Zamartwica urodzeniowa – przyczyny, objawy, rodzaje i skutki
Łukasz Stelmaszczyk

Zamartwica urodzeniowa – przyczyny, objawy, rodzaje i skutki

Zamartwica jest ciężkim stanem dziecka wynikającym z niedoboru tlenu. Może dojść do niej w czasie ciąży, porodu lub zaraz po nim. Zamartwica urodzeniowa, czyli taka, do której dochodzi po urodzeniu, może mieć różne objawy i w zależności od nich planuje się odpowiednie leczenie. Dziecko urodzone w zamartwicy wymaga nie tylko szybkiej interwencji lekarzy, ale też późniejszej wielomiesięcznej lub wieloletniej specjalistycznej obserwacji. 

Czym jest zamartwica urodzeniowa? 

Zamartwica to bardzo poważny stan dziecka, który może zagrażać jego zdrowiu lub życiu. Rozróżnia się: 

  • zamartwicę wewnątrzmaciczną, polegającą na niedotlenieniu płodu, który jeszcze jest w brzuchu,  
  • zamartwicę okołoporodową, kiedy do niedotlenienia dochodzi w I lub II okresie porodu,  
  • zamartwicę urodzeniową, kiedy niedotlenienie rozpoznaje się po urodzeniu.  
Terminy te w rzeczywistości się zazębiają i w bardzo wielu przypadkach zamartwica urodzeniowa jest konsekwencją niedotlenienia dziecka jeszcze w brzuchu matki bądź w czasie porodu. 

Zamartwica urodzeniowa ciężka, umiarkowana lub średniego stopnia 

O ciężkiej zamartwicy można mówić, gdy dziecko urodzi się z punktacją 0-3 w skali Apgar. Ze względu na kolor jego skóry potocznie nazywana jest ona zamartwicą „bladą”. Jeżeli po porodzie noworodek uzyska 4-7 punktów w skali Apgar, mówi się o zamartwicy umiarkowanej, zwanej potocznie „siną”. 

Jakie są przyczyny zamartwicy urodzeniowej? 

Do niedotlenienia okołoporodowego może dojść w wyniku bardzo wielu czynników. Dzielimy je na trzy grupy, choć należy pamiętać, że w konkretnym przypadku może nałożyć się kilka przyczyn z różnych grup. Oto one:

  • przyczyny matczyne to np. wada serca i inne choroby układu krążenia u mamy, nieleczona czy źle kontrolowana cukrzyca, choroby płuc, nieleczone nadciśnienie ciążowe (w szczególności stan przedrzucawkowy i rzucawka). Ponadto należy wymienić w tej grupie zakażenia o różnej etiologii, nieprawidłową czynność skurczową macicy, niedokrwistość i inne,
  • przyczyny łożyskowe i pępowinowe to takie, które wynikają z nieprawidłowości dotyczących łożyska lub pępowiny. Łożysko może przedwcześnie się oddzielać ze względu na krwiak, uraz lub nieprawidłowy rozwój podczas ciąży, Bardzo groźnym powikłaniem okołoporodowym jest wypadnięcie pępowiny przez szyjkę macicy. Zagrożeniem dla płodu, szczególnie podczas porodu, są wszelkie nieprawidłowości pępowiny, jak np. węzeł (który może się zaciskać, szczególnie w czasie porodu, kiedy pępowina się rozciąga). Dziecko może również zawinąć sobie pętlę pępowiny na głowie, czasem nawet kilka pętli. Zarówno węzeł na pępowinie, jak i pętle wokół szyi nie muszą powodować groźnych dla płodu konsekwencji. Niejednokrotnie po porodzie okazuje się, że na pępowinie był węzeł albo dziecko było zaplątane w pępowinę, a rodzi się w bardzo dobrym stanie i uzyskuje 10 punktów w skali Apgar,
  • do przyczyn płodowych zaliczamy wady rozwojowe płodu (wady układu krążenia, układu oddechowego, choroby krwi dziecka). 
Należy również wspomnieć o skutkach palenia papierosów w ciąży – substancje zawarte w dymie tytoniowym mogą spowodować skurcz naczyń krwionośnych w łożysku i przyczynić się do niedotlenienia płodu.

Zbyt późna decyzja o przeprowadzeniu cesarskiego cięcia 

Jeżeli uwidocznionego w zapisie KTG (kardiotokografii) niedotlenienia nie da się przerwać zastosowaniem odpowiedniego leczenia, należy wykonać pilne cięcie cesarskie. Każda minuta opóźnienia decyzji o cięciu cesarskim może powodować pogorszenie stanu dziecka, włącznie ze zgonem wewnątrzmacicznym lub okołoporodowym. 

Jakie są objawy zamartwicy urodzeniowej? 

Aby najlepiej zobrazować objawy zamartwicy urodzeniowej, należy wyjaśnić, czym jest skala Apgar. Została ona po raz pierwszy zaprezentowana w 1952 roku przez prof. Virginię Apgar. Zawiera pięć cech stanu dziecka, które oceniane są tuż po urodzeniu i w razie potrzeby w kolejnych minutach. Ocenia się kolor skóry, czynność serca, reakcję na bodźce, napięcie mięśni oraz oddychanie. W każdej z podskal można przyznać 0, 1 lub 2 punkty (gdzie 0 to wynik nieprawidłowy, 1 pośredni, a 2 prawidłowy). Dzieci uzyskujące 8-10 punktów to dzieci urodzone w dobrym stanie, ocenione na 4-7 punktów są w stanie średnim (zamartwica urodzeniowa umiarkowana), a 0-3 to dzieci w stanie ciężkim (zamartwica urodzeniowa ciężka).  

Poza oceną w skali Apgar zamartwica manifestuje się również w wynikach badań, szczególnie gazometrii krwi pępowinowej oraz gazometrii krwi noworodka (wyniki sugerujące niedobór tlenu i nadmiar dwutlenku węgla w organizmie dziecka). 

Zamartwica urodzeniowa – postępowanie 

Zagrażająca zamartwica wewnątrzmaciczna płodu, która z dużym prawdopodobieństwem może spowodować niedotlenienie dziecka w czasie ciąży, porodu i po nim, jest pilnym wskazaniem do cięcia cesarskiego. Uwidoczniona jest ona w nieprawidłowym zapisie KTG. Występuje bradykardia, czyli zwolniona praca serca płodu (poniżej 110 uderzeń/minutę), brak zmienności czynności serca płodu, deceleracje późne lub zapis sinusoidalny. Postępowanie po urodzeniu zależy od stopnia zamartwicy.  

W ciężkich przypadkach tuż po porodzie należy wykonać resuscytację noworodka, może on wymagać intubacji i mechanicznej wentylacji. Powinno się wykonać badania laboratoryjne w trybie pilnym, włączyć leki i ewentualnie przeprowadzić badania obrazowe, takie jak echo serca czy przezciemiączkowe USG główki płodu. 

Jeśli doszło do ciężkiego niedotlenienia mózgu, przeprowadza się schładzanie główki dziecka. Powinno się je rozpocząć jak najszybciej po ustabilizowaniu stanu noworodka. Tę metodę leczenia stosuje się u dzieci donoszonych lub prawie donoszonych. Chłodzenie zmniejsza skutki niedotlenienia układu nerwowego dziecka, choć niestety nadal nie ma długofalowych badań opisujących wpływ chłodzenia na późniejszy rozwój dziecka. 

Skutki zamartwicy urodzeniowej 

Skutki zamartwicy urodzeniowej mogą być natychmiastowe lub odległe. Do natychmiastowych skutków zamartwicy należą ciężki stan wymagający resuscytacji i mechanicznej wentylacji. Trzeba się liczyć również z możliwym zgonem dziecka. Do bardziej odległych powikłań należą wszelkiego rodzaju ubytki neurologiczne wynikające ze zniszczenia tkanki nerwowej. Dzieci mogą wolniej się rozwijać, zachorować na mózgowe porażenie dziecięce, padaczkę.

Choć mózg dziecka ma bardzo duże zdolności regeneracyjne i kompensacyjne, dziecko urodzone nawet w umiarkowanej zamartwicy wymaga długotrwałej obserwacji przez lekarzy. 

Noworodek urodzony w zamartwicy – rokowania 

Zamartwica okołoporodowa to stan ciężki zagrażający życiu bądź zdrowiu dziecka. Ryzyko wystąpienia wczesnych lub odległych powikłań jest większe, jeśli do zamartwicy dojdzie we wczesnej ciąży – ostra niewydolność krążeniowo-oddechowa dotyczy aż 90% wcześniaków urodzonych przed 25. tygodniem ciąży. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Kalendarz badań w ciąży – tydzień po tygodniu

    Dzięki przestrzeganiu harmonogramu wpisanego w ciążowy kalendarz badań, który składa się zarówno z testów obowiązkowych, jak i zalecanych, ginekolog prowadzący ma dostęp do kompleksowej historii ciąży, sprawując stałą kontrolę nad mamą i jej dzieckiem. Kalendarz badań w ciąży został przygotowany na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia i według rekomendacji Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników. Składa się z wielu etapów, które są ograniczane przez ramy czasowe kolejnych tygodni ciąży, a także z wielu badań – fizykalnych, obrazowych i laboratoryjnych. Które badania należy wykonać, będąc w ciąży i dlaczego skrupulatność w ich wykonywaniu jest tak bardzo istotna? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule. 

  • USG wczesnej ciąży — co zobaczymy w pierwszych tygodniach i jak to interpretować?

    Badanie ultrasonograficzne, często określane skrótem USG, to jedno z najczęściej wykonywanych obrazowych badań diagnostycznych. Według zaleceń licznych towarzystw ginekologicznych, w czasie ciąży badanie USG powinno być wykonane co najmniej trzykrotnie. W praktyce jest przeprowadzane zwykle częściej.

  • Amniopunkcja – jak wygląda badanie? Czy jest bezpieczne dla dziecka?

    Amniopunkcja to jedno z badań z zakresu inwazyjnej diagnostyki prenatalnej. Przyszła mama, słysząc o konieczności wykonania amniopunkcji, jest najczęściej wystraszona, bojąc się o utrzymanie ciąży i zdrowie dziecka. Należy jednak podkreślić, że ryzyko poronienia po amniopunkcji nie jest większe niż 1%, a wynik badania nie jest stuprocentową gwarancją zdrowia płodu. Jak należy się przygotować do amniopunkcji, ile kosztuje badanie wykonane prywatnie i jakie są wskazania do amniopunkcji? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Zgaga w ciąży – dlaczego się pojawia i co jeść, aby złagodzić nieprzyjemne dolegliwości z nią związane?

    Zgaga stanowi częstą dolegliwość u kobiet w ciąży. Ponieważ przyszła mama zwykle dysponuje ograniczoną możliwością farmakologicznego radzenia sobie z trudnościami odmiennego stanu, warto znać domowe sposoby, które poprawią samopoczucie w zakresie wybranych. Zgaga w ciąży – co jeść, a czego unikać? Jak powinna wyglądać dieta, która złagodzi pieczenie oraz kwaśne odbijanie. 

  • Czy dzieci urodzone przez cesarskie cięcie mają inną mikroflorę jelitową od tych, urodzonych siłami natury? Czy są bardziej podatne na alergie?

    Badania dowodzą, że we wczesnym okresie życia niemowlęta urodzone przez cesarskie cięcie mają inny zestaw bakterii jelitowych niż dzieci urodzone silami natury. Zamiast pobierać drobnoustroje od swoich matek, nabywają bakterie ze środowiska szpitalnego. Czy dlatego są bardziej podatne na występowanie astmy, alergii oraz innych chorób immunologicznych?

  • Badanie wolnego płodowego DNA (cffDNA) – na czym polega i jakie wady genetyczne wykrywa badanie NIPT? Kiedy należy je wykonać?

    Badanie wolnego płodowego DNA (cffDNA) to analiza materiału genetycznego dziecka, który przedostaje się przez łożysko i krąży we krwi matki. Testy NIPT to nieinwazyjne, bezpieczne badania prenatalne, które pozwalają na oszacowanie z dużym prawdopodobieństwem (choć nie 100%) ryzyka wystąpienia wad genetycznych u płodu oraz określenie płci dziecka. Badanie cffDNA można wykonać już w pierwszym trymestrze – po 10. tygodniu ciąży.

  • Testy owulacyjne (paskowe, strumieniowe, płytkowe) – który wybrać, jak i kiedy je wykonać? Czy są wiarygodne podczas planowania ciąży?

    Analiza cyklu miesiączkowego jest istotna nie tylko z punktu widzenia kontroli stanu zdrowia, sprawdzenia działania terapii, ale także (często przede wszystkim) podczas planowania powiększenia rodziny. Od pewnego czasu ogromnym powodzeniem cieszą się testy płodności, nazywane inaczej testami owulacyjnymi, które można bez recepty kupić w aptece. Wyróżnia się testy polegające na analizie próbki moczu – paskowe, strumieniowe i płytkowe oraz tzw. testy owulacyjne ze śliny. Co może zaburzać wynik testu płodności, jaka jest cena testu owulacyjnegoi i jak analizować wynik badania owulacji w domu? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Badanie krwi może pomóc zidentyfikować kobiety zagrożone przedwczesnym porodem

    Każdego roku 15 milionów dzieci rodzi się przed 37. tygodniem ciąży. Wcześniactwo wiąże się z wieloma krótko- i długoterminowymi konsekwencjami, dzieci urodzone przedwcześnie są obarczone wyższym ryzykiem problemów zdrowotnych i zaburzeń psychologicznych. Naukowcy odkryli istnienie biomarkerów, które mogą sygnalizować przedwczesny poród. Jakie geny są powiązane z wywołaniem przedwczesnego porodu?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij