Parodontoza – czy dotyczy tylko starszych osób?

W jamie ustnej żyje ok. 500 rodzajów bakterii. Szkodliwe z nich, gramujemne, przyczyniają się do rozwoju parodontozy. Ten termin jest już dzisiaj rzadko używany, a problem traktuje się szerzej jako zespół chorób przyzębia.

Tak naprawdę, trudno zaobserwować początek choroby. Pierwszym niepokojącym objawem jest zaczerwienienie i krwawienie dziąseł. Ale już nadmierne odkładanie się kamienia nazębnego, nieprzyjemny zapach z ust czy nadwrażliwość tkanek powinny zaalarmować pacjenta. Natomiast rozchwianie zębów jest już wynikiem zapalenia tkanki wokół zęba. Struktura tkanki łączącej ząb z kością ulega niszczeniu, tworząc coraz większą kieszonkę dziąsłową, a przestrzeń między zębem i dziąsłem pogłębia się powodując rozchwianie i wypadanie zębów.

Klasyfikacja chorób dziąseł obejmuje 2 grupy z kilkoma podgrupami jednostek chorobowych różniących się etiologią i obrazem klinicznym. Zapalenie dziąseł (gingivitis) spowodowane jest przez substancje przenikające z płytki bakteryjnej, gromadzącej się wokół szyjki zęba i w przestrzeniach międzyzębowych, oraz przez inne miejscowe lub ogólnoustrojowe czynniki sprzyjające kumulowaniu się albo retencji płytki bakteryjnej. Objawy kliniczne tej grupy chorób są różnorodne i one właśnie stanowią podstawę do wyodrębnienia poszczególnych rodzajów zapalenia dziąseł. Tradycyjnie zapalenie dziąseł uważane jest za zapowiedź pojawienia się zapalenia przyzębia (periodontitis). Wiele publikacji jednak wskazuje na utrzymywanie się stanu zapalnego dziąseł nawet do późnej starości pacjenta.

Objawy zapalenia dziąseł

Ważnymi wizualnymi objawami zapaleń dziąseł są:

  • zmiany zabarwienia dziąsła,
  • zmiany kształtu dziąsła (obrzęk, rozrost) i jego konsystencji,
  • stwierdzalna badaniem zgłębnikiem periodontologicznym obecność szczeliny dziąsłowej,
  • krwawienie podczas zgłębnikowania szczeliny dziąsłowej,
  • brak zmian radiologicznych w kości wyrostka zębodołowego.

Etiologia występowania chorób przyzębia jest różnorodna. Wyróżniamy zapalenia dziąseł związane z płytką bakteryjną, z zaburzeniami układu hormonalnego, modyfikowane przez leki, choroby dziąseł związane z niedoborami żywnościowymi, uwarunkowane genetycznie, zmiany w obrębie dziąseł w przebiegu chorób ogólnoustrojowych, a nawet choroby dziąseł pochodzenia alergicznego.

Podział zapalenia przyzębia jest różnorodny. Stosując najprostszy z nich wyróżniamy zapalenie przyzębia przewlekłe (periodontitis chronica) oraz zapalenie przyzębia agresywne (periodontitis aggressiva). Schorzenia te nie leczone kończą się rozchwianiem zębów osadzonych w rozpulchnionych dziąsłach i w efekcie wypadaniem zębów. Zapalenie dziąseł związane z występowaniem płytki nazębnej jest chorobą przewlekłą, wywołaną przez drobnoustroje bytujące na powierzchni zęba. Rozwija się ono u wszystkich ogólnie zdrowych osób, które zaprzestają szczotkowania zębów przez 1-3 tygodnie. Wieloletnie poszukiwania nie pozwalają dotąd na wiązanie tej choroby z jakimś określonym gatunkiem czy rodzajem drobnoustrojów. W przebiegu przewlekłego zapalenia dziąseł związanego z płytką nazębną, drobnoustroje nie penetrują do tkanek dziąsła. Ich szkodliwe oddziaływanie wiąże się z nagromadzeniem w płytce i na powierzchni tkanki dziąsła substancji, które oddziaływując poprzez nabłonek i penetrując w głąb tkanek, podtrzymują proces zapalenia.

Częściej u dorosłych

Choroby te najczęściej zostają zdiagnozowane u osób dorosłych. W przypadku ich występowania u dzieci były do niedawna traktowane jako nieistotne, przejściowe, związane z wymianą uzębienia. Uważano, że problem ten dotyczy wieku dojrzałego. Stopniowo wprowadzane badania epidemiologiczne w zakresie chorób przyzębia w naszej populacji udowodniły wagę zagadnienia, a jednoczesny postęp wiedzy w tej dziedzinie skupia uwagę na przyzębiu dzieci.

Postawiono pytanie, czy zapalenia przyzębia wieku dojrzałego biorą swój początek we wczesnym dzieciństwie? Skutki przewlekłego zapalenia dziąseł u dzieci nie są jeszcze ściśle udowodnione. Natomiast u dzieci spotyka się częściej niż jest to opisywane w piśmiennictwie, zapalenia dotyczące wszystkich struktur przyzębia. Różnice w składzie płytki bakteryjnej i w jej metabolizmie warunkują mniejszą możliwość drażnienia tkanek. Co więcej, stwierdzono u zdrowych dzieci, z czterokrotnie grubszą warstwą płytki bakteryjnej niż w grupie kontrolnej dorosłych, czterokrotnie niższe wskaźniki stanu zapalnego dziąseł. Zatem zapalenia u dzieci postępują mniej dramatycznie i nie prowadzą do dużej destrukcji, podczas gdy u dorosłych proces ten ma charakter od początku powolnie postępujący. Większość zapaleń u dzieci przebiega bez objawów subiektywnych lub są one nikłe i bagatelizowane.

Wczesne leczenie zapaleń dziąseł jest proste, szybkie i skuteczne, natomiast przeoczenie ich stwarza ryzyko uogólnienia i rozprzestrzenienia w tkankach przyzębia, a także większego jeszcze zaniedbania higieny jamy ustnej.

Leczenie zapaleń przyzębia u dzieci i młodzieży wymaga czynnego zaangażowania zarówno ze strony lekarza jak i pacjenta. Jest ono pozornie proste, na ogół nie wymaga stosowania leków, ale w istocie jest bardzo trudne, ponieważ wymaga dyscypliny i systematyczności ze strony pacjenta i dużego zaangażowania lekarza. Szybko wyleczony pierwszy incydent zapalenia może nie pozostawić tak znacznych zmian tkankowych, aby wymagały leczenia chirurgicznego czy uzupełnień protetycznych.

Paradontopatia u osób w wieku starszym najczęściej rozpoczyna się krwawieniem dziąseł. Pacjent skarży się także na nieokreślony, drażniący ból szczęki, smak krwi w ustach, poczucie rozchwiania zębów. Dolegliwości te mogą się nasilać z wiekiem. Usuwanie kamienia i wyłyżeczkowanie kieszonek przyzębnych jest niezbędne dla właściwej higieny zęba i powinno być regularnie przeprowadzane. Nie jest normalne, że dziąsła krwawią. Kamień nawet w niewielkiej ilości drażni, nie pozwala na zagojenie dziąsła. W połączeniu z resztkami pokarmowymi i bakteriami, które się tam znajdują, kamień sprzyja paradontopatii. Aby powstrzymać chorobę i nie dopuścić do jej nawrotu trzeba odbyć długotrwałe, poważne leczenie. Codzienne, dokładne mycie zębów po każdym posiłku jest konieczne. Jeśli jednak nastąpiło obniżenie przyczepu dziąseł lub też rozpad kości wyrostka zębodołowego, ani dziąsło, ani kość nie odtworzą się.

Ważna profilaktyka

Profilaktyka i zapobieganie chorobom przyzębia powinny uwzględniać działanie skierowane przeciw czynnikom etiologicznym choroby. Chociaż nie są one, w stosunku do periodontopatii, dokładnie poznane, to jednak na podstawie aktualnego stanu wiedzy można ukierunkować działanie profilaktyczne na:

  • walkę z płytką bakteryjną nazębno-dziasłową,
  • eliminowanie czynników ułatwiających gromadzenie się płytki,
  • eliminowanie czynników urazowych,
  • zmniejszenie wpływu szkodliwych czynników ogólnoustrojowych,
  • zwiększenie odporności gospodarza.

Aby działania profilaktyczne były skuteczne, muszą być prowadzone przy czynnym udziale pacjenta. Role muszą być więc podzielone między zainteresowanego stosującego profilaktykę domową, a zespół stomatologiczny, który stosuje profilaktykę profesjonalną.
Profilaktyka domowa to dbałość o: właściwą higienę jamy ustnej, odpowiedni skład i konsystencję pożywienia, racjonalny tryb życia, do pacjenta należy też punktualne zgłaszanie się na wizyty kontrolne. Natomiast profilaktyka profesjonalna koncentruje się na:

  • pouczaniu pacjenta co do diety, trybu życia, a przede wszystkim właściwej higieny jamy ustnej,
  • okresowych zabiegach profilaktycznych, które mają korygować niedokładności zabiegów domowych,
  • szczególnej opiece nad osobami z dużym ryzykiem chorób przyzębia.

Z pewnością można zgodzić się ze stwierdzeniem, że jeżeli czyści się zęby systematycznie, dokładnie i odpowiednio długo (2-3 min.), to metoda szczotkowania nie jest najistotniejsza. Jednak celowe jest różnicowanie metod szczotkowania zębów w zależności od wieku, stanu jamy ustnej, a nawet indywidualnych potrzeb pacjenta. Właściwa opieka stomatologiczna i wizyty w gabinecie higieny stomatologicznej pozwolą na prawidłowy dobór odpowiednich form zabiegów stosowanych w profilaktyce chorób przyzębia.

Podstępna parodontoza

Jak wykazano sam jej przebieg może być bardzo podstępny.Czasami, zanim pierwsze objawy zostaną zauważone, mogą upłynąć długie lata. Brak na nie reakcji pacjenta może doprowadzić do nieprzyjemnych efektów. Najbardziej charakterystycznym objawem parodontozy jest powstawanie omówionych wcześniej kieszonek, które tworzą się między zębami, a tkanką dziąsła. Bezpośrednią przyczyną choroby są bakterie znajdujące się w osadzie nazębnym (plaque) między zębem, a krawędzią dziąsła. Osad inaczej zwany płytką nazębną sprzyja powstawaniu omówionych wcześniej zapaleń przyzębia. Stan zapalny wynika z gromadzenia się przylegającego ściśle do ścianki zęba osadu składającego się z bakterii bytujących w jamie ustnej, resztek pokarmu, złuszczonych komórek błony śluzowej, oraz kamienia nazębnego. W wyniku powstałego stanu zapalnego, dziąsło staje się obrzęknięte, bolesne, krwawi, z czasem też zmienia swój kontur. Utrzymujący się obrzęk pogłębia szczelinę pomiędzy dziąsłem a zębem, doprowadzając do powstania tzw. kieszonki dziąsłowej, w której gromadzą się bakterie.
Do rozwoju choroby przyczyniają się wady zgryzu, umożliwiające zaleganie pokarmu pomiędzy zębami, obecność kamienia nazębnego, źle założone, stare, niezmienione wypełnienia i korony nazębne, schorzenia przyzębia, różnego rodzaju choroby takie jak cukrzyca, zaburzenia hormonalne (nadczynność lub niedoczynność tarczycy), choroby przewodu pokarmowego, zła kondycja psychiczna, niewłaściwa, bogata w węglowodany dieta, a nawet palenie papierosów.

Choroba cywilizacyjna?

Dane zebrane w gabinetach stomatologicznych wskazują, że na schorzenia dziąseł cierpi około 40-50% dorosłej populacji. Nasilenie choroby przychodzi zwykle pomiędzy 50 i 60 rokiem życia i kończy się często utratą całych grup zębów. Jeśli pacjent zaobserwuje u siebie niepokojące objawy, nie powinien zwlekać z odwiedzeniem gabinetu stomatologicznego. Dentysta zaproponuje odpowiednie dla stanu przyzębia postępowanie naprawcze.

Parodontoza to choroba postępująca przewlekle, dodać należy, że ze skłonnością do rodzinnego występowania. Wszelkie zabiegi w gabinecie stomatologicznym mogą jednak spowolnić jej postęp. Obecnie jest wiele sposobów na poprawę stanu zdrowia. Stosowanie odpowiednich past i płynów do codziennej pielęgnacji jamy ustnej, które są dostępne w aptekach i sklepach drogeryjnych, pozwala na działanie profilaktyczne. Wystarczy w aptece zapytać farmaceutę o odpowiednie środki przeciw paradontopatii, a otrzyma się wiele propozycji past i płynów do płukania ust, różniących się składem, zastosowaniem i ceną. Leczenie przeprowadza lekarz w gabinecie stomatologicznym. Poza standardowymi zabiegami stomatologicznymi, w leczeniu chorób przyzębia znajduje również zastosowanie laseroterapia oraz antybiotykoterapia ogólna i miejscowa, a także zabiegi chirurgiczne.

Jak uniknąć parodontozy?

  • regularnie i właściwie pielęgnować jamę ustną,
  • stosować prawidłowe szczotkowanie zębów w odpowiedniej płaszczyźnie,
  • dobrać odpowiednią szczoteczkę do zębów,
  • co pół roku odwiedzać gabinet stomatologiczny celem usunięcia osadu i kamienia nazębnego,
  • stosować odpowiednie pasty,
  • stosować odpowiednie płyny do płukania ust,
  • przestrzegać odpowiedniej diety bogatej w witaminę C, białko, minerały, o małej zawartości węglowodanów,
  • prowadzić regularny tryb życia, unikając używek,
  • pilnować wczesnego usuwania próchnicy i eliminowania wad zębowo-zgryzowych.

Bibliografia:

  1. Jańczuk Z., Banach J.: Choroby błony śluzowej jamy ustnej i przyzębia. Warszawa 2004.
  2. Plocieniak C.: Kłopoty z zębami. Warszawa, 1992
  3. Szpringer-Nodzak M.: Stomatologia wieku rozwojowego. Warszawa, 1987.
  4. Wierzbicka M.: Periodontologia kliniczna. Cz.1. Warszawa 1992.

Podziel się:

Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus