kryształki octanu sodu
Joanna Orzeł

Octan sodu (E262) – właściwości, zastosowanie, szkodliwość

Konserwant, stabilizator, sekwestrant to przykładowe wykorzystanie prostego związku chemicznego, jakim jest octan sodu. Do czego jeszcze jest używany? W jakich produktach występuje? Jak zrobić go w domu? Co ma wspólnego z ogrzewaczami do dłoni? Czy octan sodu jest szkodliwy? Odpowiadamy.

Octan sodu (E262) – co to za związek? Jak się go otrzymuje?

Octan sodu jest związkiem chemicznym zaliczanym do grupy substancji organicznych. Jest pochodną kwasu octowego – prostym połączeniem anionu octanowego i kationu sodowego. Alternatywne nazwy octanu sodu to sól sodowa kwasu octowego, sól sodowa kwasu etanowego, etanian sodu. Jego wzór chemiczny standardowo zapisuje się jako CH3COONa.

Ze względu na jego stosowanie w przemyśle spożywczym kryje się także pod kodem E262. W przemyśle kosmetycznym oznaczany zgodnie z obowiązującymi regulacjami jest jako INCI: sodium acetate (octan sodu).

Jest substancją naturalnie występującą w niektórych roślinach.

Otrzymywanie octanu sodu nie jest skomplikowane. W laboratorium lub nawet w domowym zaciszu wystarczy zmieszać roztwór kwasu octowego z wodorotlenkiem sodu, węglanem lub wodorowęglanem sodu (soda oczyszczona, E500). Otrzymany wówczas roztwór należy odparować do uzyskania białych lub przezroczystych kryształów. Choć stworzenie domowego laboratorium może być świetną zabawą, octan sodu możemy stosunkowo łatwo nabyć.

Gdzie kupić octan sodu? Przykładowo u internetowych dostawców. Znajdziemy go jako octan bezwodny – zawierający w kryształach wyłącznie octan sodu – lub trójwodny, w którym na jedną cząsteczkę octanu przypadają trzy cząsteczki wody. Takie produkty otrzymywane są na skalę przemysłową np. z substratu, jakim jest aldehyd octowy. Cena octanu sodu nie jest wysoka. Jak w przypadku każdej substancji będzie uwarunkowana stopniem czystości. Techniczny odczynnik można kupić już na nieco ponad 20 zł. 

Właściwości octanu sodu (E262)

Octan sodu występuje w postaci drobnego białego proszku lub dużych przezroczystych kryształów. W postaci ciała stałego jest substancją bezwonną, natomiast jego roztwory pachną octem oraz charakteryzują się pH słabo zasadowym. Wykazuje zdolność do wiązania jonów metali – jest sekwestrantem.

Octan sodu jest dobrze rozpuszczalny w wodzie, a podczas krystalizacji wydziela ciepło. Jest substancją higroskopijną – chłonie wilgoć z otoczenia.

Polecane dla Ciebie

Octan sodu (E262) – zastosowanie

Octan sodu znajduje zastosowanie w wielu gałęziach przemysłu. Używany jest w produkcji żywności i kosmetyków, o czym szerzej piszemy poniżej. Jest składnikiem wykorzystywanym w garbarstwie, w przemyśle tekstylnym podczas barwienia tkanin, w produkcji gumy. Octan sodu jest dodatkiem do cementu zabezpieczającym przed wnikaniem wilgoci, a przez to przedłużającym jego trwałość.

W przemyśle spożywczym octan sodu używany jest jako regulator kwasowości, stabilizator, substancja konserwująca, substancja kompleksująca niepożądane jony metali. Dodany do produktu niweluje niepożądane zmiany organoleptyczne (zmiany smaku, barwy, konsystencji). Zmiękcza również wodę używaną w przemyśle spożywczym.  

Stosuje się go do produkcji przetworów owocowych – dżemów, galaretek, przetworów zbożowych – płatków śniadaniowych, cukierków, sosów i koncentratów do zup, marynat (do sałatek, grzybów czy ryb), majonezu, przetworów mięsnych i rybnych. 

W przemyśle kosmetycznym również pełni funkcję konserwantu, hamując rozwój niepożądanych drobnoustrojów. Maskuje nieprzyjemny zapach i pozwala zachować pożądane pH produktów. Również w produkcji kosmetyków jego działanie jako sekwestrant jest z powodzeniem wykorzystywane. 

Zjawisko wydzielania ciepła podczas krystalizacji octanu sodu jest wykorzystywane w produkcji wielorazowych ogrzewaczy np. przeznaczonych do dłoni lub stóp. Zamknięty w elastycznym polimerowym opakowaniu roztwór octanu sodu po mechanicznej indukcji (np. „złamaniu” specjalnej blaszki) samorzutnie krystalizuje. Do otoczenia wydzielane jest ciepło, dzięki czemu w chłodny dzień możemy przykładowo ogrzać zmarznięte dłonie. Podobne kompresy używane są w praktyce fizjoterapeutycznej. Proces jest odwracalny. Wystarczy ponownie rozpuścić wykrystalizowany octan sodu np. poprzez ogrzanie go w ciepłej wodzie. 

Nasycony roztwór octanu sodu wykorzystuje się do przeprowadzenia efektownego eksperymentu chemicznego o popularnej nazwie „ciepły lód”. Polega ono na wsadzeniu przedmiotu do naczynia z roztworem lub powolnym wylewaniu go z naczynia, wówczas ciecz spektakularnie zastyga, tworząc „lód”.

Octan sodu – szkodliwość, wpływ na zdrowie

Octan sodu jest uznany za substancję bezpieczną. Amerykański organ FDA (ang. Food and Drug Administration, Agencja żywności i leków) nadała mu status GRAS (ang. Generally Recognized As Safe) – ogólnie uznany za bezpieczny. Z tego powodu nie ma dla niego określonej dziennej bezpiecznej dawki (ang. acceptable daliy intake, ADI). Bezpieczeństwo składnika zostało potwierdzone badaniami. Może on być stosowany zarówno w ciąży, jak i podczas karmienia piersią. Jest również dopuszczony do użycia w produktach przeznaczonych dla niemowląt.

Jedynym przeciwwskazaniem do spożywania lub użytkowania produktów zawierających octan sodu E262 jest uczulenie na kwas octowy (ocet).
  1. H.Zhang, i in., Effects of dietary sodium acetate on food intake, weight gain, intestinal digestive enzyme activities, energy metabolism and gut microbiota in cultured fish: Zebrafish as a model, „Aquaculture”, nr 523 2020.
  2. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2010 r. w sprawie dozwolonych substancji dodatkowych, Dz.U. 2010 nr 232 poz. 1525.
  3. Octan sodu – Karta charakterystyki, „chempur.pl” [online], http://chempur.pl/pliki/karty_charakterystyk/sodu_octan.pdf, [dostęp:] 02.06.2022.
  4. Sodium acetate,„ kosmopedia.org” [online] https://www.kosmopedia.org/encyklopedia/sodium-acetate/, [dostęp:] 02.06.2022.
  5. Octan sodu w bazie PubChem, „pubchem.ncbi.nlm.nih.gov” [online] https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Sodium-acetate#section=Related-CAS, [dostęp:] 02.06.2022.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Jakie są typy sylwetki? Czym się charakteryzują?

    Chociaż wydaje się to oczywiste, nie wszyscy zdają sobie sprawę, że istnieją różne typy ludzkich sylwetek. Warto wiedzieć, jaki mamy rodzaj sylwetki, ponieważ w ten sposób możemy dostosować na przykład odpowiednią dietę czy plan treningowy.    

  • Beta-alanina – zastosowanie, dawkowanie

    Beta-alanina to suplement diety, który pomaga znacząco zwiększyć masę mięśniową. Stąd też jest on szczególnie ceniony przez osoby zawodowo uprawiające różnego rodzaju sporty.    

  • Lactobacillus plantarum 299v – co to? Na co pomaga? Właściwości i działanie

    Szczep bakteryjny o nazwie Lactobacillus plantarum 299v to popularny składnik preparatów probiotycznych, który wykazuje zróżnicowane, prozdrowotne właściwości. Przede wszystkim jest on pomocny dla osób borykających się z zespołem jelita drażliwego, ale również ma swój udział we wzmacnianiu układu odpornościowego.    

  • Zwichnięcie kostki – objawy, leczenie, rehabilitacja

    Zwichnięciu kostki (stawu skokowego) towarzyszą zwykle: ból, brak możliwości ruchu, widoczna deformacja i opuchlizna. Do tego urazu dochodzi najczęściej w wyniku aktywności fizycznej. Czym dokładnie jest zwichnięcie kostki i czym różni się od skręcenia? W jaki sposób można mu zapobiec?

  • Johimbina – właściwości i zastosowanie

    Jednym z alkaloidów, których oddziaływanie na organizm ludzki zostało stosunkowo dobrze zbadane, jest johimbina. Znana jako „spalacz tłuszczu” lub składnik pomagający w problemach z uzyskaniem wzwodu członka. Czym zatem jest johimbina i jak działa na nasz organizm? Czy może wspomagać odchudzanie? I czy jest bezpieczna? Odpowiadamy.

  • Na czym polega dieta wodna?

    Docenienie znaczenia odpowiedniego spożycia wody dla zachowania zdrowia i długotrwałego utrzymywania należytej masy ciała jest szczególnie ważne dla mieszkańców Japonii, którzy przestrzegają zasad tzw. japońskiej diety wodnej, o której mówi się coraz głośniej w mediach na całym świecie. Dowiedz się, na czym polega.

  • Wzmacniacze smaku w produktach żywnościowych

    Często w codziennej praktyce kuchennej sięgamy po wzmacniacze smaku. Warto wiedzieć, jaka jest szkodliwość tego typu dodatków, przeciwwskazania do ich stosowania, a także czym są naturalne wzmacniacze smaku.

  • Garbniki – właściwości i zastosowanie

    Znane są od wieków, używane zarówno w przemyśle, farmakognozji, kosmetyce. Co zatem wiemy o garbnikach? Jakie są ich właściwości? W jakich produktach możemy je znaleźć?   

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij