Zamartwica urodzeniowa – przyczyny, objawy, rodzaje i skutki
Łukasz Stelmaszczyk

Zamartwica urodzeniowa – przyczyny, objawy, rodzaje i skutki

Zamartwica jest ciężkim stanem dziecka wynikającym z niedoboru tlenu. Może dojść do niej w czasie ciąży, porodu lub zaraz po nim. Zamartwica urodzeniowa, czyli taka, do której dochodzi po urodzeniu, może mieć różne objawy i w zależności od nich planuje się odpowiednie leczenie. Dziecko urodzone w zamartwicy wymaga nie tylko szybkiej interwencji lekarzy, ale też późniejszej wielomiesięcznej lub wieloletniej specjalistycznej obserwacji. 

Czym jest zamartwica urodzeniowa? 

Zamartwica to bardzo poważny stan dziecka, który może zagrażać jego zdrowiu lub życiu. Rozróżnia się: 

  • zamartwicę wewnątrzmaciczną, polegającą na niedotlenieniu płodu, który jeszcze jest w brzuchu,  
  • zamartwicę okołoporodową, kiedy do niedotlenienia dochodzi w I lub II okresie porodu,  
  • zamartwicę urodzeniową, kiedy niedotlenienie rozpoznaje się po urodzeniu.  
Terminy te w rzeczywistości się zazębiają i w bardzo wielu przypadkach zamartwica urodzeniowa jest konsekwencją niedotlenienia dziecka jeszcze w brzuchu matki bądź w czasie porodu. 

Zamartwica urodzeniowa ciężka, umiarkowana lub średniego stopnia 

O ciężkiej zamartwicy można mówić, gdy dziecko urodzi się z punktacją 0-3 w skali Apgar. Ze względu na kolor jego skóry potocznie nazywana jest ona zamartwicą „bladą”. Jeżeli po porodzie noworodek uzyska 4-7 punktów w skali Apgar, mówi się o zamartwicy umiarkowanej, zwanej potocznie „siną”. 

Polecane dla Ciebie

Jakie są przyczyny zamartwicy urodzeniowej? 

Do niedotlenienia okołoporodowego może dojść w wyniku bardzo wielu czynników. Dzielimy je na trzy grupy, choć należy pamiętać, że w konkretnym przypadku może nałożyć się kilka przyczyn z różnych grup. Oto one:

  • przyczyny matczyne to np. wada serca i inne choroby układu krążenia u mamy, nieleczona czy źle kontrolowana cukrzyca, choroby płuc, nieleczone nadciśnienie ciążowe (w szczególności stan przedrzucawkowy i rzucawka). Ponadto należy wymienić w tej grupie zakażenia o różnej etiologii, nieprawidłową czynność skurczową macicy, niedokrwistość i inne,
  • przyczyny łożyskowe i pępowinowe to takie, które wynikają z nieprawidłowości dotyczących łożyska lub pępowiny. Łożysko może przedwcześnie się oddzielać ze względu na krwiak, uraz lub nieprawidłowy rozwój podczas ciąży, Bardzo groźnym powikłaniem okołoporodowym jest wypadnięcie pępowiny przez szyjkę macicy. Zagrożeniem dla płodu, szczególnie podczas porodu, są wszelkie nieprawidłowości pępowiny, jak np. węzeł (który może się zaciskać, szczególnie w czasie porodu, kiedy pępowina się rozciąga). Dziecko może również zawinąć sobie pętlę pępowiny na głowie, czasem nawet kilka pętli. Zarówno węzeł na pępowinie, jak i pętle wokół szyi nie muszą powodować groźnych dla płodu konsekwencji. Niejednokrotnie po porodzie okazuje się, że na pępowinie był węzeł albo dziecko było zaplątane w pępowinę, a rodzi się w bardzo dobrym stanie i uzyskuje 10 punktów w skali Apgar,
  • do przyczyn płodowych zaliczamy wady rozwojowe płodu (wady układu krążenia, układu oddechowego, choroby krwi dziecka). 
Należy również wspomnieć o skutkach palenia papierosów w ciąży – substancje zawarte w dymie tytoniowym mogą spowodować skurcz naczyń krwionośnych w łożysku i przyczynić się do niedotlenienia płodu.

Zbyt późna decyzja o przeprowadzeniu cesarskiego cięcia 

Jeżeli uwidocznionego w zapisie KTG (kardiotokografii) niedotlenienia nie da się przerwać zastosowaniem odpowiedniego leczenia, należy wykonać pilne cięcie cesarskie. Każda minuta opóźnienia decyzji o cięciu cesarskim może powodować pogorszenie stanu dziecka, włącznie ze zgonem wewnątrzmacicznym lub okołoporodowym. 

Jakie są objawy zamartwicy urodzeniowej? 

Aby najlepiej zobrazować objawy zamartwicy urodzeniowej, należy wyjaśnić, czym jest skala Apgar. Została ona po raz pierwszy zaprezentowana w 1952 roku przez prof. Virginię Apgar. Zawiera pięć cech stanu dziecka, które oceniane są tuż po urodzeniu i w razie potrzeby w kolejnych minutach. Ocenia się kolor skóry, czynność serca, reakcję na bodźce, napięcie mięśni oraz oddychanie. W każdej z podskal można przyznać 0, 1 lub 2 punkty (gdzie 0 to wynik nieprawidłowy, 1 pośredni, a 2 prawidłowy). Dzieci uzyskujące 8-10 punktów to dzieci urodzone w dobrym stanie, ocenione na 4-7 punktów są w stanie średnim (zamartwica urodzeniowa umiarkowana), a 0-3 to dzieci w stanie ciężkim (zamartwica urodzeniowa ciężka).  

Poza oceną w skali Apgar zamartwica manifestuje się również w wynikach badań, szczególnie gazometrii krwi pępowinowej oraz gazometrii krwi noworodka (wyniki sugerujące niedobór tlenu i nadmiar dwutlenku węgla w organizmie dziecka). 

Zamartwica urodzeniowa – postępowanie 

Zagrażająca zamartwica wewnątrzmaciczna płodu, która z dużym prawdopodobieństwem może spowodować niedotlenienie dziecka w czasie ciąży, porodu i po nim, jest pilnym wskazaniem do cięcia cesarskiego. Uwidoczniona jest ona w nieprawidłowym zapisie KTG. Występuje bradykardia, czyli zwolniona praca serca płodu (poniżej 110 uderzeń/minutę), brak zmienności czynności serca płodu, deceleracje późne lub zapis sinusoidalny. Postępowanie po urodzeniu zależy od stopnia zamartwicy.  

W ciężkich przypadkach tuż po porodzie należy wykonać resuscytację noworodka, może on wymagać intubacji i mechanicznej wentylacji. Powinno się wykonać badania laboratoryjne w trybie pilnym, włączyć leki i ewentualnie przeprowadzić badania obrazowe, takie jak echo serca czy przezciemiączkowe USG główki płodu. 

Jeśli doszło do ciężkiego niedotlenienia mózgu, przeprowadza się schładzanie główki dziecka. Powinno się je rozpocząć jak najszybciej po ustabilizowaniu stanu noworodka. Tę metodę leczenia stosuje się u dzieci donoszonych lub prawie donoszonych. Chłodzenie zmniejsza skutki niedotlenienia układu nerwowego dziecka, choć niestety nadal nie ma długofalowych badań opisujących wpływ chłodzenia na późniejszy rozwój dziecka. 

Skutki zamartwicy urodzeniowej 

Skutki zamartwicy urodzeniowej mogą być natychmiastowe lub odległe. Do natychmiastowych skutków zamartwicy należą ciężki stan wymagający resuscytacji i mechanicznej wentylacji. Trzeba się liczyć również z możliwym zgonem dziecka. Do bardziej odległych powikłań należą wszelkiego rodzaju ubytki neurologiczne wynikające ze zniszczenia tkanki nerwowej. Dzieci mogą wolniej się rozwijać, zachorować na mózgowe porażenie dziecięce, padaczkę.

Choć mózg dziecka ma bardzo duże zdolności regeneracyjne i kompensacyjne, dziecko urodzone nawet w umiarkowanej zamartwicy wymaga długotrwałej obserwacji przez lekarzy. 

Noworodek urodzony w zamartwicy – rokowania 

Zamartwica okołoporodowa to stan ciężki zagrażający życiu bądź zdrowiu dziecka. Ryzyko wystąpienia wczesnych lub odległych powikłań jest większe, jeśli do zamartwicy dojdzie we wczesnej ciąży – ostra niewydolność krążeniowo-oddechowa dotyczy aż 90% wcześniaków urodzonych przed 25. tygodniem ciąży. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Małogłowie (mikrocefalia) – przyczyny, rozpoznanie i rokowanie

    Mikrocefalia (inaczej małogłowie) to wada rozwojowa charakteryzująca się zmniejszonymi wymiarami czaszki, a co za tym idzie również zmniejszonymi rozmiarami mózgu. O mikrocefalii można mówić wówczas, kiedy obwód głowy nie przekracza wartości średniej dla płci i wieku w danej populacji.

  • Zatrucie ciążowe – przyczyny, objawy, leczenie. Jak rozpoznać gestozę?

    Zatrucie ciążowe inaczej określane jest mianem gestozy. To zespół objawów, który występuje w drugiej połowie ciąży i który manifestuje się poprzez nadciśnienie tętnicze, białkomocz czy obrzęki. Nie udało się dotychczas ustalić przyczyny rozwoju zatrucia ciążowego. Pod uwagę brane są predyspozycje genetyczne kobiety ciężarnej oraz zły stan odżywienia organizmu.

  • Amniopunkcja – jak wygląda badanie? Czy jest bezpieczne dla dziecka?

    Amniopunkcja to jedno z badań z zakresu inwazyjnej diagnostyki prenatalnej. Przyszła mama, słysząc o konieczności wykonania amniopunkcji, jest najczęściej wystraszona, bojąc się o utrzymanie ciąży i zdrowie dziecka. Należy jednak podkreślić, że ryzyko poronienia po amniopunkcji nie jest większe niż 1%, a wynik badania nie jest stuprocentową gwarancją zdrowia płodu. Jak należy się przygotować do amniopunkcji, ile kosztuje badanie wykonane prywatnie i jakie są wskazania do amniopunkcji? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Ciąża pozamaciczna – objawy i postępowanie po rozpoznaniu ciąży ektopowej

    Ciąża pozamaciczna, inaczej ektopowa, polega na zagnieżdżeniu się zapłodnionej komórki jajowej w każdej innej lokalizacji oprócz błony śluzowej trzony macicy. Szczególnie niebezpieczna jest ciąża brzuszna zlokalizowana w jamie otrzewnej, gdyż niesie 17-krotnie wyższe ryzyko śmierci w porównaniu z pozostałym lokalizacjami. Jak wygląda diagnostyka ciąży pozamacicznej, jakie są jej przyczyny i sposoby leczenia?

  • Stan przedrzucawkowy — przyczyny i leczenie preeklampsji

    Stan przedrzucawkowy może wywołać wiele niebezpiecznych powikłań, na które najbardziej narażone są kobiety powyżej 35. roku życia oraz matki chorujące przewlekle na nadciśnienie tętnicze wykryte jeszcze przed ciążą. Podstawowymi wartościami, które powinny zaniepokoić pacjentkę w ciąży i połogu, ale także lekarzy podczas porodu jest przede wszystkim jej wysokie ciśnienie krwi. Jak wyglądają objawy stanu przedrzucawkowego i jak zapobiegac PE?

  • Czy upławy w ciąży są niebezpieczne? Jak wygląda wydzielina z pochwy i czy jest niebezpieczna dla płodu?

    Większość upławów w trakcie ciąży, niezależnie od trymestru, nie powinno budzić niepokoju. Zagęszczenie śluzu ma na celu ochronić drogi rodne kobiety, ale także zapewnić bezpieczeństwo rozwijającemu się dziecku. Konsultacja z lekarzem ginekologiem jest wskazana tylko w przypadku wystąpienia określonych objawów, którymi z pewnością nie jest gęsta, przezroczysta lub biała wydzielina z pochwy. Które upławy powinny zwrócić uwagę przyszłej mamy i czy są bardzo niebezpieczne, a także jak wygląda leczenie infekcji intymnej w ciąży?

  • Zespół HELLP – przyczyny, objawy, leczenie

    Zespół HELLP to liczne powikłania wielonarządowe, którą wiążą się z wysoką śmiertelnością, szczególnie w sytuacji, kiedy dysfunkcje te nie zostaną rozpoznane na odpowiednio wczesnym etapie.  Leczenie obejmuje normalizację wartości ciśnienia tętniczego, terapię przeciwzakrzepową, podawanie sterydoterapii i neuroprotekcję. Konieczne jest również stałe monitorowanie stanu matki i ocenę dobrostanu płodu. Czy zespołowi HELLP da się zapobiegać? Na co zwrócić uwagę, będąc w ciąży?

  • Jak spać w ciąży? Czy pozycja ma znaczenie?

    W czasie ciąży sen odgrywa szczególnie ważną rolę zarówno dla matki, jak i rozwijającego się dziecka. Wobec tego warto zadbać, aby pozycja przyjmowana podczas spoczynku była jak najbardziej odpowiednia i komfortowa. Poniżej opisano strategie oraz wskazówki dotyczące minimalizowania ewentualnego dyskomfortu związanego ze snem podczas ciąży.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij