12 czynników wpływających na powstawanie płaskostopia

Stopa ludzka stanowi misternie dopracowane arcydzieło biomechaniki porównywalne z najlepszymi konstrukcjami architektonicznymi - nieosiągalne dotąd w tak prężnie rozwijających się dziedzinach jak protetyka czy robotyka. Jak inaczej bowiem można określić element dający nam podparcie przez całe życie, złożony z 26 kości połączonych przez 33 stawy, stabilizowanych, poruszanych i utrzymywanych w odpowiednim ustawieniu przez 20 mięśni około stu więzadeł? Na tym właśnie, kunsztownej budowy elemencie opiera się cały ciężar naszego ciała pełniąc zarazem funkcję podporową jak i lokomocyjną.

Niestety, struktury o skomplikowanej budowie, składające się z wielu elementów, wystawiane na codzienne próby wytrzymałościowe w niesprzyjającym środowisku często się „psują”.

Płaskostopie

Płaskostopie (łac. pesplanus) - zniekształcenie stopy charakteryzujące się obniżeniem łuków wysklepiających stopy. Prawidłowo zbudowana stopa opiera się o podłoże w trzech punktach - na pięcie oraz głowie pierwszej i piątej kości śródstopia. Między tymi punktami przebiegają łuki stopy: podłużny przyśrodkowy, podłużny boczny i poprzeczny przedni. Obniżenie się łuków prowadzi do powstania płaskostopia. Najczęstszą przyczyną takich zmian jest niewydolność mięśni odpowiedzialnych za utrzymanie łuków stopy.

Płaski wygląd podeszwy stopy przed ukończeniem 3 roku życia jest zjawiskiem prawidłowym. Wynika on z obecności grubej warstwy tkanki tłuszczowej podskórnej podeszwy.

Z biegiem lat ilość tkanki tłuszczowej maleje uwidaczniając łuk podłużny przyśrodkowy, oraz łuk poprzeczny stopy. Płaskostopie (ang.flatfeet) może być:

  • elastyczne (ang. flexible) - płaskie, bez widocznego łuku przyśrodkowego w czasie obciążenia ciężarem ciała, ale wyglądającego prawidłowo w sytuacji bez obciążenia,
  • sztywne (ang. rigid) - płaskie nawet w momencie braku obciążenia stopy.

Płaskostopie elastyczne jest bardziej powszechne. Wynika z obecności luźnych lub zdegenerowanych więzadeł stawowych (niewystarczającego biernego wsparcia łuku). Występuje najczęściej w okresie dziecięcym, po czym ustępuje z wiekiem - gdy więzadła wzmacniają się w trakcie ich rozwoju. U dorosłych natomiast stan ten utrzymuje się jedynie przez pewien okres czasu dając objawy bólowe, bądź przebiegając bezobjawowo.

Płaskostopie sztywne utrzymujące się od okresu dzieciństwa prawdopodobnie jest wynikiem zniekształcenia kości (np. zrostu sąsiednich kości stępu).

Wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje płaskostopia:

  • płaskostopie podłużne będące wynikiem obniżenia łuku przyśrodkowego stopy
  • płaskostopie poprzeczne będące skutkiem obniżenia łuku poprzecznego przedniego stopy

Najczęstszą postacią płaskostopia jest stopa płaska podłużnie charakteryzująca się:

  • obniżeniem łuków podłużnych – zwłaszcza przyśrodkowego
  • koślawością kości piętowej
  • szybkim męczeniem się oraz bolesnością stóp i łydek

Płaskostopie podłużne nabyte (ang. acquiredflatfeet) ("opadające łuki") przypuszczalnie jest następstwem dysfunkcji mięśnia piszczelowego tylnego - zapewniającego dynamiczne wsparcie łuku. Przyczyną może być uraz bądź zwyrodnienie związane z wiekiem lub zanikiem unerwienia. W razie braku prawidłowego wsparcia (biernego lub dynamicznego) wiązadło piętowo-łódkowe podeszwowe nie może podpierać głowy kości skokowej. Tym samym głowa tej kości przemieszcza się do dołu i w stronę przyśrodkową sprawiając, że staje się widocznie wystająca. W rezultacie pojawia się spłaszczenie przyśrodkowej części łuku podłużnego wraz z odchyleniem do boku przodostopia. Płaskostopie podłużne jest szczególnie powszechne wśród osób starszych, które nagle przybierają na wadze, lub przyjmują postawę stojącą, do której nie są przyzwyczajeni, zwiększając zarówno nacisk na mięśnie, jak i napięcie więzadeł podtrzymujących łuki.

Odpowiedzialne za wysklepienie łuku podłużnego są głównie mięśnie: piszczelowy przedni, piszczelowy tylny, strzałkowy długi oraz wszystkie mięśnie podeszwowej strony stopy. Ich osłabienie i rozciągnięcie powoduje obniżenie i zanik łuków stopy. Często towarzyszy temu przykurcz mięśnia trójgłowego łydki, który utrwala koślawe ustawienie pięty. Płaskostopie prowadzi do powstawania przewlekłych stanów zapalnych torebek i więzadeł stawowych stopy, jej obrzęku i bolesności utrudniających, niekiedy nawet uniemożliwiających stanie i chodzenie.

Płaskostopie poprzeczne wielu osobom nie sprawia bólu przez całe życie. Dlatego też ortopedzi nie traktują go, jako jednostki chorobowej. Staje się nią dopiero wtedy, gdy jest przyczyną dolegliwości (metatarsalgii).

Płaskostopie poprzeczne nie stanowi schorzenia, tylko odbiegającą od normy budowę stopy. Natomiast za chorobę uważa się związaną z nią bezpośrednio metatarsalgię - czyli dolegliwości bólowe pod głowami kości śródstopia.

Konsekwencją wystąpienia płaskostopia poprzecznego często jest tendencja do powstania haluksów (hallux - paluch koślawy). Dodatkowo, przeciążenia przodostopia powodują rozchodzenie się wachlarzowato kości śródstopia. Obniżenie łuku poprzecznego doprowadza do nadmiernego rozstawu palców, co powoduje ich nadmierne ściskanie w trakcie chodu. Tendencja do koślawości pociąga za sobą zmiany w ustawieniu drugiego palca, który staje się młotkowaty.

Czynniki wpływające na powstawanie płaskostopia:

  • uraz,
  • chodzenie głównie po twardym podłożu,
  • praca stojąca,
  • nadwaga, otyłość,
  • chodzenie na wysokich obcasach,
  • chodzenie w nieergonomicznym obuwiu,
  • dziedziczenie specyficznego typu budowy szkieletowej, sprzyjającego płaskostopiu,
  • nadmierne obciążanie stóp w czasie pracy,
  • zmiany hormonalne,
  • płaskostopie może się pojawić lub nasilić u kobiet w trakcie ciąży,
  • niewłaściwe stosowanie wkładek ortopedycznych,
  • długotrwałe unieruchomienie stopy.

Diagnostyka

W celu zdiagnozowania płaskostopia należy wykonać badanie z użyciem podoskopu i platformy pedobarograficznej.

Podoskop to przyrząd, który wykonuje zdjęcie podeszwowej części stóp, pozwalające ocenić ich kształt. Platforma pedobarograficzna rejestruje rozkład obciążenia na stopie podczas chodu i biegu.

Leczenie

W walce z płaskostopiem zalecałbym:

  • odpowiednio zastosowany kinesiology taping (z uwagi na dużo wyższy komfort użytkowania niż w przypadku zaopatrzenia ortopedycznego),
  • zabiegi fizykoterapeutyczne (w przypadku bólu lub stanu zapalnego),
  • środki farmakologiczne (w przypadku bólu lub stanu zapalnego),
  • indywidualnie dobrane ćwiczenia wzmacniające mięśnie odpowiedzialne za wysklepienie łuków,
  • indywidualnie dobrane ćwiczenia rozciągające,
  • pływanie (wzmacnia wszystkie mięśnie w warunkach odciążających stawy)
  • wygodne, szerokie obuwie,
  • odpowiednio dobrane wkładki ortopedyczne,
  • aparaty korygujące paluch,
  • zabieg operacyjny (w utrwalonych zmianach).

Pamiętajmy, że wkładki ortopedyczne, stosowane u dzieci, nie zastępują wykonywania ćwiczeń.


Podziel się:


Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus