Szałwia lekarska — lek, kosmetyk, przyprawa

Jej nazwa wywodzi się z łacińskiego salvere - być w dobrym zdrowiu. Ze względu na swoje właściwości i działanie preparaty z szałwii są od wieków wykorzystywane w lecznictwie i kosmetyce.

Spis treści

Szałwia lekarska – zastosowanie i wskazania

Preparaty sporządzone z wykorzystaniem liści szałwii lekarskiej mogą mieć wielokierunkowe działanie. Do najistotniejszych właściwości szałwii należy jej działanie przeciwbakteryjne oraz przeciwzapalne, co znalazło zastosowanie w terapii chorób jamy ustnej oraz stanów zapalnych dziąseł.
Preparaty zawierające szałwię są również szeroko stosowane w infekcjach i stanach zapalnych gardła.

Napary z szałwii są od wieków wykorzystywane jako środki łagodzące lekkie zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego, takie jak bóle brzucha, bolesne skurcze, biegunki. Szałwia może być również stosowana w postaci nasiadówek, pomocniczo w terapii żylaków odbytu, upławów i świądu sromu. 

Szałwia lekarska jest również stosowana pomocniczo w celu złagodzenia utrudnionego odkrztuszania oraz w regulacji podwyższonego poziomu glukozy niewymagającego jeszcze leczenia z wykorzystaniem leków przeciwcukrzycowych.

Wyciągi oraz napary z szałwii znalazły również zastosowanie podczas terapii nadmiernej potliwości. Sam wpływ rośliny na zwiększoną potliwość nie został jednak w pełni wyjaśniony. Wyciągi z szałwii mogą być stosowane zewnętrznie w celu zneutralizowania nieprzyjemnego zapachu potu.

Napar przygotowany z liści szałwii jest skuteczny w przerwaniu laktacji. Substancje zawarte w surowcu zmniejszają ilość produkowanego mleka i pozwalają na wyciszenie laktacji. Ponadto, u niektórych pacjentek napary szałwiowe mogą ograniczać objawy związane z rozpoczęciem menopauzy, a u pacjentek cierpiących na zbyt skąpe miesiączkowanie - pobudzać ten proces.

Dzięki swoim właściwościom wyciągi z liścia szałwii znalazły szerokie zastosowanie w kosmetyce - olejek szałwiowy występuje w składzie kremów i szamponów do włosów, ograniczając przetłuszczanie się skóry głowy i działając tonizująco. Preparaty z szałwii lekarskiej mogą przyspieszać gojenie drobnych skaleczeń oraz uszkodzeń naskórka. 

Szałwia, jej kwiat i ziele są wykorzystywane jako przyprawa do mięs, serów, sałatek i deserów. Pomaga trawić tłuste jedzenie.

Rzymianie uważali szałwię za zioło święte zbierane w uroczysty sposób. Przed zbiorem składano ofiarę z chleba i wina, a potem boso zbierano bez użycia żelaznych narzędzi.
Od wieków szałwia jest symbolem długowieczności. W średniowiecznych źródłach można przeczytać -  Przeznaczeniem szałwii jest uczynić człowieka nieśmiertelnym.

Szałwia lekarska – wygląd, pochodzenie, morfologia

Szałwia lekarska (ang. Sage, Garden Sage) jest niewielkim krzewem charakterystycznym dla krajów śródziemnomorskich. Salvia officinalis pochodzi z rodziny jasnotowatych - Lamiaceae.
Krzewinka porasta dobrze nasłonecznione skalne zbocza, jednak rozprzestrzeniła się również na innych terenach i może być uprawiana w ogródkach domowych.

Szałwia lekarska osiąga około 60 cm wysokości, a jej pędy mogą pokładać się na glebie. Najbardziej rozpoznawalną częścią rośliny są jej fioletowo-niebieskie kwiaty, zebrane w skrócone kwiatostany. Łodyga szałwii jest czterokanciasta lub lekko okrągła i może drewnieć od dołu. Owoc stanowi rozłupnia, rozpadająca się na cztery rozłupki.

Surowcem leczniczym jest liść szałwii lekarskiej (łac.Salviae officinalis folium) zebrany z niekwitnących roślin.
Liście rośliny, ułożone naprzeciwlegle, są srebrzysto-zielone, miękkie w dotyku. Liście, aby mogły zostać wykorzystane jako pełnoprawne surowce farmaceutyczne muszą zawierać ponad 1% olejku eterycznego.

Liście zbiera się tuż przed pojawieniem się kwiatów i powoli suszy.

Szałwia lekarska – działanie, właściwości, skład

Liść szałwii lekarskiej jest głównym surowcem wykorzystywanym w lecznictwie. Z odpowiednio wyselekcjonowanych i zebranych liści otrzymywany jest olejek eteryczny. 
Olejek szałwiowy ma fundamentalne znaczenie dla aktywności biologicznej szałwii lekarskiej, a w jego składzie zidentyfikowano:

  • α-tujon;
  • β-tujon;
  • kamforę;
  • eukaliptol;
  • borneol;
  • α-pinen.

Poza olejkiem eterycznym surowiec zawiera również kwas rozmarynowy, flawonoidy (apigenina oraz luteolina), diterpeny (karnozol i kwas karnozowy) i triterpeny (kwas ursolowy oraz kwas oleanowy), a także witaminę C, B1, P. karoten i sole mineralne.

Liść szałwii lekarskiej ma właściwości przeciwzapalne, przeciwgrzybicze oraz przeciwbakteryjne.
Ponadto, wyciągi z szałwii hamują nadmierne pocenie oraz mogą zwiększać sekrecję soków trawiennych. Za właściwości przeciwbiegunkowe oraz wiatropędne odpowiadają składniki olejku eterycznego oraz garbniki katechinowe. 

Do mniej znanych właściwości wyciągu szałwiowego należy zmniejszenie poziomu glukozy i cholesterolu w osoczu oraz hamowanie laktacji u kobiet karmiących.

Niedawno przeprowadzone badania wskazują również, że liście szałwii lekarskiej mogą zmniejszać dolegliwości kobiet w trakcie menopauzy, za może być odpowiedzialna substancja goryczowa pikrosalwina.

Ponadto najnowsze badania wykazały również że wyciągi z szałwii lekarskiej poprawiają zdolności poznawcze i koncentrację stanowiąc nadzieję dla osób z chorobami neurodegeneracyjnymi.

Szałwia lekarska – stosowanie i dawkowanie

Liść szałwii lekarskiej może być stosowany w postaci naparu:

  • jako środek przeznaczony do płukania jamy ustnej lub gardła;
  • jako roztwór do stosowania wewnętrznego podczas zaburzeń trawiennych i przeciwko nadmiernym poceniu;
  • jako roztwór do stosowania zewnętrznego - jako okłady na skórę, nasiadówki, irygacje i kąpiele.

Podczas stosowania naparu z szałwii lekarskiej ważna jest systematyczność i odpowiednie przygotowanie naparu. Wskazaną ilość liści szałwii należy zalać gorącą wodą i naparzać pod przykryciem przez piętnaście minut. Stosowany napar powinien być zawsze świeży.
W terapii nadmiernego pocenia zalecane jest przyjmowanie około 200 ml naparu na dobę, z kolei w przypadku zaburzeń trawienia należy przyjmować około 100 ml naparu z liścia szałwii trzy razy na dobę. Napary z szałwii mogą być również przyjmowane w niewielkich ilościach przed posiłkami w celu poprawienia apetytu. Kuracja roślinnymi preparatami z szałwii lekarskiej nie powinna trwać dłużej niż czternaście dni. 

Podczas terapii stanów zapalnych i infekcji jamy ustnej oraz gardła zalecane jest płukanie przygotowanym wcześniej naparem kilka razy na dobę.

Kosmetyki i pasty do zębów zawierające szałwię lekarską wymagają regularnego stosowania.
W przypadku past do zębów zalecane jest szczotkowanie przestrzeni między zębowych przynajmniej dwa razy dziennie.
Szampony i kremy zawierające wyciągi z szałwii powinny być stosowane systematycznie, zwykle kilka razy w tygodniu przez około miesiąc. 

Szałwia lekarska – interakcje z lekami i ziołami

Przyjmowanie preparatów zawierających wyciągi z liści szałwii lekarskiej może wpływać na aktywność leków działających przez receptory GABA. W związku z tym jednoczesne stosowanie leków z grupy benzodiazepin lub barbituranów nie jest zalecane. 

Szałwia lekarska – skutki uboczne, przedawkowanie

Nie należy stosować szałwii w dużych dawkach i przez dłuższy czas.

Jej stosowanie jest przeciwwskazane w ciąży i okresie karmienia piersią.

Ciężkie przedawkowanie preparatów roślinnych zawierających liście szałwii lekarskiej może spowodować wystąpienie przyspieszonej akcji serca, uderzeń gorąca, zawrotów głowy oraz napadów drgawkowych. 

Do najczęstszych skutków ubocznych długotrwałego stosowania szałwii należą zaburzenia ze strony układu pokarmowego oraz nudności. W niektórych przypadkach do działań niepożądanych możemy zaliczyć również wspomnianą wcześniej zdolność do zahamowania laktacji u kobiet karmiących. 

Leki zawierające szałwię lekarską

Suplementy i wyroby medyczne zawierające szałwię lekarską

Kosmetyki zawierające szałwię lekarską

Działanie

  • estrogenne
  • przeciwbakteryjne
  • przeciwbiegunkowe
  • przeciwgrzybicze
  • przeciwpotne (łagodzi nadmierne pocenie, łagodzi hiperhydrozę)
  • przeciwzapalne
  • wspomaga trawienie tłuszczów, białek i cukrów
  • zwiększa wydzielanie soku żołądkowego

Postacie i formy

  • susz
  • napar
  • nalewka
  • wyciąg
  • krople
  • syrop
  • olejek eteryczny
  • tabletka
  • kapsułka
  • krem
  • szampony i odżywki do włosów
  • żel na skórę
  • spray

Substancje aktywne

  • kamfora
  • α-tujon
  • borneol
  • α-pinen
  • eukaliptol
  • kwas rozmarynowy
  • kwas ursolowy
  • kwas oleanowy
  • karnozol
  • kwas karnozowy
  • luteolina
  • apigenina

Surowiec

  • liść
  • ziele
Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij