Czynniki ryzyka gruźlicy
Maciej Rek

Czynniki ryzyka gruźlicy

Gruźlica jest potencjalnie poważną chorobą zakaźną, która w 90% przypadków dotyczy płuc. Bakterie wywołujące gruźlicę tzw. prątki mogą rozprzestrzeniać się z jednej osoby na drugą drogą kropelkową poprzez kaszel i kichanie. Według danych WHO największa liczba zachorowań i zgonów jest obserwowana w krajach rozwijających się, w szczególności w Afryce i Azji. W Polsce w ostatnich latach obserwuję się niewielki stopniowy spadek zachorowalności na gruźlicę, niemniej jednak jest to nadal choroba często występująca.

Nasz organizm może być siedliskiem bakterii wywołujących gruźlicę, jednak układ odpornościowy zazwyczaj uniemożliwia zachorowanie.
Dlatego gruźlicę dzielimy na:

  • Utajoną, kiedy bakterie pozostają w organizmie w stanie nieaktywnym i nie powodują żadnych objawów. Utajona gruźlica nie jest chorobą zakaźną. Może natomiast przekształcić się w postać aktywną, dlatego leczenie jest jak najbardziej wskazane, gdyż szacuje się, że blisko 2 miliardy ludzi ma utajoną postać gruźlicy.
  • Aktywną, kiedy rozwijają się pewne objawy i choroba może przenosić się na innych ludzi. Może to nastąpić w ciągu kilku pierwszych tygodni po zakażeniu bakteriami gruźlicy lub może wystąpić nawet kilka lat później.

Do najczęstszych objawów aktywnej gruźlicy należą:

  • Kaszel, który trwa >3 lub więcej tygodni
  • Odkrztuszanie krwi
  • Ból w klatce piersiowej lub ból przy oddychaniu i kaszlu
  • Niezamierzona utrata masy ciała
  • Zmęczenie
  • Gorączka
  • Nocne poty
  • Dreszcze
  • Utrata apetytu

Gruźlica może również zajmować inne narządy takie jak nerki, kręgosłup, czy mózg. Jeśli występuje poza płucami charakterystyczne objawy różnią się w zależności od objętych organów. Na przykład, gruźlica kręgosłupa może być przyczyną bólów pleców, a gruźlica zajmująca nerki może być przyczyną pojawienia się krwi w moczu.

Pamiętaj! Każdy może zachorować na gruźlicę. Jeśli masz gorączkę, niewyjaśnioną utratę masy ciała, poty nocne lub uporczywy kaszel – skonsultuj się z lekarzem! Często są to objawy gruźlicy.

Czynniki ryzyka gruźlicy:

  • Osłabiony układ odpornościowy - stan ten może występować w: zakażeniu wirusem HIV, AIDS, cukrzycy, schyłkowej niewydolności nerek, niektórych nowotworach, w czasie chemioterapii, w wyniku stosowania niektórych leków np. w przebiegu reumatoidalnego zapalenia stawów, łuszczycy, chorobie Crohna; osłabienie układu odpornościowego może również występować w niedożywieniu, bardzo młodym lub podeszłym wieku.
  • Podróże lub długie pobyty w niektórych krajach - podróże do krajów, które mają wysoki wskaźnik zachorowania na gruźlicę oraz gruźlicę lekooporną, takie jak: Afryka Subsaharyjska,Indie, Chiny, Rosja, Pakistan.
  • Ubóstwo, używki, bezdomność - używanie narkotyków, palenie tytoniu, brak odpowiedniej opieki medycznej znacznie zwiększają ryzyko zachorowania na gruźlicę.
Bez leczenia, gruźlica może być śmiertelna. Nieleczona czynna choroba zazwyczaj zajmuje płuca, ale może rozprzestrzeniać się na inne narządy wewnętrzne za pośrednictwem układu krwionośnego.

Do powikłań gruźlicy należą:

  • Zmiany kostno-stawowe. Ból pleców i sztywność są częstymi powikłaniami gruźlicy.
  • Uszkodzenia w obrębie stawów. Gruźlica najczęściej dotyka stawy biodrowe i kolanowe.
  • Zapalenie opon mózgowych. Może spowodować trwałe lub przerywane bóle głowy utrzymujące się przez kilka tygodni. Oprócz tego mogą dołączać się dodatkowe objawy pod postacią różnych zaburzeń psychicznych.
  • Zaburzenia czynności wątroby lub nerek. Wątroba i nerki biorą udział m.in. w oczyszczaniu organizmu z toksyn. Funkcje te mogą zostać znacznie osłabione podczas zachorowania na gruźlicę.
  • Zaburzenia czynności serca. W pewnych rzadszych przypadkach gruźlica może zaatakować tkanki otaczające serce, powodując ich stan zapalny i w konsekwencji gromadzenie się płynu wokół serca (tzw. tamponada serca), co może doprowadzić do niebezpiecznych zaburzeń rytmu oraz niewydolności serca, która może być śmiertelna.

Badania pomocne przy rozpoznaniu:

W trakcie badania fizykalnego lekarz powinien zbadać węzły chłonne i osłuchać płuca. Najpowszechniej stosowanym narzędziem diagnostycznym gruźlicy jest prosty test skórny gdzie niewielką ilość substancji zwaną tuberkulinową wstrzykuje się tuż pod skórę, na wewnętrznej stronie przedramienia. Wynik oceniany jest po upływie 48h do 72h. Test ten nie jest doskonały. Zdarza się, że sugeruje zachorowanie na gruźlicę, gdy w rzeczywistości jej nie ma. Może również być pomyłką w drugą stronę (głównie dotyczy to dzieci, osób starszych i chorych na AIDS gdzie zostały zakażone, ale układ odpornościowy nie zdążył zareagować na bakterie.)

  • Badania krwi mogą być wykorzystywane w celu potwierdzenia lub wykluczenia utajonej lub czynnej gruźlicy. Badania te wykorzystują zaawansowaną technologię do pomiaru reakcji układu odpornościowego na bakterię wywołującą gruźlicę. Do testów tych zalicza się m.in. QuantiFERON i testy T-SPOT.
  • Badania obrazowe. Osoby z dodatnim wynikiem testu skórnego powinny mieć wykonane zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej lub tomografię komputerową.
  • Badania plwociny. Jeśli RTG klatki piersiowej nie wykazuje cech gruźlicy, lekarz może pobrać próbki plwociny – czyli śluzu, który pojawia się podczas kaszlu. Próbki badane są na gruźlicę bakterii. Próbki plwociny mogą być również wykorzystywane do testowania szczepów lekoopornych TB. Jest to bardzo pomocne przy wyborze odpowiedniego leczenia. Hodowla bakterii na specjalnych pożywkach jest długotrwała czasem od 4 do 8 tygodni.

Leczenie gruźlicy jest skomplikowanym i długotrwałym procesem. Jedynym sposobem wyleczenia jest systematyczność przyjmowania leków. Pominięcie dawki lub ich nieregularne zażywanie może przyczynić się do wytworzenia lekoopornych szczepów bakterii i znacznie utrudnić leczenie. Antybiotyki są podstawą leczenia gruźlicy. Do leków stosowanych należą: izoniazyd, ryfampicyna, etambutol, pyrazynamid, streptomycyna.

Schemat leczenia szpitalnego zawiera 2 leki, na które prątki uzyskane od chorego są wrażliwe. Na początku każdy chory musi zostać zgłoszony do Rejonowego Rejestru Gruźlicy oraz wykonuje się zestaw badań laboratoryjnych oceniających stan wątroby, czynność nerek oraz poziom płytek krwi.

W przypadku nowego zachorowania na gruźlicę, należy wstępnie przyjmować antybiotyki, przez co najmniej 2 miesiące. Następnie kontynuować przez okres 4 -12 miesięcy. Dokładne dawki i czas trwania leczenia zależy od wieku, ogólnego stanu zdrowia, oraz postaci gruźlicy (utajonej lub czynnej). W postaciach opornych na leczenie stosuje się fluorochinolony oraz takie leki jak: amikacyna, kanamycyna lub kapreomycyna.

Polecane dla Ciebie

Szczepienia

W krajach, gdzie gruźlica jest bardziej powszechna, niemowlęta w ciągu 24h otrzymują szczepienie (BCG), ponieważ zapobiega ciężkiej gruźlicy u dzieci. Nie stosuje się dawek przypominających.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Leki przeciwwirusowe na grypę. Czym jest amantadyna, rymantadyna, oseltamiwir i zanamiwir?

    Najsilniejszymi lekami przeciwwirusowymi na grypę są amantadyna, rymantadyna (leki starej generacji), oseltamiwir i zanamiwir (leki nowej generacji). Stosowane są jedynie na wskazanie lekarza, który tylko w uzasadnionych przypadkach wdroży leczenie tymi substancjami. Mają one charakter wirusostatyczny, a leczenie z ich udziałem trwa najczęściej 5. dni. Jakie są przeciwwskazania do stosowania leków przeciwwirusowych, jaki jest ich mechanizm działania oraz kiedy leki na grypę są skuteczne? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Etenzamid – składnik leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych. Właściwości, przeciwwskazania

    Etenzamid, czyli salicylan, to składnik, który często jest łączony z kwasem acetylosalicylowym i kofeiną. Komplet tych związków sprawia, że ich skuteczność przeciwbólowa lub przeciwzapalna jest bardzo wysoka. Zazwyczaj preparaty z tym składnikiem zalecane są w bólach głowy, bólach mięśniowo-szkieletowych, a także bólach o umiarkowanym nasileniu o podłożu zapalnym. Czy u dzieci można stosować etenzamid, jaka jest bezpieczna, maksymalna dawka dzienna tej substancji dla osoby dorosłej i jaki jest mechanizm działania etenzamidu? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Foliany – właściwości i źródła folacyny i kwasu foliowego

    Foliany, czyli folacyna i kwas foliowy stanowią szeroką grupę związków, będącymi pochodnymi pteryny, które różnią się stopniem utlenienia i charakteryzują się aktywnością biologiczną kwasu foliowego. Kwas foliowy nie ma toksycznego charakteru, niemniej jego zbyt duże dawki mogą utrudniać rozpoznanie niedokrwistości wywołanej niedoborem witaminy B12. Jakie są objawy niedoboru folianów, co stanowi najlepsze źródła tych związków w pożywieniu oraz jaka jest zalecana dawka dzienna folianów? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Izotretynoina – działanie, dawkowanie, skutki oboczne, zasady terapii

    W ostatnich latach bardzo popularne stało się leczenie trądziku izotretynoiną. Pomimo wielu skutków ubocznych, z jakimi wiąże się ta terapia, decydują się na nią nawet te osoby, u których trądzik nie jest wyjątkowo nasilony. Czym jest izotretynoina, dlaczego kobiety w ciąży nie mogą jej stosować oraz jak wylicza się dawkę skumulowaną?

  • Ubichinol – co to jest? Wskazania do stosowania koenzymu Q10, dawkownie, efekty

    Ubichinol to aktywna forma koenzymu Q10, przez niektórych określana mianem „super paliwa" dla organizmu. Jest związkiem chemicznym z grupy chinonów, który wpływa na funkcjonalność komórek, dbając o ich prawidłowy rozwój. Aby uzupełnić niedobory koenzymu Q10, warto wybierać suplementy zawierające jego aktywną postać, która uważana jest za łatwiej przyswajalną niż postać utleniona – ubichinon. Kiedy stosować ubichinol, jak dawkować koenzym Q10 i na jakie efekty można liczyć, zażywając go regularnie?

  • Chlorella – jakie ma właściwości? Czy warto ją stosować i jak dawkować?

    Chlorella jest zieloną algą, która należy do grupy zielenic. Zawiera więcej kwasu foliowego i żelaza niż inne pokarmy roślinne. Suplementacja chlorelli może wpływać korzystnie na obniżenie czynników predysponujących do chorób sercowo-naczyniowych i metabolicznych, stanowić element uzupełniający niedobory białka, a także być stosowana podczas detoksu organizmu. Jak dawkować chlorellę, czy można ją stosować w ciąży lub podawać ją dzieciom, a także jakie mogą być skutki uboczne suplementacji tego produktu typu superfood?

  • Chlorheksydyna – w czym wystepuje? Leki z nią w składzie

    Chlorheksydyna to jeden ze środków najpowszechniej stosowanych do celów antyseptyki. Warto wiedzieć w jakich produktach występuje oraz jakie są przeciwwskazania do jego użycia. 

  • Jak działa mentol? W jakich produktach można go znaleźć?

    Mentol, który kojarzymy ze świeżym zapachem i odświeżającym smakiem, wykazuje wiele właściwości leczniczych. Z tego względu znajdziemy go nie tylko w kosmetykach czy popularnych produktach spożywczych, ale także i farmaceutykach. Jakie zatem dokładnie działanie wykazuje mentol? Czy może być szkodliwy? Kto powinien ograniczyć jego stosowanie?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij