Terapie eksperymentalne w leczeniu nowotworów – czym są, jakie mają szanse i zagrożenia?
Piotr Chilczuk

Terapie eksperymentalne w leczeniu nowotworów – czym są, jakie mają szanse i zagrożenia?

Światowa Organizacja Zdrowia ostrzega, że liczba chorych na nowotwory znacząco wzrośnie w najbliższych latach. Współczesna medycyna poszukuje nowych sposobów i metod leczenia onkologicznego. Uważa się, że medycyna spersonalizowana, czyli z indywidualnym podejściem do pacjenta, u którego oznaczono profil genetyczny choroby oraz wprowadzono leczenie ukierunkowane molekularnie, będzie niebawem normą.

Co to jest leczenie ukierunkowane molekularnie?

W komórkach nowotworowych dochodzi do licznych mutacji genetycznych. Sprawiają one, że komórki guza mogą szybko i bez ograniczeń się dzielić. Terapię, której leki skierowane są na konkretne antygeny czy mutacje, nazywamy leczeniem ukierunkowanym molekularnie. Leczenie to dało duże nadzieje w leczeniu nowotworów.

Po co potrzebne są badania kliniczne?

Wprowadzenie nowych leków na rynek wymaga przeprowadzenia badań klinicznych. Są to badania naukowe wykonywane na konkretnych pacjentach. Możemy też powiedzieć, że jest to rodzaj terapii eksperymentalnej. Badania kliniczne mają na celu potwierdzić skuteczność i bezpieczeństwo nowych leków. Ponadto pozwalają one ocenić, czy nowe leki są bardziej skuteczne od tych stosowanych do tej pory.

Wyróżniamy 3 fazy badań klinicznych:

Faza 1: Nowy lek początkowo badany jest na małej grupie (kilkunastu) osób. Lek przeszedł już pomyślnie testy w laboratorium i na zwierzętach, ale nie badano go na ludziach. W tej fazie ocenia się najlepszą metodę podawania. Ponieważ w tej fazie brak jest badań z udziałem ludzi, wiąże się ona z dużym ryzykiem działań niepożądanych. Zaleca się ją chorym onkologicznym w fazie rozsiewu choroby, gdy brak jest możliwości innego leczenia.

Faza 2: Faza ta ocenia aktywność stosowanego leczenia. Poddawanych leczeniem na tym etapie jest kilkadziesiąt osób. Jeżeli aktywność leczenia oceniono pomyślnie, przechodzi się do 3 fazy.

Faza 3: Na tym etapie porównujemy nowy lek z obecnie stosowanymi i oceniamy jego skuteczność. Faza ta wymaga dużej liczby chorych (do kilku tysięcy), aby móc dostarczyć istotnych danych statystycznych.

Polecane dla Ciebie

Immunoterapia – nowy trend leczenia nowotworów?

Jest to nowa metoda leczenia nowotworów, polegająca na stymulacji układu odpornościowego. Komórki nowotworowe są zdolne do licznych i nieograniczonych podziałów, ponieważ „ukrywają się” przed układem odpornościowym i są przez niego niezauważone. Ważną rolę odgrywają tu limfocyty. Na ich powierzchni znajdują się zarówno receptory pobudzające, jak i hamujące. Ich stymulacja prowadzi odpowiednio do aktywacji bądź supresji limfocytu. Przykładem receptora hamującego jest PD-1. Na komórkach nowotworowych znajdują się z kolei cząsteczki PD-L1. Interakcja tych receptorów prowadzi do wygaszenia odpowiedzi limfocytu i w efekcie braku odpowiedzi układu odpornościowego na komórki nowotworowe. Jeżeli poda się lek blokujący receptory PD-1 na komórkach nowotworowych, to w rezultacie dojdzie do aktywacji limfocytu. W tym celu stosuje się przeciwciała monoklonalne, czyli takie, które skierowane są przeciwko konkretnym antygenom. W naszym przypadku są to cząsteczki PD-1 i PD-L1. Przykładem przeciwciał anty-PD-1 są durvalumab, atezolizumab i awelumab, natomiast przeciwciał anty-PD-L1: nivolumab i pembrolizumab.

Wykazano, że stosowanie durvalumabu po przeprowadzeniu radykalnej radiochemioterapii u chorych na miejscowo zaawansowanego, nieoperacyjnego, niedrobnokomórkowego raka płuca znacząco wydłuża czas wolny od rozwoju choroby. Obecnie prowadzonych jest wiele badań klinicznych nad durvalumabem celem ocenienia skuteczności leczenia.

Nivolumab i pembrolizumab stosowane są w leczeniu niedrobnokomórkowego raka płuca. Pembrolizumab używany jest także w leczeniu zaawansowanego czerniaka. Przeprowadzane są liczne badania kliniczne nad oboma lekami. Poszukuje się innych zastosowań, ocenia się bezpieczeństwo i możliwe skutki uboczne.

Innym przykładem receptora aktywującego limfocyty jest cząsteczka CTLA-4. Lek hamujący jej działania w onkologii to ipilimumab – stosowany jest m.in. w leczeniu czerniaka.

Leki ukierunkowane molekularnie

Celem działania leków onkologicznych może być konkretna mutacja w komórce. Takim przykładem jest mutacja w genie BRAF V600E. Gen ten koduje białko BRAF, odpowiedzialne za przekazywanie sygnałów wewnątrz komórki, a tym samym prowadzi do jej wzrostu. Mutacja ta doprowadza do niekontrolowanego wzrostu i powstania nowotworu. Stosowanymi lekami hamującymi ekspresję genów BRAF są dabrafenib i wemurafenib – używane w leczeniu czerniaka. Niestety, po kilku miesiącach stosowania organizm uodparnia się na leki, dlatego zaczęto szukać innych schematów leczenia. W 2014 r. Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła stosowanie dabrafenibu z trametynibem (inhibitor szlaku MEK – inny szlak przekazywania sygnału wewnątrzkomórkowego) w leczeniu czerniaka w stadium rozsiewu. W 2017 roku Unia Europejska dopuściła do stosowania inhibitora BRAF z inhibitorem MEK w leczeniu chorych z przerzutowym rakiem płuca z potwierdzoną mutacją V600E.

Terapia genowa – nadzieja onkologiczna?

Terapia genowa polega na wprowadzeniu obcych cząsteczek DNA lub RNA do komórek ciała, aby wywołać określony efekt. W onkologii stosuje się ją celem uszkodzenia komórek nowotworowych. Kamieniem milowym był rok 2017, kiedy zarejestrowano w USA terapię genową w leczeniu ostrej białaczki limfoblastycznej. Polega ona na pobraniu od chorego jak największej liczby limfocytów T. Następnie w laboratorium wprowadza się określone geny do ich genotypu. Otrzymują one chimerowy receptor antygenowy CARs. Kolejnym etapem jest ponowne ich wprowadzenie do krwiobiegu chorego. Limfocyty te po kontakcie z komórkami nowotworowymi ulegają aktywacji i niszczą nowotwór.

Niestety, terapia wiąże się z licznymi skutkami ubocznymi, jak np. zespół uwalniania cytokin, który może stanowić śmiertelne zagrożenie. Problemem jest także wysoki koszt leku oraz specjalistyczna aparatura konieczna do wytworzenia limfocytów.

Nowe leki – bezpieczne czy groźne?

Przeprowadzanych jest wiele badań klinicznych, aby móc znaleźć i wprowadzić na rynek nowe leki. Niestety, ponieważ leki te są wciąż badane, to nieznane są wszystkie skutki uboczne. Chorzy stosujący leki w badaniach klinicznych muszą liczyć się z tym, że jest to terapia eksperymentalna. Mogą pojawić się niespodziewane reakcje organizmu, począwszy od niewielkiej wysypki na skórze, gorączki, po ciężkie zapalenie płuc czy zgon włącznie.

  1. Jak się prowadzi badania kliniczne, „Badania kliniczne w Polsce” [online], http://www.badaniaklinicznewpolsce.pl/o-badaniach-klinicznych/podstawowe-informacje/jak-sie-prowadzi-badania-kliniczne/, [dostęp:] 04.07.2019.
  2. P. Rutkowski, Immunoterapia nowotworów – bezpieczeństwo, „Onkologia w Praktyce Klinicznej – Edukacja”, 4 (1), 2018.
  3. Immunotherapy for Melanoma Skin Cancer, „American Cancer Society” [online],  https://www.cancer.org/cancer/melanoma-skin-cancer/treating/immunotherapy.html, [dostęp:] 04.07.2019.
  4. Immunoterapia nowotworów – przeciwciała anty-PD-1 i anty-PD-L1, „Zwrotnik Raka” [online], https://www.zwrotnikraka.pl/immunoterapia-raka/, [dostęp:] 04.07.2019.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Leki przeciwwirusowe na grypę. Czym jest amantadyna, rymantadyna, oseltamiwir i zanamiwir?

    Najsilniejszymi lekami przeciwwirusowymi na grypę są amantadyna, rymantadyna (leki starej generacji), oseltamiwir i zanamiwir (leki nowej generacji). Stosowane są jedynie na wskazanie lekarza, który tylko w uzasadnionych przypadkach wdroży leczenie tymi substancjami. Mają one charakter wirusostatyczny, a leczenie z ich udziałem trwa najczęściej 5. dni. Jakie są przeciwwskazania do stosowania leków przeciwwirusowych, jaki jest ich mechanizm działania oraz kiedy leki na grypę są skuteczne? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Etenzamid – składnik leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych. Właściwości, przeciwwskazania

    Etenzamid, czyli salicylan, to składnik, który często jest łączony z kwasem acetylosalicylowym i kofeiną. Komplet tych związków sprawia, że ich skuteczność przeciwbólowa lub przeciwzapalna jest bardzo wysoka. Zazwyczaj preparaty z tym składnikiem zalecane są w bólach głowy, bólach mięśniowo-szkieletowych, a także bólach o umiarkowanym nasileniu o podłożu zapalnym. Czy u dzieci można stosować etenzamid, jaka jest bezpieczna, maksymalna dawka dzienna tej substancji dla osoby dorosłej i jaki jest mechanizm działania etenzamidu? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Izotretynoina – działanie, dawkowanie, skutki oboczne, zasady terapii

    W ostatnich latach bardzo popularne stało się leczenie trądziku izotretynoiną. Pomimo wielu skutków ubocznych, z jakimi wiąże się ta terapia, decydują się na nią nawet te osoby, u których trądzik nie jest wyjątkowo nasilony. Czym jest izotretynoina, dlaczego kobiety w ciąży nie mogą jej stosować oraz jak wylicza się dawkę skumulowaną?

  • Ubichinol – co to jest? Wskazania do stosowania koenzymu Q10, dawkownie, efekty

    Ubichinol to aktywna forma koenzymu Q10, przez niektórych określana mianem „super paliwa" dla organizmu. Jest związkiem chemicznym z grupy chinonów, który wpływa na funkcjonalność komórek, dbając o ich prawidłowy rozwój. Aby uzupełnić niedobory koenzymu Q10, warto wybierać suplementy zawierające jego aktywną postać, która uważana jest za łatwiej przyswajalną niż postać utleniona – ubichinon. Kiedy stosować ubichinol, jak dawkować koenzym Q10 i na jakie efekty można liczyć, zażywając go regularnie?

  • Chlorella – jakie ma właściwości? Czy warto ją stosować i jak dawkować?

    Chlorella jest zieloną algą, która należy do grupy zielenic. Zawiera więcej kwasu foliowego i żelaza niż inne pokarmy roślinne. Suplementacja chlorelli może wpływać korzystnie na obniżenie czynników predysponujących do chorób sercowo-naczyniowych i metabolicznych, stanowić element uzupełniający niedobory białka, a także być stosowana podczas detoksu organizmu. Jak dawkować chlorellę, czy można ją stosować w ciąży lub podawać ją dzieciom, a także jakie mogą być skutki uboczne suplementacji tego produktu typu superfood?

  • Chlorheksydyna – w czym wystepuje? Leki z nią w składzie

    Chlorheksydyna to jeden ze środków najpowszechniej stosowanych do celów antyseptyki. Warto wiedzieć w jakich produktach występuje oraz jakie są przeciwwskazania do jego użycia. 

  • Jak działa mentol? W jakich produktach można go znaleźć?

    Mentol, który kojarzymy ze świeżym zapachem i odświeżającym smakiem, wykazuje wiele właściwości leczniczych. Z tego względu znajdziemy go nie tylko w kosmetykach czy popularnych produktach spożywczych, ale także i farmaceutykach. Jakie zatem dokładnie działanie wykazuje mentol? Czy może być szkodliwy? Kto powinien ograniczyć jego stosowanie?

  • Co stosować na oparzenia?

    Niewielkie i stosunkowo niegroźne oparzenia objawiają się zaczerwienioną skórą, bólem, obrzękiem lub pęcherzami. Możemy je samodzielnie wyleczyć przy zastosowaniu odpowiednich środków. Jakie zatem preparaty na oparzenia warto mieć w domowej apteczce? Podpowiadamy.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij