Graficzna postgać wystawiająca rękę, która w symboliczny sposób ma zatrzymać patogen chorobotwórczy
Patryk Jasielski

Co daje lepszą odporność – szczepienie na koronawirusa czy przechorowanie COVID-19?

Równolegle z wdrożeniem szczepień na COVID-19 rozgorzała dyskusja dotycząca ich bezpieczeństwa, gwarantowanej przez nie odporności oraz porównywania owego przeciwdziałania z odpornością nabytą drogą samodzielnego przechorowania infekcji. Co wiadomo po ponad roku od wprowadzenia szczepionek (Pfizer, Biontech, Moderna i AstraZeneca) i dwa lata od momentu wybuchu pandemii?

Pandemia COVID-19 jest z nami już od ponad dwóch lat. W tym czasie wiele osób już przeszło tę infekcję. Powstało także wiele różnych szczepionek. Mają one na celu zmniejszać ryzyko zachorowania oraz ciężkiego przebiegu choroby. Działają pobudzająco na odporność organizmu i stymulują powstawanie przeciwciała. Jednak czy dają taką samą odporność jak przechorowanie?

Czym jest odporność organizmu i od czego zależy?

Odporność organizmu, mówiąc najprościej, można określić jako zdolność do pokonywania drobnoustrojów chorobotwórczych (wirusów, bakterii i grzybów) i zapobiegania pojawianiu się infekcji. Za odporność odpowiada układ immunologiczny – jest to zbiór narządów i komórek odpornościowych, które są połączone skomplikowaną siecią wzajemnych zależności. W skład tego układu wchodzą: szpik kostny, grasica, śledziona, węzły chłonne i migdałki. W szpiku kostnym następuję powstawanie i dojrzewanie komórek odpowiedzi immunologicznej. Są to krwinki białe, które można porównać do żołnierzy walczących z bakteriami i wirusami. Biorą one udział w różnych typach odpowiedzi immunologicznej. Część z nich jest od razu gotowa do walki z patogenami, inne zaś potrzebują czasu, aby móc zareagować.

Komórki układu odpornościowego to przede wszystkim:

  • limfocyty T i B,
  • makrofagi,
  • neutrofile,
  • eozynofile,
  • bazofile.

Można wyróżnić następujące typy odporności:

  • Odporność nieswoista – są to wszystkie mechanizmy obronne organizmu skierowane na każdy rodzaj drobnoustroju. Składają się na nią:
    • odporność nieswoista bierna – wszystkie naturalne bariery wnikania zarazków do organizmu: skóra i kwaśne pH na jej powierzchni, kwas solny w żołądku, bakteriobójcze składniki łez i śliny (głównie lizozym),
    • odporność nieswoista czynna – reakcje organizmu służące usunięciu patogenów: kichanie, kaszel, biegunka i wymioty, podwyższony temperatura ciała, zdolność do „pożerania” bakterii przez neutrofile i makrofagi.
  • Odporność swoista – reakcja odpornościowa jest skierowana przeciwko konkretnemu czynnikowi (rodzajowi wirusa/bakterii). Jej powstanie wymaga kilku dni. Jednak, gdy już się rozwinie, jest wówczas bardzo skuteczna. W jej skład wchodzi:
    • odporność komórkowa – jest zależna od limfocytów T. Polega na bezpośrednim atakowaniu i niszczeniu wirusów i bakterii przez te limfocyty. Po wniknięciu patogenów do organizmu są one pochłaniane przez makrofagi. Następnie wydzielają one szereg substancji oraz przyjmują rolę reprezentacyjną dla antygenu w organizmie, czyli fragmentu zniszczonego wirusa/bakterii. To w efekcie pobudza limfocyty T i jeżeli wykryją powyższy antygen na powierzchni drobnoustroju, wówczas od razu go likwidują,
    • odporność humoralna – jest ona zależna od przeciwciał, produkowanych przez limfocyty B. Przeciwciała są to cząsteczki zbudowane z łańcuchów białkowych. Mają zdolność do wiązania się z wirusami i bakteriami i przez to je eliminują. Podobnie jak w odpowiedzi komórkowej, najpierw dochodzi do aktywacji limfocytów B. Przekształcają się one w komórki plazmatyczne i zaczynają produkować przeciwciała pierwszorzędowe, czyli łączące się bezpośrednio z antygenami wirusa/bakterii. Są to na początku przeciwciała typu M (IgM), później dołączają do nich typu G (IgG).

Odporność swoista – może także zostać podzielona ze względu na czas działania – na krótkotrwałą (bierną) i działającą długo (czynną). Inny podział wyróżnia naturalną i sztuczną:

  • odporność swoista bierna naturalna – np. przeciwciała w mleku matki,
  • odporność swoista bierna sztuczna – np. podanie surowicy z przeciwciałami,
  • odporność swoista czynna naturalna – np. przechorowanie choroby,
  • odporność swoista czynna sztuczna – np. szczepienie ochronne.

Jak uzyskać odporność na koronawirusa?

Odporność na koronawirusa można uzyskać dwoma sposobami. Pierwszym jest ulegnięcie zakażeniu i przechorowanie COVID-19. Organizm ma wówczas kontakt z całą cząsteczką wirusa i dochodzi do stymulacji odpowiedzi odpornościowej. Jest to tzw. odporność ozdrowieńców. Taki sposób nabycia odporności wiąże się jednak z ryzykiem. W przypadku każdego człowieka infekcja może przebiegać inaczej, u większości osób daje jedynie niewielkie objawy. Jednak względem części osób istnieje zagrożenie życia i zdrowia.

Drugim sposobem nabycia odporności są szczepienia na COVID-19. Tym sposobem do organizmu podaje się zmodyfikowane białko z kolca będące antygenem wirusa – białko S. Jest ono niegroźne, nie wywołuje infekcji. Odporność po szczepieniu pierwszą dawką pojawia się w ciągu 14 dni. W zależności od typu szczepionki, żeby wzmocnić odporność, podawana jest druga dawka oraz dawka przypominająca.

Polecane dla Ciebie

Jak skuteczna jest szczepionka na koronawirusa? Co wiadomo w rok po wprowadzeniu szczepień?

Szczepienia przeciwko COVID-19 zostały wprowadzone w Polsce ponad rok temu. Po takim okresie można już określić, jakie korzyści daje szczepionka w przypadku skuteczności ochronnej przed zakażeniem oraz ciężkim przebiegiem choroby. Przeprowadzano bowiem wiele badań od momentu pojawienia się pierwszej szczepionki. W jednym z ostatnio opublikowanych, oceniono skuteczność ochrony przed wariantem Omikron i Delta 3 szczepionek z firm: Pfizer i Biontech, AstraZeneca i Moderna. Wzięto pod uwagę osoby, które zostały zaszczepione dwiema dawkami i te, które także przyjęły dawkę przypominającą. W analizie wykorzystano dane pochodzące od prawie 900 tysięcy osób, które przechorowały wariant Omikron, 200 tysięcy osób po wariancie Delta oraz ponad 1,5 miliona osób z negatywnym testem (grupa kontrolna). Po 2 dawkach szczepionki Pfizer odporność przed zachorowaniem na wariant Omikron wynosiła 65,5%. Jednak po 25 tygodniach od przyjęcia 2 dawki dochodziło do obniżenia odporności do 8,8%. Po przyjęciu dawki przypominającej odporność wzrastała do 67,2%. W przypadku szczepionki AstraZeneca przyjęcie dwóch dawek nie chroniło przed zachorowaniem na wariant Omikron. Niemniej przyjęcie dawki przypominającej tej szczepionki zapewniało 62,4% odporność. Podanie dawki przypominającej preparatu firmy Moderna gwarantowało lepszą odporność – 70,1%. Osiągnięto lepszą odporność (73,9%) również w przypadku zaszczepienia dawką przypominającą preparatu firmy Moderna osób po 2 dawkach szczepionki Pfizer.

Podsumowując, co daje szczepionka? Zmniejsza ryzyko zakażenia i – co ważniejsze – ciężkiego przebiegu infekcji COVID-19. Preparat firmy AstraZeneca okazał się mało skuteczny w przypadku wariantu Omikron. Kluczowe pozostaje przyjęcie dawek przypominających preparatów mRNA (Pfizer lub Moderna), gdy odporność po szczepieniu zaczyna maleć (zwykle po około 6 miesiącach).

Szczepienie na koronawirusa czy przechorowanie go – co bardziej uodparnia?

Część osób samodzielnie przechorowujących infekcję zastanawia się, czy odporność po COVID-19 jest lepsza i czy muszą dodatkowo się szczepić. Zarówno po przechorowaniu COVID-19, jak i po szczepieniu wytwarzają się przeciwciała i powstaje odporność. W obu przypadkach utrzymuje się ona w przybliżeniu do 6 miesięcy. Jednak ani szczepienie, ani przechorowanie nie dają 100% ochrony przed kolejną infekcją. Badania naukowe wskazują, że po szczepieniu, zwłaszcza preparatami typu mRNA (Pfizer i Moderna), obserwowana jest tendencja do powstawania wyższego poziomu przeciwciał i utrzymywania się go przez dłuższy czas. Osoby starsze, jak również z niedoborami odporności i przyjmujące leki na odporność – wytwarzają mniej przeciwciał. Sposobem na to, jak zwiększyć odporność na zachorowanie, jest zaszczepienie się ozdrowieńców. Badania wskazują, że stanowi to silny bodziec dla organizmu do produkcji nowych przeciwciał i powstawania stabilniejszej odporności.

Warto także podkreślić korzyści płynące ze szczepień. Mimo że przechorowanie daje odporność, to przebieg choroby w przypadku części osób może być ciężki. Szczepienie znacząco zmniejsza owe ryzyko. Umożliwia także osiągniecie odporności zbiorowej. Jest to sytuacja, w której zdecydowana większość osób jest chroniona, i przez to wirus nie może się przenosić w populacji oraz infekować podatnych na ciężki przebieg ludzi.

  1. Sochocka M., Błach-Olszewska Z., Mechanizmy wrodzonej odporności, Postepy Hig Med Dosw. 2005; 59: 250-258.
  2. Andrews N., Stowe J., Kirsebom F. i in., Covid-19 Vaccine Effectiveness against the Omicron (B.1.1.529) Variant. N Engl J Med. 2022:1-15.
  3. Baden L.R., Sahly H.M., Essink B. i in., COVE Study Group. Efficacy and Safety of the mRNA-1273 SARS-CoV-2 Vaccine. N Engl J Med. 2021; 384(5): 403-416.
  4. Fiolet T., Kherabi Y., MacDonald C.J. i in., Comparing COVID-19 vaccines for their characteristics, efficacy and effectiveness against SARS-CoV-2 and variants of concern: a narrative review. Clin Microbiol Infect. 2022; 28(2): 202-221.
  5. https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/science/science-briefs/vaccine-induced-immunity.html
  6. Hall V., Foulkes S., Insalata F. i in.,. Protection against SARS-CoV-2 after Covid-19 Vaccination and Previous Infection. N. Engl J Med. 2022.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Choroba Whipple'a – przyczyny, objawy, leczenie

    Choroba Whipple’a (zwana inaczej lipodystrofią jelitową) to rzadka wieloukładowa infekcja, która może wpływać na różne narządy w organizmie, w tym jelita, wątrobę, układ limfatyczny i układ nerwowy. Główną przyczyną tej choroby są bakterie z rodzaju Tropheryma. Objawy choroby Whipple’a mogą obejmować bóle brzucha, zaparcia, utratę masy ciała, zmęczenie, dreszcze i gorączkę. Choroba ta jest rzadka i występuje głównie u białych mężczyzn w średnim wieku.

  • COVID-19 a zaburzenia snu

    Pacjenci, którzy przechorowali COVID-19, odczuwają szereg rozległych powikłań. Wśród zgłaszanych lekarzom dolegliwości znajdują się zaburzenia snu. Według różnych źródeł u 10 proc. do nawet 90 proc. osób, które przebyły zakażenie wirusem SARS-CoV-2, objawy utrzymują się po wyleczeniu infekcji.  

  • Angina brzuszna – czym grozi przewlekłe niedokrwienie jelit?

    Angina brzuszna (niedokrwienie jelit) to zespół objawów, które pojawiają się, gdy dochodzi do spadku przepływu krwi do jamy brzusznej spowodowanego zablokowaniem jednej z tętnic ją zaopatrujących. Charakteryzuje się silnymi bólami brzucha, a także utratą wagi, wyniszczeniem i zmęczeniem. Angina brzuszna może być spowodowana przez różne czynniki, takie jak miażdżyca lub zagrażające życiu rozwarstwienie aorty. Ze względu na niespecyficzne objawy lekarz może mieć trudności z szybkim postawieniem odpowiedniej diagnozy. Czym jest angina brzuszna? Jak ją zdiagnozować?

  • Bakteryjne zapalenie stawów – przyczyny, objawy, leczenie

    Bakteryjne zapalenie stawów to, jak sama nazwa wskazuje, infekcja stawu, która jest wywoływana przez bakterie. Może powodować obrzęk, ból, gorączkę i ograniczenie ruchomości stawu. Diagnozowanie tego stanu wymaga wykonania badań laboratoryjnych, takich jak próbka płynu stawowego czy badanie mikrobiologiczne. Leczenie obejmuje antybiotykoterapię i może wymagać hospitalizacji. W ciężkich przypadkach może być także konieczne chirurgiczne usunięcie zainfekowanego stawu.

  • Hiponatremia – czym jest? Jak ją leczyć?

    Hiponatremia to stan charakteryzujący się niskim poziomem sodu we krwi. Sód jest elektrolitem, który pomaga regulować równowagę płynów w komórkach i wokół nich. Objawy hiponatremii mogą obejmować bóle głowy, nudności, wymioty, zamieszanie, senność, utratę przytomności i kurcze mięśni. Może być spowodowana przez różne czynniki, takie jak choroby nerek, choroby hormonalne, leki i nadmierne spożycie płynów.

  • Zespół Barlowa – przyczyny, objawy i leczenie

    Bóle w klatce piersiowej, kołatania serca i omdlenia to objawy mogące świadczyć o chorobie serca. Jedną z przyczyn takich symptomów są zaburzenia pracy zastawek serca – błoniastych przegród oddzielających komory serca od przedsionków i dużych naczyń. Ich nieprawidłowe funkcjonowanie może prowadzić do opisanych objawów, które nazwane zostały zespołem Barlowa.

  • Dogoterapia (kynoterapia) – na czym polega, skuteczność

    Mówi się, że pies jest najlepszym przyjacielem człowieka. Okazuje się, że kontakt ze zwierzęciem może mieć prozdrowotny wpływ na człowieka. W Polsce już od przeszło ćwierćwiecza psy odgrywają rolę terapeutów, a dogoterapia jest integralnym elementem procesu rehabilitacji pacjentów w każdym wieku.

  • Zespół Ehlersa-Danlosa (EDS) – objawy i leczenie

    Kolagen jest białkiem, które występuje niemal w każdym układzie organizmu ludzkiego i nadaje tkankom odporność na rozciąganie. Mutacje genetyczne prowadzące do defektu tego białka mogą powodować zespół Ehlersa-Danlosa (EDS), który objawia się najczęściej nadmierną wiotkością stawów ze współistnieniem zaburzeń w obrębie innych narządów (skóry, oczu, ścian naczyń krwionośnych).

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij