Rzucawka ciążowa (eklampsja) – przyczyny, objawy, postępowanie i leczenie
Łukasz Stelmaszczyk

Rzucawka ciążowa (eklampsja) – przyczyny, objawy, postępowanie i leczenie

Rzucawka (eclampsia) jest stanem zagrożenia życia, charakteryzującym się wystąpieniem drgawek i utratą przytomności. Narażone na nią są zwłaszcza ciężarne z nadciśnieniem, cukrzycą, chorobami nerek i niektórymi chorobami autoimmunologicznymi. 

Co to jest rzucawka ciążowa? 

Rzucawka jest stanem zagrożenia życia (wskaźnik umieralności matek to 4,2%, a noworodków 13-30%). Może ona nie być poprzedzona rozpoznaniem stanu przedrzucawkowego. Charakteryzuje się pojawieniem drgawek toniczno-klonicznych z utratą przytomności. Lekarz może stwierdzić rzucawkę dopiero po wykluczeniu innych przyczyn, takich jak np. napad padaczkowy, tężyczka, śpiączka cukrzycowa i innych. 

O stanie przedrzucawkowym można mówić wtedy, gdy u kobiety ciężarnej po 20. tygodniu ciąży występują: 

  • ciśnienie tętnicze ≥ 140/90 mm Hg, 
  • wzrost stężenia białka w dobowej zbiórce moczu: > 0,3 g (tzw. białkomocz).  

Taki stan określa się mianem łagodnego stanu przedrzucawkowego.  Na ciężki stan przedrzucawkowy wskazują (przynajmniej 2 z poniższych stanów):  

  • ciśnienie tętnicze ≥ 160/110 mm Hg,  
  • białkomocz dobowy: ≥ 2 g (wg niektórych autorów > 5 g/dobę).  
  • wzrost stężenia kreatyniny: ≥ 1,2 mg/dl,  
  • spadek liczby płytek krwi: < 100000/mm3,  
  • wzrost stężenia kwasu moczowego: > 3,6 mg/dl,  
  • zwiększona aktywność enzymów wątrobowych (ALT, AST),  
  • utrzymujący się ból głowy, zaburzenia neurologiczne i wzrokowe, ból w nadbrzuszu, nudności i wymioty.  
U 1% kobiet ze stanem przedrzucawkowym może wystąpić rzucawka. 

Kto jest zagrożony rzucawką ciążową? 

Wystąpieniem rzucawki zagrożona jest każda kobieta, u której występuje stan przedrzucawkowy. Rzucawka może wystąpić w czasie ciąży (38-53% przypadków), porodu (18-36% przypadków) i po porodzie (11-44% przypadków). 

Ryzyko wystąpienia 

Czynniki ryzyka stanu przedrzucawkowego dzieli się na dwie grupy: wysokiego i średniego ryzyka. Do grupy pierwszej zaliczamy: 

  • nadciśnienie ciążowe występujące w obecnej ciąży lub nadciśnienie tętnicze przewlekłe, 
  • choroby nerek, 
  • choroby autoimmunologiczne (zespół antyfosfolipidowy czy toczeń rumieniowaty układowy), 
  • cukrzyca, zarówno typu 1 i 2. 

Do drugiej grupy (średniego ryzyka) zaliczamy: 

  • wiek ciężarnej powyżej 40 r.ż., 
  • pierwsza ciąża, 
  • czas pomiędzy ciążami większy niż 10 lat, 
  • otyłość II stopnia bądź większa (BMI ≥ 35 kg/m2), 
  • czynniki genetyczne – rodzinne występowanie stanu przedrzucawkowego. 
Niektórzy autorzy prac dotyczących stanu przedrzucawkowego sugerują, że jego występowanie może dodatnio korelować z występowaniem migreny, zakażeniami, zaburzeniami snu, bolesnym miesiączkowaniem czy z czynnikiem męskim. 

Polecane dla Ciebie

Cztery fazy rzucawki ciążowej 

Napady rzucawki mogą, choć nie muszą być poprzedzone tzw. objawami zwiastującymi. W typowym przebiegu wyróżniamy 4 fazy napadu rzucawki. 

  • Faza I – trwa do kilkudziesięciu minut, rozpoczyna się niepokojem, włókienkowymi drgawkami mięśni twarzy, rąk, przedramion i stóp. Źrenice są rozszerzone, a chora traci przytomność.  
  • Faza II – występują skurcze toniczne, czyli zaciśnięcie dłoni i rąk w łokciach, zaciśnięcie zębów, bezdech oraz sine zabarwienie twarzy. Faza II płynnie przechodzi w fazę III. 
  • Faza III – występują drgawki kloniczne, obejmujące całe ciało. W podręcznikach można spotkać opis: „ciężarna rzuca kończynami górnymi i dolnymi wokół siebie”. W fazie tej następuje skurcz mięśni karku, co powoduje odgięcie głowy. Występuje zwiększone wydzielanie śliny – piana na ustach. Faza ta trwa około 1 minuty. 
  • Faza IV – faza śpiączki. Po ustąpieniu drgawek występuje głęboki, chrapliwy wdech powietrza, po czym ciężarna przez pewien czas pozostaje w śpiączce. Zazwyczaj  stan ten trwa kilka sekund bądź minut, choć w skrajnych przypadkach może zakończyć się stanem śpiączkowym. 

Postępowanie w czasie ataku rzucawki ciążowej 

W przypadku wystąpienia drgawek głównym leczeniem jest leczenie objawowe mające na celu przerwanie napadu i niedopuszczenie do pogorszenia stanu. W pierwszej kolejności należy fizycznie zabezpieczyć chorą przed zranieniami, następnie należy podać tlen oraz monitorować jego ciśnienie parcjalne w organizmie (pulsoksymetria i gazometria). Pacjentka powinna leżeć na boku, aby zmniejszyć ryzyko aspiracji. Należy kontrolować ciśnienie tętnicze krwi oraz zaplanować ukończenie ciąży.  

Przyczyny i objawy rzucawki ciążowej 

Przyczyny rzucawki nie są do końca poznane. Istnieją dwie różne hipotezy. Obydwie zakładają nieprawidłową odpowiedź centralnego układu nerwowego na podwyższone wartości ciśnienia tętniczego. Pierwsza hipoteza zakłada, że za bezpośrednie pojawienie się drgawek odpowiada najprawdopodobniej zwężenie się naczyń krwionośnych w mózgu, co powoduje niedokrwienie i następowy obrzęk wewnątrzkomórkowy tkanki mózgowej. Druga hipoteza zakłada uszkodzenie śródbłonka, obrzęk pozakomórkowy spowodowany wysokim ciśnieniem tętniczym oraz występowanie zakrzepów żylnych. 

Głównym objawem rzucawki ciążowej są skurcze toniczne, a następnie drgawki kloniczne występujące u kobiety, u której wcześniej występował stan przedrzucawkowy. 

Rozpoznanie rzucawki ciążowej 

Rzucawkę rozpoznajemy wtedy, kiedy u ciężarnej ze stanem przedrzucawkowym występuje napad drgawek. Ich wystąpienie należy różnicować z takimi chorobami jak padaczka, tężyczka, mocznica, zapalenie opon mózgowych, ropień lub guz mózgu, zatrucie (np. narkotykami) czy śpiączka cukrzycowa. 

Zapobieganie rzucawce ciążowej 

Aby zminimalizować ryzyko wystąpienia rzucawki, należy przede wszystkim kontrolować ciśnienie tętnicze u ciężarnej, u której stwierdzono stan przedrzucawkowy bądź nadciśnienie przed ciążą. Jeżeli istnieje taka możliwość, należy zaplanować wcześniejsze ukończenie ciąży. 

Leczenie rzucawki ciążowej

Lekiem pierwszego rzutu w leczeniu drgawek jest siarczan magnezu. Należy zastosować dużą dawkę wysycającą, a następnie kontynuować leczenie dawkami podtrzymującymi. Jeżeli nie udaje się uzyskać poprawy, do leczenia należy włączyć diazepam lub tiopental. Jeśli utrzymuje się wysokie ciśnienie tętnicze (> 160/100 mm Hg), do leczenia należy włączyć hydralazynę lub labetalol. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Małogłowie (mikrocefalia) – przyczyny, rozpoznanie i rokowanie

    Mikrocefalia (inaczej małogłowie) to wada rozwojowa charakteryzująca się zmniejszonymi wymiarami czaszki, a co za tym idzie również zmniejszonymi rozmiarami mózgu. O mikrocefalii można mówić wówczas, kiedy obwód głowy nie przekracza wartości średniej dla płci i wieku w danej populacji.

  • Zatrucie ciążowe – przyczyny, objawy, leczenie. Jak rozpoznać gestozę?

    Zatrucie ciążowe inaczej określane jest mianem gestozy. To zespół objawów, który występuje w drugiej połowie ciąży i który manifestuje się poprzez nadciśnienie tętnicze, białkomocz czy obrzęki. Nie udało się dotychczas ustalić przyczyny rozwoju zatrucia ciążowego. Pod uwagę brane są predyspozycje genetyczne kobiety ciężarnej oraz zły stan odżywienia organizmu.

  • Amniopunkcja – jak wygląda badanie? Czy jest bezpieczne dla dziecka?

    Amniopunkcja to jedno z badań z zakresu inwazyjnej diagnostyki prenatalnej. Przyszła mama, słysząc o konieczności wykonania amniopunkcji, jest najczęściej wystraszona, bojąc się o utrzymanie ciąży i zdrowie dziecka. Należy jednak podkreślić, że ryzyko poronienia po amniopunkcji nie jest większe niż 1%, a wynik badania nie jest stuprocentową gwarancją zdrowia płodu. Jak należy się przygotować do amniopunkcji, ile kosztuje badanie wykonane prywatnie i jakie są wskazania do amniopunkcji? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Ciąża pozamaciczna – objawy i postępowanie po rozpoznaniu ciąży ektopowej

    Ciąża pozamaciczna, inaczej ektopowa, polega na zagnieżdżeniu się zapłodnionej komórki jajowej w każdej innej lokalizacji oprócz błony śluzowej trzony macicy. Szczególnie niebezpieczna jest ciąża brzuszna zlokalizowana w jamie otrzewnej, gdyż niesie 17-krotnie wyższe ryzyko śmierci w porównaniu z pozostałym lokalizacjami. Jak wygląda diagnostyka ciąży pozamacicznej, jakie są jej przyczyny i sposoby leczenia?

  • Stan przedrzucawkowy — przyczyny i leczenie preeklampsji

    Stan przedrzucawkowy może wywołać wiele niebezpiecznych powikłań, na które najbardziej narażone są kobiety powyżej 35. roku życia oraz matki chorujące przewlekle na nadciśnienie tętnicze wykryte jeszcze przed ciążą. Podstawowymi wartościami, które powinny zaniepokoić pacjentkę w ciąży i połogu, ale także lekarzy podczas porodu jest przede wszystkim jej wysokie ciśnienie krwi. Jak wyglądają objawy stanu przedrzucawkowego i jak zapobiegac PE?

  • Czy upławy w ciąży są niebezpieczne? Jak wygląda wydzielina z pochwy i czy jest niebezpieczna dla płodu?

    Większość upławów w trakcie ciąży, niezależnie od trymestru, nie powinno budzić niepokoju. Zagęszczenie śluzu ma na celu ochronić drogi rodne kobiety, ale także zapewnić bezpieczeństwo rozwijającemu się dziecku. Konsultacja z lekarzem ginekologiem jest wskazana tylko w przypadku wystąpienia określonych objawów, którymi z pewnością nie jest gęsta, przezroczysta lub biała wydzielina z pochwy. Które upławy powinny zwrócić uwagę przyszłej mamy i czy są bardzo niebezpieczne, a także jak wygląda leczenie infekcji intymnej w ciąży?

  • Zespół HELLP – przyczyny, objawy, leczenie

    Zespół HELLP to liczne powikłania wielonarządowe, którą wiążą się z wysoką śmiertelnością, szczególnie w sytuacji, kiedy dysfunkcje te nie zostaną rozpoznane na odpowiednio wczesnym etapie.  Leczenie obejmuje normalizację wartości ciśnienia tętniczego, terapię przeciwzakrzepową, podawanie sterydoterapii i neuroprotekcję. Konieczne jest również stałe monitorowanie stanu matki i ocenę dobrostanu płodu. Czy zespołowi HELLP da się zapobiegać? Na co zwrócić uwagę, będąc w ciąży?

  • Jak spać w ciąży? Czy pozycja ma znaczenie?

    W czasie ciąży sen odgrywa szczególnie ważną rolę zarówno dla matki, jak i rozwijającego się dziecka. Wobec tego warto zadbać, aby pozycja przyjmowana podczas spoczynku była jak najbardziej odpowiednia i komfortowa. Poniżej opisano strategie oraz wskazówki dotyczące minimalizowania ewentualnego dyskomfortu związanego ze snem podczas ciąży.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij