Retinoidy i suchość oczu. Czy jest związek?

Częstym działaniem niepożądanym związanym z doustnym stosowaniem leków z grupy retinoidów jest suchość skóry i błon śluzowych. Prowadzi to niekiedy do zapalenia czerwieni wargowej, krwotoków z nosa, a z objawów okulistycznych pojawiają się podrażnienia spojówek oraz suchość oczu. Niestety nie zawsze potrafimy skojarzyć suchość oczu z nowym, przyjmowanym przez nas lekiem.

Czym są retinoidy i jak działają?

Retinoidy (tretinoina, izotretinoina, acytrecyna) są pochodnymi witaminy A. Są to leki wydawane na podstawie recepty lekarskiej i stosowane w ciężkich postaciach łuszczycy czy trądziku opornego na standardowe, przeciwbakteryjne leki. Wykazują one szereg mechanizmów działania – działają przeciwtrądzikowo i przeciwłojotokowo, zapobiegają nadmiernemu rogowaceniu, wpływają korzystnie na różnicowanie się komórek naszej skóry i do tego działają przeciwzapalnie.

Niektóre z tych leków są dostępne w postaci maści. Zewnętrzne zastosowanie może skutkować absorpcją do krążenia ogólnego, ale proces ten zachodzi w niewielkim stopniu. O ile niepożądane efekty miejscowych retinoidów dotyczą głównie skóry i błon śluzowych w miejscu aplikacji, o tyle w przypadku retinoidów stosowanych doustnie obserwuje się ogólnoustrojowe efekty.

Suchość oczu

Z objawów okulistycznych najczęściej obserwuje się suchość oczu z zapaleniem spojówek, co stanowi część zespołu objawów związanych z hiperwitaminozą A (takich jak: suchość skóry, wysychanie błon śluzowych nosa i gardła, czy zapalenie czerwieni wargowej). Niestety u części pacjentów objawy te utrzymują się nawet wiele miesięcy po zakończeniu terapii. Przyczyną tego jest m.in. dysfunkcja gruczołów Meiboma – gruczołów produkujących lipidową warstwę filmu łzowego (a więc tą zewnętrzną składową, chroniącą przed nadmiernym parowaniem). Spadek sekrecji gruczołów Meiboma i suchość oka mogą uniemożliwić używanie szkieł kontaktowych. Oprócz tego opisywane są także zaburzenia funkcji widzenia, kurza ślepota (nyctalopia), nadmierna wrażliwość na światło i nieprawidłowości w percepcji kolorów. W przypadku nagłego pogorszenia widzenia należy koniecznie zgłosić się na konsultację okulistyczną.

Jak sobie z tym radzić?

Sprawdzą się preparaty zawierające kwas hialuronowy, polisacharyd, naturalnie występujący w płynie łzowym. Kwas hialuronowy jest substancją wiskoelastyczną, posiadającą właściwości fizykochemiczne pozwalające na stosowanie go w preparatach tzw. „sztucznych łez”. Roztwory o takim składzie dobrze przylegają do powierzchni rogówki i spojówek, zapewniając długotrwałe nawilżenie. Należy jednak zwrócić uwagę na stężenie kwasu hialuronowego w kroplach. Oprócz czynnika nawilżającego cenna może być także obecność łagodzącego dekspantenolu i składników uzupełniających niedobory w warstwie lipidowej. Warto też wybierać krople o zwiększonej gęstości (będą się one dłużej utrzymywały na powierzchni oka) i bez konserwantów. Jeśli już są to krople z konserwantem, warto sięgnąć po te z nieco bezpieczniejszą dla powierzchni oka substancją, jak np. polyquad (polikwaternium-1). W przypadku suchości powiek warto zastosować specjalne kremy na brzegi powiek zawierające ceramidy niwelujące odruch drapania.