Rzucawka ciążowa (eklampsja) – przyczyny, objawy, postępowanie i leczenie
Łukasz Stelmaszczyk

Rzucawka ciążowa (eklampsja) – przyczyny, objawy, postępowanie i leczenie

Rzucawka (eclampsia) jest stanem zagrożenia życia, charakteryzującym się wystąpieniem drgawek i utratą przytomności. Narażone na nią są zwłaszcza ciężarne z nadciśnieniem, cukrzycą, chorobami nerek i niektórymi chorobami autoimmunologicznymi. 

Co to jest rzucawka ciążowa? 

Rzucawka jest stanem zagrożenia życia (wskaźnik umieralności matek to 4,2%, a noworodków 13-30%). Może ona nie być poprzedzona rozpoznaniem stanu przedrzucawkowego. Charakteryzuje się pojawieniem drgawek toniczno-klonicznych z utratą przytomności. Lekarz może stwierdzić rzucawkę dopiero po wykluczeniu innych przyczyn, takich jak np. napad padaczkowy, tężyczka, śpiączka cukrzycowa i innych. 

O stanie przedrzucawkowym można mówić wtedy, gdy u kobiety ciężarnej po 20. tygodniu ciąży występują: 

  • ciśnienie tętnicze ≥ 140/90 mm Hg, 
  • wzrost stężenia białka w dobowej zbiórce moczu: > 0,3 g (tzw. białkomocz).  

Taki stan określa się mianem łagodnego stanu przedrzucawkowego.  Na ciężki stan przedrzucawkowy wskazują (przynajmniej 2 z poniższych stanów):  

  • ciśnienie tętnicze ≥ 160/110 mm Hg,  
  • białkomocz dobowy: ≥ 2 g (wg niektórych autorów > 5 g/dobę).  
  • wzrost stężenia kreatyniny: ≥ 1,2 mg/dl,  
  • spadek liczby płytek krwi: < 100000/mm3,  
  • wzrost stężenia kwasu moczowego: > 3,6 mg/dl,  
  • zwiększona aktywność enzymów wątrobowych (ALT, AST),  
  • utrzymujący się ból głowy, zaburzenia neurologiczne i wzrokowe, ból w nadbrzuszu, nudności i wymioty.  
U 1% kobiet ze stanem przedrzucawkowym może wystąpić rzucawka. 

Kto jest zagrożony rzucawką ciążową? 

Wystąpieniem rzucawki zagrożona jest każda kobieta, u której występuje stan przedrzucawkowy. Rzucawka może wystąpić w czasie ciąży (38-53% przypadków), porodu (18-36% przypadków) i po porodzie (11-44% przypadków). 

Ryzyko wystąpienia 

Czynniki ryzyka stanu przedrzucawkowego dzieli się na dwie grupy: wysokiego i średniego ryzyka. Do grupy pierwszej zaliczamy: 

  • nadciśnienie ciążowe występujące w obecnej ciąży lub nadciśnienie tętnicze przewlekłe, 
  • choroby nerek, 
  • choroby autoimmunologiczne (zespół antyfosfolipidowy czy toczeń rumieniowaty układowy), 
  • cukrzyca, zarówno typu 1 i 2. 

Do drugiej grupy (średniego ryzyka) zaliczamy: 

  • wiek ciężarnej powyżej 40 r.ż., 
  • pierwsza ciąża, 
  • czas pomiędzy ciążami większy niż 10 lat, 
  • otyłość II stopnia bądź większa (BMI ≥ 35 kg/m2), 
  • czynniki genetyczne – rodzinne występowanie stanu przedrzucawkowego. 
Niektórzy autorzy prac dotyczących stanu przedrzucawkowego sugerują, że jego występowanie może dodatnio korelować z występowaniem migreny, zakażeniami, zaburzeniami snu, bolesnym miesiączkowaniem czy z czynnikiem męskim. 

Cztery fazy rzucawki ciążowej 

Napady rzucawki mogą, choć nie muszą być poprzedzone tzw. objawami zwiastującymi. W typowym przebiegu wyróżniamy 4 fazy napadu rzucawki. 

  • Faza I – trwa do kilkudziesięciu minut, rozpoczyna się niepokojem, włókienkowymi drgawkami mięśni twarzy, rąk, przedramion i stóp. Źrenice są rozszerzone, a chora traci przytomność.  
  • Faza II – występują skurcze toniczne, czyli zaciśnięcie dłoni i rąk w łokciach, zaciśnięcie zębów, bezdech oraz sine zabarwienie twarzy. Faza II płynnie przechodzi w fazę III. 
  • Faza III – występują drgawki kloniczne, obejmujące całe ciało. W podręcznikach można spotkać opis: „ciężarna rzuca kończynami górnymi i dolnymi wokół siebie”. W fazie tej następuje skurcz mięśni karku, co powoduje odgięcie głowy. Występuje zwiększone wydzielanie śliny – piana na ustach. Faza ta trwa około 1 minuty. 
  • Faza IV – faza śpiączki. Po ustąpieniu drgawek występuje głęboki, chrapliwy wdech powietrza, po czym ciężarna przez pewien czas pozostaje w śpiączce. Zazwyczaj  stan ten trwa kilka sekund bądź minut, choć w skrajnych przypadkach może zakończyć się stanem śpiączkowym. 

Postępowanie w czasie ataku rzucawki ciążowej 

W przypadku wystąpienia drgawek głównym leczeniem jest leczenie objawowe mające na celu przerwanie napadu i niedopuszczenie do pogorszenia stanu. W pierwszej kolejności należy fizycznie zabezpieczyć chorą przed zranieniami, następnie należy podać tlen oraz monitorować jego ciśnienie parcjalne w organizmie (pulsoksymetria i gazometria). Pacjentka powinna leżeć na boku, aby zmniejszyć ryzyko aspiracji. Należy kontrolować ciśnienie tętnicze krwi oraz zaplanować ukończenie ciąży.  

Przyczyny i objawy rzucawki ciążowej 

Przyczyny rzucawki nie są do końca poznane. Istnieją dwie różne hipotezy. Obydwie zakładają nieprawidłową odpowiedź centralnego układu nerwowego na podwyższone wartości ciśnienia tętniczego. Pierwsza hipoteza zakłada, że za bezpośrednie pojawienie się drgawek odpowiada najprawdopodobniej zwężenie się naczyń krwionośnych w mózgu, co powoduje niedokrwienie i następowy obrzęk wewnątrzkomórkowy tkanki mózgowej. Druga hipoteza zakłada uszkodzenie śródbłonka, obrzęk pozakomórkowy spowodowany wysokim ciśnieniem tętniczym oraz występowanie zakrzepów żylnych. 

Głównym objawem rzucawki ciążowej są skurcze toniczne, a następnie drgawki kloniczne występujące u kobiety, u której wcześniej występował stan przedrzucawkowy. 

Rozpoznanie rzucawki ciążowej 

Rzucawkę rozpoznajemy wtedy, kiedy u ciężarnej ze stanem przedrzucawkowym występuje napad drgawek. Ich wystąpienie należy różnicować z takimi chorobami jak padaczka, tężyczka, mocznica, zapalenie opon mózgowych, ropień lub guz mózgu, zatrucie (np. narkotykami) czy śpiączka cukrzycowa. 

Zapobieganie rzucawce ciążowej 

Aby zminimalizować ryzyko wystąpienia rzucawki, należy przede wszystkim kontrolować ciśnienie tętnicze u ciężarnej, u której stwierdzono stan przedrzucawkowy bądź nadciśnienie przed ciążą. Jeżeli istnieje taka możliwość, należy zaplanować wcześniejsze ukończenie ciąży. 

Leczenie rzucawki ciążowej

Lekiem pierwszego rzutu w leczeniu drgawek jest siarczan magnezu. Należy zastosować dużą dawkę wysycającą, a następnie kontynuować leczenie dawkami podtrzymującymi. Jeżeli nie udaje się uzyskać poprawy, do leczenia należy włączyć diazepam lub tiopental. Jeśli utrzymuje się wysokie ciśnienie tętnicze (> 160/100 mm Hg), do leczenia należy włączyć hydralazynę lub labetalol. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Kalendarz badań w ciąży – tydzień po tygodniu

    Dzięki przestrzeganiu harmonogramu wpisanego w ciążowy kalendarz badań, który składa się zarówno z testów obowiązkowych, jak i zalecanych, ginekolog prowadzący ma dostęp do kompleksowej historii ciąży, sprawując stałą kontrolę nad mamą i jej dzieckiem. Kalendarz badań w ciąży został przygotowany na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia i według rekomendacji Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników. Składa się z wielu etapów, które są ograniczane przez ramy czasowe kolejnych tygodni ciąży, a także z wielu badań – fizykalnych, obrazowych i laboratoryjnych. Które badania należy wykonać, będąc w ciąży i dlaczego skrupulatność w ich wykonywaniu jest tak bardzo istotna? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule. 

  • USG wczesnej ciąży — co zobaczymy w pierwszych tygodniach i jak to interpretować?

    Badanie ultrasonograficzne, często określane skrótem USG, to jedno z najczęściej wykonywanych obrazowych badań diagnostycznych. Według zaleceń licznych towarzystw ginekologicznych, w czasie ciąży badanie USG powinno być wykonane co najmniej trzykrotnie. W praktyce jest przeprowadzane zwykle częściej.

  • Amniopunkcja – jak wygląda badanie? Czy jest bezpieczne dla dziecka?

    Amniopunkcja to jedno z badań z zakresu inwazyjnej diagnostyki prenatalnej. Przyszła mama, słysząc o konieczności wykonania amniopunkcji, jest najczęściej wystraszona, bojąc się o utrzymanie ciąży i zdrowie dziecka. Należy jednak podkreślić, że ryzyko poronienia po amniopunkcji nie jest większe niż 1%, a wynik badania nie jest stuprocentową gwarancją zdrowia płodu. Jak należy się przygotować do amniopunkcji, ile kosztuje badanie wykonane prywatnie i jakie są wskazania do amniopunkcji? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Zgaga w ciąży – dlaczego się pojawia i co jeść, aby złagodzić nieprzyjemne dolegliwości z nią związane?

    Zgaga stanowi częstą dolegliwość u kobiet w ciąży. Ponieważ przyszła mama zwykle dysponuje ograniczoną możliwością farmakologicznego radzenia sobie z trudnościami odmiennego stanu, warto znać domowe sposoby, które poprawią samopoczucie w zakresie wybranych. Zgaga w ciąży – co jeść, a czego unikać? Jak powinna wyglądać dieta, która złagodzi pieczenie oraz kwaśne odbijanie. 

  • Czy dzieci urodzone przez cesarskie cięcie mają inną mikroflorę jelitową od tych, urodzonych siłami natury? Czy są bardziej podatne na alergie?

    Badania dowodzą, że we wczesnym okresie życia niemowlęta urodzone przez cesarskie cięcie mają inny zestaw bakterii jelitowych niż dzieci urodzone silami natury. Zamiast pobierać drobnoustroje od swoich matek, nabywają bakterie ze środowiska szpitalnego. Czy dlatego są bardziej podatne na występowanie astmy, alergii oraz innych chorób immunologicznych?

  • Badanie wolnego płodowego DNA (cffDNA) – na czym polega i jakie wady genetyczne wykrywa badanie NIPT? Kiedy należy je wykonać?

    Badanie wolnego płodowego DNA (cffDNA) to analiza materiału genetycznego dziecka, który przedostaje się przez łożysko i krąży we krwi matki. Testy NIPT to nieinwazyjne, bezpieczne badania prenatalne, które pozwalają na oszacowanie z dużym prawdopodobieństwem (choć nie 100%) ryzyka wystąpienia wad genetycznych u płodu oraz określenie płci dziecka. Badanie cffDNA można wykonać już w pierwszym trymestrze – po 10. tygodniu ciąży.

  • Testy owulacyjne (paskowe, strumieniowe, płytkowe) – który wybrać, jak i kiedy je wykonać? Czy są wiarygodne podczas planowania ciąży?

    Analiza cyklu miesiączkowego jest istotna nie tylko z punktu widzenia kontroli stanu zdrowia, sprawdzenia działania terapii, ale także (często przede wszystkim) podczas planowania powiększenia rodziny. Od pewnego czasu ogromnym powodzeniem cieszą się testy płodności, nazywane inaczej testami owulacyjnymi, które można bez recepty kupić w aptece. Wyróżnia się testy polegające na analizie próbki moczu – paskowe, strumieniowe i płytkowe oraz tzw. testy owulacyjne ze śliny. Co może zaburzać wynik testu płodności, jaka jest cena testu owulacyjnegoi i jak analizować wynik badania owulacji w domu? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Badanie krwi może pomóc zidentyfikować kobiety zagrożone przedwczesnym porodem

    Każdego roku 15 milionów dzieci rodzi się przed 37. tygodniem ciąży. Wcześniactwo wiąże się z wieloma krótko- i długoterminowymi konsekwencjami, dzieci urodzone przedwcześnie są obarczone wyższym ryzykiem problemów zdrowotnych i zaburzeń psychologicznych. Naukowcy odkryli istnienie biomarkerów, które mogą sygnalizować przedwczesny poród. Jakie geny są powiązane z wywołaniem przedwczesnego porodu?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij