuje się względną stabilnością w różnych wartościach pH, dzięki czemu może być wykorzystywany w napojach, deserach czy żywności typu „light”. Jest również powszechnie stosowany w produktach dla diabetyków, ponieważ nie podnosi poziomu glukozy we krwi.

Wpływ aspartamu na metabolizm

Organizm metabolizuje aspartam do trzech związków: kwasu asparaginowego, fenyloalaniny i niewielkich ilości metanolu. W ilościach typowych dla przeciętnego spożycia składniki te nie wywołują niepożądanych reakcji u osób zdrowych. Metabolity aspartamu są zbliżone do substancji występujących naturalnie w wielu produktach spożywczych, w tym owocach i białkach pokarmowych.

Bezpieczeństwo aspartamu – kontrowersje

Aspartam jest jedną z najdokładniej przebadanych substancji słodzących. Przez ponad 40 lat poddawano go ocenie w badaniach klinicznych, epidemiologicznych i toksykologicznych. Większość światowych instytucji zdrowotnych, w tym Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) i Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), uznaje aspartam za bezpieczny do spożycia w dopuszczalnych dawkach.

Mimo to wokół tej substancji narosło wiele kontrowersji. Część z nich wynika z błędnych interpretacji badań dotyczących produktów jego rozpadu, zwłaszcza metanolu, który w dużych dawkach jest toksyczny. Ilości metanolu powstające po spożyciu aspartamu są jednak wielokrotnie mniejsze niż te obecne naturalnie m.in. w sokach owocowych. Należy jednak pamiętać, że u niektórych osób spożycie aspartamu może wywołać pewne skutki uboczne.

Aspartam a fenyloketonuria

Najważniejszym przeciwwskazaniem do spożywania aspartamu jest fenyloketonuria (PKU) – rzadka choroba genetyczna, w której organizm nie jest w stanie prawidłowo metabolizować fenyloalaniny. Ze względu na to, że aspartam jest źródłem fenyloalaniny, osoby z PKU muszą go bezwzględnie unikać. Z tego powodu na produktach z aspartamem zawsze znajduje się odpowiednie ostrzeżenie.

Skutki uboczne stosowania aspartamu

U większości zdrowych osób aspartam nie wywołuje działań niepożądanych, jeśli jest spożywany w ilościach mieszczących się w granicach norm. U osób szczególnie wrażliwych mogą jednak wystąpić dolegliwości takie jak:

• bóle głowy lub migreny (sporadycznie raportowane),
• rzadkie reakcje alergiczne (np. wysypka czy świąd),
• dyskomfort u osób z zaburzeniami metabolicznymi,
• potencjalne nasilenie objawów u części osób z zaburzeniami psychicznymi (zjawisko niejednoznaczne i wymagające dalszych badań).

Aspartam – najczęściej zadawane pytania

Jaka jest bezpieczna dzienna dawka aspartamu?

Dopuszczalne dzienne spożycie (ADI) ustalone przez EFSA wynosi 40 mg na kilogram masy ciała na dobę.

Czy aspartam ma działanie rakotwórcze?

Większość badań naukowych nie potwierdza związku między aspartamem a nowotworami. EFSA i FDA wielokrotnie oceniały tę substancję jako bezpieczną w kontekście ryzyka onkologicznego. Kontrowersje wynikają głównie z badań niskiej jakości lub błędnie interpretowanych eksperymentów na zwierzętach. Obecnie trwają kolejne analizy, jednak dotychczasowe dowody nie uzasadniają klasyfikowania aspartamu jako substancji rakotwórczej w dawkach spożywczych.

Czy aspartam szkodzi na jelita?

Dostępne dane nie wskazują jednoznacznie, aby aspartam negatywnie wpływał na mikrobiotę jelitową ani pracę przewodu pokarmowego u osób zdrowych. Ewentualne dolegliwości zwykle wynikają z indywidualnej nadwrażliwości lub spożycia dużych ilości produktów wysokoprzetworzonych.

Czy aspartam powoduje wzrost poziomu glukozy?

Nie. Aspartam nie podnosi poziomu glukozy ani nie wywołuje reakcji insulinowej. Z tego powodu bywa stosowany jako zamiennik cukru w diecie osób z cukrzycą.

Jaki jest indeks glikemiczny aspartamu?

Aspartam ma indeks glikemiczny równy 0, ponieważ nie zawiera przyswajalnych węglowodanów i nie wpływa na poziom cukru we krwi.