Woda utleniona – czy należy przemywać nią rany?

Dla większości z nas woda utleniona to preparat, którego należy użyć do odkażenia rany oraz jej późniejszej pielęgnacji. Czy jednak jest to prawidłowe postępowanie? Dlaczego podczas kontaktu rany z wodą utlenioną powstaje piana? Jakie inne zastosowania może mieć ten preparat? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdziesz w poniższym artykule.

Czym jest woda utleniona?

Z chemicznego punktu widzenia jest to 3-procentowy wodny roztwór nadtlenku wodoru. Nadtlenek wodoru jest natomiast związkiem chemicznym o silnych właściwościach utleniających. Oznacza to, że może wchodzić w reakcję z wieloma związkami chemicznymi, między innymi z budulcami organizmów jak białka czy składniki błon komórkowych, powodując ich degradację. Stąd wynikają antyseptyczne (odkażające skórę, błony śluzowe czy rany) właściwości nadtlenku wodoru. Co ciekawe, nadtlenek wodoru jest produkowany przez organizm człowieka w wielu szlakach metabolicznych. Jednak ze względu na jego potencjalnie toksyczny wpływ na struktury komórkowe magazynowany jest w specjalnych organellach komórkowych – peroksysomach. Znajduje się w nich enzym – katalaza – którego funkcją jest rozkład nadtlenku wodoru na nieszkodliwe składniki: tlen i wodę.

Skąd bierze się piana?

Zawarty w wodzie utlenionej nadtlenek wodoru degraduje lipidy, które budują otoczki komórek (i organelli komórkowych) naszego ciała – błony komórkowe. Komórki o przerwanych błonach uwalniają na zewnątrz zawarte w nich substancje, między innymi katalazę. Enzym wchodzi w reakcję z nadtlenkiem wodoru, generując tlen. Wydzielający się gaz powoduje powstawanie piany na powierzchni rany. Jeżeli natomiast polejemy nienaruszony fragment skóry wodą utlenioną, nie zaobserwujemy charakterystycznego efektu, ponieważ zawartość peroksysomów (a co za tym idzie katalazy) w martwych komórkach naskórka jest niższa.   

Czy przemywanie ran wodą utlenioną jest wskazane?

Antyseptyczne właściwości nadtlenku wodoru wskazują na zasadne stosowanie tego preparatu na zranione miejsca. Dodatkowo wydzielający się gaz może pomóc w mechanicznym oczyszczeniu zranionego fragmentu skóry. Jednak badania wykazują, że systematyczne stosowanie wody utlenionej do przemywania gojącej się rany może spowolnić proces gojenia.

Niezaprzeczalnym jest, że w wyniku działania nadtlenku wodoru zabijane są drobnoustroje będące przyczyną zakażeń. Jednak jego nieselektywne działanie powoduje, że oprócz niepożądanych mikroorganizmów zabijane są również komórki naszego organizmu niezbędne do tego, żeby ranę oczyścić, zasklepić czy zagoić.

Czym zastąpić wodę utlenioną?

Polskie Towarzystwo Leczenia Ran zaleca, aby rany odkażać preparatami antyseptycznymi o silniejszych właściwościach niż te oferowane przez wodę utlenioną.  Rekomendowane są te zawierające mieszaninę substancji czynnych o nazwach oktanicyna i fenoksyetanol lub jod. Pierwszy z preparatów jest bezbarwny i umożliwia obserwowanie rany podczas gojenia. Preparaty zawierające jod wykazują zdolność do barwienia skóry na kolor żółtobrązowy, co może utrudniać kontrolę procesu gojenia. Dodatkowo pacjenci stosujący preparaty zawierające jod nie powinni używać opatrunków zawierających srebro, gdyż może ono wchodzić w reakcję z jodem tworząc jodek srebra. Również pacjenci dotknięci schorzeniami tarczycy powinni wystrzegać się stosowania jodu.

Jeżeli nie mamy pod ręką jednego z tych preparatów, skaleczenia możemy przemyć roztworem soli fizjologicznej (0,9% izotoniczny roztwór chlorku sodu w wodzie oczyszczonej) – jest to sposób rekomendowany w wielu podręcznikach skierowanych do studentów studiów medycznych, czystą wodą z kranu lub wodą z mydłem. Przemywanie z użyciem soli fizjologicznej powinno być przeprowadzone pod ciśnieniem (np. z wykorzystaniem strzykawki pozbawionej igły). Oczywiście zastosowanie wody utlenionej jest dopuszczalne, jednak nie powinna być ona stosowana do codziennej pielęgnacji ran.

Inne zastosowania wody utlenionej

W medycynie konwencjonalnej – oprócz zastosowania do przemywania ran – woda utleniona bywa używana do odkażania, płukania jamy ustnej czy płukania gardła. Należy jednak taką terapię stosować doraźnie, gdyż długotrwałe używanie roztworu nadtlenku wodoru może podrażniać błony śluzowe.

Innym zastosowaniem jest wybielanie zębów. Nadtlenek wodoru jest składnikiem preparatów stosowanych w profesjonalnych gabinetach dentystycznych jak również wybielających past do zębów. 3% roztwór nadtlenku wodoru w połączeniu z alkoholem etylowym (lub izopropylowym), glicerolem i wodą oczyszczoną znajduje też zastosowanie w produkcji żeli antybakteryjnych przeznaczonych do higieny dłoni.

W medycynie niekonwencjonalnej natomiast rekomendowana jest do zwalczania chorób bakteryjnych, wirusowych, grzybiczych, a nawet zmian nowotworowych. Sposób jej podania może być doustny oraz pozajelitowy. Badania prowadzone w tej tematyce nie są jednoznaczne. Wyniki uzyskane przez niektórych badaczy wskazują na spektakularne efekty terapii z użyciem nadtlenku wodoru, inne grupy naukowe wykazały, że doustne przyjmowanie wody utlenionej może wzmagać rozwój komórek nowotworowych, a nawet doprowadzić do śmierci pacjentów stosujących tego typu terapie. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ostrzega przed możliwym niebezpieczeństwem stosowania roztworu nadtlenku wodoru niezgodnie z jego przeznaczeniem (np. doustnie lub dożylnie).

Woda utleniona o różnych stężeniach nadtlenku wodoru znalazła również zastosowanie w kosmetologii, kosmetyce czy fryzjerstwie. Jest składnikiem większości nowoczesnych farb do włosów. Jest stosowana nie tylko do rozjaśnienia włosów na głowie, ale również na całym ciele, np. na rękach czy nogach.

Doraźnie można ją stosować do zwalczania wyprysków, jednak należy pamiętać, że jej długotrwałe używanie może doprowadzić do alergii lub podrażnień.

W gospodarstwie domowym sprawdzi się do wybielania ubrań czy wywabiana plam krwi.

Zapamiętaj:

  • skaleczenia i rany należy opatrzyć używając przeznaczonych do tego preparatów o silniejszych właściwościach bakteriobójczych niż woda utleniona;
  • zgodnie z zaleceniem Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran woda utleniona nie powinna być stosowana do długotrwałej pielęgnacji ran;
  • woda utleniona ma szerokie zastosowania w medycynie konwencjonalnej, niekonwencjonalnej czy przemyśle kosmetycznym;
  • stosowanie jakiejkolwiek terapii z użyciem wody utlenionej powinno być skonsultowane z lekarzem.

Podziel się: