Zator płucny - objawy, przyczyny, rokowania i zapobieganie

Zatorowość płucna to zamknięcie lub zwężenie tętnicy płucnej lub części jej rozgałęzień przez materiał zatorowy, którym mogą być skrzepliny (właśnie najczęściej jest to skrzeplina, zwykle pochodzi ona z żył głębokich kończyn dolnych lub miednicy mniejszej, zdecydowanie rzadziej skrzeplina pochodzi z żył górnej połowy ciała) , tkanka tłuszczowa (taka sytuacja ma miejsce przy złamaniu kości długich), powietrze (zator na tym tle może powstać przy wprowadzaniu cewnika do żyły centralnej lub też przy jego usuwaniu), masy nowotworowe (miedzy innymi pochodzące z raka nerki czy żołądka), ciała obce oraz sporadycznie płyn owodniowy.

Jakie przyczyny mogą doprowadzić do powstania zatoru tętnicy płucnej? 

Należy pamiętać o tym, że w około 1/3 przypadków nie można stwierdzić przyczyny, która doprowadziła do powstania zatoru tętnicy płucnej. Inne czynniki ryzyka, które predysponują do powstania zatoru tętnicy płucnej, to tak naprawdę te same czynniki, które predysponują do rozwoju zakrzepicy żył głębokich. Jakie są to zatem czynniki? Przede wszystkim najbardziej predysponowani do rozwoju zatoru tętnicy płucnej są pacjenci starsi, zatem można powiedzieć, że ryzyko wzrasta z wiekiem i jest największe u osób powyżej 40 roku życia. Ponadto, kolejnym czynnikiem ryzyka rozwoju zatoru tętnicy płucnej jest otyłość oraz wszelkiego rodzaju urazy, zwłaszcza wielonarządowe lub złamania kości miednicy oraz złamania kości udowej i innych kości długich kończyn dolnych. Do rozwoju zatoru tętnicy płucnej może też przyczynić się długotrwałe unieruchomienie, nowotwory złośliwe, trombofilie wrodzone lub nabyte, ostre obłożne choroby leczone zachowawczo (miedzy innymi ciężkie zapalenie płuc), niewydolność serca w klasie III i IV, niewydolność oddechowa oraz choroby autoimmunologiczne (przede wszystkich choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, toczeń rumieniowaty układowy czy też guzkowe zapalenie tętnic). Zator tętnicy płucnej może też częściej rozwijać się u pacjentów cierpiących z powodu zespołu nerczycowego, chorób mieloproliferacyjnych oraz na skutek ucisku na naczynia żylne. Ponadto, czasami do powstania zatoru tętnicy płucnej może też dojść na skutek długotrwałego lotu samolotem (lot musi trwać dłużej niż 6-8 godzin) oraz w czasie ciąży i połogu. 

Jakie są objawy zatoru tętnicy płucnej?

Zazwyczaj zatorowość tętnicy płucnej objawia się w sposób nagły. Pacjent nagle zaczyna odczuwać duszność, ma to miejsce u ponad 80% pacjentów. Ponadto, również nagle, pojawia się bardzo silny ból w klatce piersiowej (dotyczy to około 50% pacjentów). Dodatkowo często obecny jest również suchy kaszel, krwioplucie, jak rowniez moze dojść do zasłabnięcia lub nawet omdlenia. Lekarz, który bada pacjenta z zatorowością tętnicy płucnej, stwierdza u niego przyspieszona czynność serca (tachykardia) oraz przyspieszony oddech (tachypnoe), dojdzie też do spadku ciśnienia tętniczego krwi (hipotensja), w przypadku dysfunkcji prawej komory serca lekarz stwierdza również poszerzenie żył szyjnych, czasami dochodzi też do wstrząsu hipowolemicznego. 

W jaki sposób stawia się rozpoznanie zatoru tętnicy płucnej? Jakie badania dodatkowe okazują się pomocne w takiej sytuacji?

Przy podejrzeniu zatoru tętnicy płucnej wykonuje się badania laboratoryjne, w których przede wszystkim zwraca uwagę podwyższone stężenie D-dimerow, czasami wynik wielokrotnie przekracza ustalona normę laboratoryjną. W badaniu rtg klatki piersiowej można stwierdzić powiększenie sylwetki serca, płyn w jamie opłucnej, miąższowe zagęszczenia widoczne w płucach oraz ogniska niedodmy w płucach, chociaż należy pamiętać o tym, że u niektórych pacjentów zdjęcie rtg klatki piersiowej może być zupełnie prawidłowe. Także w badaniu ekg oraz w badaniu echo serca można stwierdzić różnego rodzaju nieprawidłowości. Jednak najdokładniejszym badaniem, dzięki któremu można bardzo dokładnie ocenić tętnice płucne i miąższ płuc, jest badanie angio-CT i można śmiało stwierdzić, że jest to badanie rozstrzygające przy podejrzeniu zatoru tętnicy płucnej. Ponadto, zawsze przy zatorowości płucnej wykonuje się też usg żył głębokich, aby stwierdzić czy to przez przypadek nie z nich pochodził materiał zatorowy, który doprowadził  do rozwoju zatoru tętnicy płucnej. 

Jak leczy się zator tętnicy płucnej?

Leczenie zatoru tętnicy płucnej  zaczyna się od leczenia objawowego. Pacjent zatem musi mieć podany tlen, jak również należy wyrównać u niego objawy wstrząsu hipowolemicznego. Następnie, pacjent musi koniecznie otrzymać leki trombolityczne, czyli leki, które będą doprowadzać do rozpuszczania się skrzepliny będącej przyczyną powstania zatoru. W następnej kolejności pacjentowi podaje się również heparynę. 

W jaki sposób można zapobiegać rozwojowi zatorowości płucnej?

Przede wszystkim, aby nie dopuścić do zatoru tętnicy płucnej, bardzo ważne jest wczesne uruchamianie pacjenta po różnego rodzaju większych i mniejszych zabiegach operacyjnych. Ponadto, aby nie dopuścić do rozwoju zakrzepicy żył głębokich, która jest bardzo częstą przyczyną doprowadzającą do rozwoju zatoru tętnicy płucnej, jest noszenie przez pacjenta właściwie dla niego dobranych pończoch elastycznych. Dodatkowo, pacjent z grup ryzyka powinien również otrzymywać  leki przeciwkrzepliwe. 

Jakie jest rokowanie w przypadku zatoru tętnicy płucnej?

Rokowanie w przebiegu zatoru tętnicy płucnej jest uzależnione przede wszystkim od stopnia ciężkości klinicznej oraz szybkości postawienia właściwej diagnozy. W przypadku zatoru tętnicy płucnej  wysokiego ryzyka śmiertelność wśród pacjentów wynosi aż 30%, w zatorowości płucnej średniego ryzyka śmiertelność spada do 3-15%, zaś w zatorowości  niskiego ryzyka jest to nawet poniżej 1%. 

Zatorowość płucna to bardzo poważna choroba, która jeśli nie jest szybko zdiagnozowana i właściwie leczona niestety może skoczyć się śmiercią pacjenta. Dlatego też, jeśli u siebie lub swoich bliskich zaobserwujemy jakikolwiek niepokojące objawy sugerujące zator tętnicy płucnej i jeśli dodatkowo jesteśmy obarczeni czynnikami ryzyka jego rozwoju, musimy jak najszybciej wzywać pogotowie ratunkowe, aby pacjentowi można było udzielić jak najprędzej  właściwej pomocy, która uratuje jego życie. 

Podziel się: