Szpik kostny – jakie funkcje pełni w organizmie? Jakie choroby szpiku występują najczęściej? - portal DOZ.pl
Szpik kostny – jakie funkcje pełni w organizmie? Jakie choroby szpiku występują najczęściej?
Justyna Piekara

Szpik kostny – jakie funkcje pełni w organizmie? Jakie choroby szpiku występują najczęściej?

Szpik kostny jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Dlaczego jest tak ważny? Jaką rolę pełni w organizmie? Jakie są najczęstsze choroby, które go dotyczą? Dowiedz się, czym różni się czerwony szpik od żółtego.

Czym jest szpik kostny? Jakie są jego rodzaje?

Szpik kostny (łac. medulla ossium) to silnie ukrwiona, miękka, galaretowato-gąbczasta tkanka, która wypełnia wnętrze jam szpikowych kości długich oraz przestrzenie międzybeleczkowe istoty gąbczastej kości. Istnieją dwa rodzaje szpiku kostnego – czerwony i żółty.

Czerwony szpik kostny (łac. medulla ossium rubra) u noworodków znajduje się we wszystkich kościach. U osób dorosłych stanowi około 5% całkowitej masy ciała i występuje jedynie w kościach, takich jak mostek, żebra, łopatki, kości miednicy i czaszki oraz trzony kręgów i nasadach kości długich. Wraz z wiekiem jest stopniowo zastępowany żółtym szpikiem kostnym.

Żółty szpik kostny (łac. medulla ossium flava) nie ma właściwości krwiotwórczych i nie występuje u dzieci. Zwykle znajduje się w centralnych jamach kości długich. Jego funkcją jest magazynowanie komórek tłuszczowych, czyli adipocytów, w razie potrzeby organizm może wykorzystać je jako źródło energii. Oprócz tego żółty szpik kostny zawiera mezenchymalne komórki macierzyste, które mogą różnicować się w wiele linii, takich jak komórki kości, tłuszczu, chrząstki lub mięśni. W wyjątkowych warunkach, takich jak ciężka utrata krwi lub gorączka szpik żółty może zmienić się w czerwony szpik kostny.

Szpik kostny – jakie pełni funkcje w organizmie?

Czerwony szpik kostny jest głównym narządem krwiotwórczym organizmu, aktywnie zaangażowanym w hematopoezę. Codziennie produkuje 200 miliardów nowych elementów morfotycznych krwi. Składa się z delikatnej, silnie unaczynionej tkanki włóknistej, w której hemocytoblasty, czyli komórki macierzyste krwi, mogą przekształcić się w różne typy krwinek i po osiągnięciu dojrzałości przemieszczają do krwiobiegu.

Hematopoetyczne komórki macierzyste nie mogą przenikać przez barierę szpiku kostnego. Tylko dojrzałe komórki krwi zawierające odpowiednie białka błonowe są w stanie przyłączyć się do śródbłonka naczyń krwionośnych i przedostać się do krwi obwodowej. Naczynia krwionośne działają jak bariera, która zapobiega opuszczaniu szpiku kostnego przez niedojrzałe krwinki.

Każdy typ komórek hematopoetycznych spełnia określone zadanie:

  • czerwone krwinki (erytrocyty) zawierają specyficzne białko – hemoglobinę, która umożliwia transport tlenu w organizmie,
  • białe krwinki (leukocyty) biorą udział w regulowaniu układu odpornościowego i pomagają zwalczać infekcje.
  • płytki krwi (trombocyty) uczestniczą w procesie krzepnięcia krwi, gdy dojdzie do urazu.

Oprócz funkcji krwiotwórczej szpik kostny pełni funkcję centralnego narządu limfoidalnego, w którym limfocyty B proliferują, przechodzą proces różnicowania i dojrzewania, kiedy nabywają zdolności do reagowania z odpowiednimi antygenami. Ze szpiku limfocyty B przechodzą do krwi i biorą udział w reakcjach odpowiedzi immunologicznej wymierzonej przeciwko zagrażającym patogenom. W węzłach chłonnych aktywowane limfocyty B przekształcają się w komórki plazmatyczne, które ponownie osiadają w szpiku i zaczynają produkować przeciwciała.

Polecane dla Ciebie

Choroby szpiku kostnego

W przypadku choroby szpiku kostnego występują problemy z komórkami macierzystymi lub z ich rozwojem. Przyczyny ich powstawania obejmują zarówno czynniki genetyczne i środowiskowe. Narażenie na niektóre chemikalia (np. benzen, toluen), promieniowanie jonizujące, wirusy (wirus Epsteina-Barra, odpowiedzialny za rozwój mononukleozy czy cytomegalowirus) lub wybrane choroby genetyczne potęgują ryzyko zaistnienia choroby szpiku kostnego.

Specyficzne schorzenia związane z problemami ze szpikiem kostnym to:

  • niedokrwistość niedoborowa (np. deficyt żelaza) – występuje, gdy dochodzi do spadku stężenia hemoglobiny, liczby krwinek czerwonych, wskaźnika hematokrytowego poniżej wartości prawidłowych,
  • anemia aplastyczna – może być nabyta lub dziedziczna; występuje w wyniku uszkodzenia komórek macierzystych, pociąga to za sobą nieprawidłowości ich wzrostu i rozwoju, szpik kostny nie wytwarza wystarczającej ilości nowych krwinek,
  • białaczka – to typ nowotworu, który może przybierać przebieg łagodny i ostry, w zależności od tego, jak szybko choroba postępuje; wiąże się niekontrolowanym namnażaniem się komórek limfocytowych,
  • zaburzenia mieloproliferacyjne (MPN) charakteryzują się nadprodukcja określonego typu/typów elementów morfotycznych krwi,
  • zespoły mielodysplastyczne (MDS) charakteryzują się zmniejszoną ilością elementów morfotycznych we krwi obwodowej, wynikającą z ich nieprawidłowego tworzenia się w szpiku kostnym.

Diagnostyka i sposoby leczenia chorób szpiku kostnego

Najpierw wykonuje się badania krwi obwodowej, układu krzepnięcia i panel badań biochemicznych oceniających funkcjonowanie kluczowych narządów, takich jak nerki i wątroba. Kiedy otrzymane wyniki nie pozwala ustalić jednoznacznej diagnozy, przeprowadza się badanie metodą biopsji aspiracyjnej, czyli pobrania próbki szpiku za pomocą specjalnej igły ze strzykawką lub trepanobiopsji, podczas której pobiera się również fragment kości. Dodatkowo można przeprowadzić badania rentgenowskie, cytometryczne lub genetyczne.

Sposób leczenia zależy od rodzaju zaburzenia i nasilenia objawów choroby. Terapia może obejmować leki i transfuzję krwi. Kiedy atak choroby doprowadza do sytuacji, że szpik kostny nie może już efektywnie funkcjonować, najlepszym, a dla niektórych jedynym sposobem leczenia, może okazać się przeszczep szpiku lub krwi pępowinowej.

  1. A.    Bochenek, M. Reicher, Anatomia człowieka, t. 1, s. 197-198, PZWL 1990.
  2. T. Cichocki, J. A. Litwin, J. Mirecka, Kompendium histologii: podręcznik dla studentów nauk medycznych i przyrodniczych, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2009, s. 153-160.
  3. J. Sheladi-Schulman, What is bone marrow, and what does it do?, “healthline.com” [online], https://www.healthline.com/health/function-of-bone-marrow#bone-marrow-conditions, [dostęp:] 22.04.2021.
  4. H. Nicholas, All you need to know about bone marrow, “medicalnewstoday.com” [online], https://www.medicalnewstoday.com/articles/285666, [dostęp:] 22.04.2021.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Wysiękowe zapalenie ucha – przyczyny, objawy, leczenie

    Twoje dziecko coraz głośniej nastawia telewizor? Musisz kilka razy powtarzać swoje prośby i polecenia? Możliwe, że pogorszenie słuchu spowodowane jest wysiękowym zapaleniem ucha. Czym jest ta dolegliwość i w jaki sposób ją leczyć? Podpowiadamy. 

  • Kinesiotaping – na czym polega plastrowanie dynamiczne? Zastosowanie i efekty lecznicze taśm kinetycznych

    Kinesiotaping to metoda terapeutyczna wykorzystywana przez fizjoterapeutów, polegająca na oklejaniu specjalnie do tego przeznaczonymi taśmami kinezjologicznymi określonych miejsc na ciele. Plastrowanie dynamiczne, dzięki zwiększeniu przestrzeni między skórą a mięśniami, ma działanie przeciwbólowe, użycie taśm kinesio powoduje rozluźnienie mięśni i zmniejszenie ich napięcia. Ponieważ plastry stabilizują stawy, znajdują zastosowanie podczas uprawiania sportu – zapobiegają powstawaniu kontuzji.

  • Jak leczyć kręgozmyk?

    Kręgozmyk to schorzenie, w których dochodzi do przesunięcia (podwichnięcia) kręgów budujących kręgosłup względem siebie. W skrajnych przypadkach tej dolegliwości może dojść do całkowitej utraty stabilności kręgosłupa, co z kolei może doprowadzić do znacznego pogorszenia sprawności fizycznej, przewlekłych bólów grzbietu, a także do szerokiego wachlarza objawów neurologicznych. Jak leczyć kręgozmyk?

  • Co to jest zespół WAGR?

    Zespół WAGR to rzadka, dziedziczna choroba, obejmująca cały zestaw wad genetycznych manifestujących się w postaci braku tęczówki, guza Wilms’a, niewydolności układu moczowego-płciowego, a także opóźnienia umysłowego. Po raz pierwszy opisano ją w 1964 roku.

  • Co stosować na serowate upławy? Leki, zioła, domowe sposoby

    W przypadku zakażenia grzybiczego upławy są gęste, białe, serowate, przypominające grudkowaty śluz lub twaróg. Niewłaściwe leczenie tej infekcji intymnej może doprowadzić do powikłań oraz uporczywych nawrotów choroby. Jak wyleczyć upławy, czy zioła mogą pomóc oraz jak wykonać roztwór do nasiadówek?

  • Zespół Menkesa – przyczyny, objawy, leczenie

    Choroba Menkesa to rzadki zespół chorobowy, którego częstość występowania w Europie szacuje się pomiędzy 1/100 000–1/300 000 żywych urodzeń. Zespół ten, nazywany inaczej chorobą kręconych włosów, jest genetycznym defektem metabolizmu miedzi. Jakie są charakterystyczne objawy zespołu Menkesa? Jak wygląda leczenie?

  • Obfite miesiączki – co mogą oznaczać?

    O nadmiernym krwawieniu miesiączkowym mogą świadczyć np. konieczność częstszej zmiany podpasek lub tamponów czy też obecność dużych skrzepów krwi. Co zrobić, gdy miesiączka jest bardzo obfita?

  • Spodziectwo – czym jest? Przyczyny i objawy

    Spodziectwo (ang. hypospadias) jest wrodzoną wadą układu moczowo-płciowego dotykającą chłopców. Manifestuje się nieprawidłową lokalizacją ujścia cewki moczowej, które znajduje się na brzusznej stronie prącia. Spodziectwo leczone jest operacyjnie.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij