Wybieramy lekarza pierwszego kontaktu

Często zastanawiamy się gdzie szukać pomocy. W razie choroby czy wypadku, kiedy możemy wezwać pogotowie, a kiedy udać się do przychodni zdrowia czy do szpitala; do którego lekarza potrzebujemy skierowanie i skąd je wziąć? Kiedy powinniśmy wybrać lekarza i pielęgniarkę? Jak możemy to zrobić? I wreszcie, jakie świadczenia w publicznej służbie zdrowia nam przysługują? Sprawdźmy, w końcu nasze zdrowie jest najważniejsze.

W Polsce obowiązuje system powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, w jego zakres wchodzi podstawowa opieka zdrowotna. Są to świadczenia medyczne, na które składają się profilaktyczne świadczenia zdrowotne, diagnostyczne i lecznicze świadczenia zdrowotne, a także rehabilitacja i świadczenia pielęgnacyjne w zakresie medycyny ogólnej, rodzinnej i pediatrii. Są one udzielane w ramach ambulatoryjnej opieki zdrowotnej, czyli takiej, która jest wykonywana najczęściej w przychodniach zdrowotnych (osoby, którym te świadczenia są udzielane nie wymagają leczenia w warunkach całodobowych czy całodziennych, a więc szpitalnych). Świadczenia te udzielane są w dni robocze (od poniedziałku do piątku) z wyłączeniem świąt w godzinach 8:00 – 18:00.

Jak wybierać? 

W celu realizacji tych świadczeń, każdy świadczeniobiorca, a więc osoba uprawniona do świadczeń medycznych w publicznej służbie zdrowia np. osoba ubezpieczona, (ubezpieczeniu zdrowotnemu został poświęcony jeden z artykułów w numerze ze stycznia 2007 roku), ale nie tylko, ma prawo wyboru lekarza, pielęgniarki i położnej podstawowej opieki zdrowotnej. Wyboru tego dokonuje się zawsze wyłącznie spośród lekarzy, pielęgniarek i położnych ubezpieczenia zdrowotnego. Dokonanie wyboru jest bezpłatne do dwóch razy w roku kalendarzowym. Każda kolejna zmiana decyzji w danym roku kalendarzowym, co do osoby, która będzie nas leczyć (czy to lekarza, czy pielęgniarki czy też położnej) wymaga wniesienia opłaty w wysokości 80 zł. Na szczęście, wniesienie opłaty za kolejną zmianę lekarza, pielęgniarki czy położnej podstawowej opieki zdrowotnej nie dotyczy przypadku zmiany miejsca zamieszkania oraz zaprzestania udzielania świadczeń opieki zdrowotnej przez wybraną przez pacjenta osobę, a także innych przyczyn niezależnych od świadczeniobiorcy. Powyższe zasady nie dotyczą poborowych, żołnierzy odbywających zasadniczą służbę wojskową, przeszkolenie wojskowe i ćwiczenia wojskowe oraz pełniących służbę wojskową w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, a także funkcjonariuszy straży granicznej w służbie kandydackiej. Mogą oni wybrać lekarza i pielęgniarkę podstawowej opieki zdrowotnej spośród świadczeniodawców, którzy zawarli umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej z Narodowym Funduszem Zdrowia dopiero w sytuacji, gdy nie mogą uzyskać świadczeń opieki zdrowotnej odpowiednio – w miejscu pełnienia służby, spośród świadczeniodawców, którzy zawarli umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, będących jednostkami budżetowymi tworzonymi i nadzorowanymi przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, lub będącymi zakładami opieki zdrowotnej utworzonymi przez Ministra Obrony Narodowej, lub mających siedzibę w terytorialnym zasięgu działania jednostki organizacyjnej Straży Granicznej.

Ponadto, wyjątek dotyczy również skazanych. Otóż osobom skazanym zapewnia się bezpłatne świadczenia zdrowotne, leki i artykuły sanitarne, lecz osobom skazanym odbywającym karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo wyboru lekarza i pielęgniarki podstawowej opieki zdrowotnej, a także świadczeniodawcy udzielającego ambulatoryjnych świadczeń opieki zdrowotnej, lekarza dentysty oraz szpitala.

Deklaracja do wypełnienia

Wyboru lekarza, pielęgniarki i położnej podstawowej opieki zdrowotnej pacjent dokonuje poprzez wypełnienie deklaracji wyboru (tzw. pisemne oświadczenie woli). Deklaracje te są dostępne u każdego świadczeniodawcy mającego kontrakt z Narodowym Funduszem Zdrowia na wykonywanie podstawowej opieki zdrowotnej  wraz z instrukcją wypełniania na stronie internetowej NFZ (www.nfz.gov.pl), gdyż to właśnie Narodowy Fundusz Zdrowia określa wzór takiej deklaracji wyboru. Deklaracja wyboru zawiera różne dane m.in. dane dotyczące osoby składającej deklaracje, a więc: imię i nazwisko, nazwisko rodowe, datę urodzenia, płeć, numer PESEL, w przypadku uczniów i studentów – miejsce nauki, adres zamieszkania, a także numer telefonu. Ponadto, co bardzo ważne w deklaracji określa się po raz, który w danym roku dokonywany jest wybór, kod oddziału wojewódzkiego NFZ, datę dokonania wyboru no i oczywiście dane dotyczące lekarza, pielęgniarki i położnej podstawowej opieki zdrowotnej: imię i nazwisko. Wpisujemy również siedzibę świadczeniodawcy udzielającego świadczeń z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej oraz samo miejsce udzielania świadczeń opieki zdrowotnej, gdyż może się zdarzyć, że będzie ono inne niż siedziba świadczeniodawcy. Na koniec deklarację należy podpisać. Natomiast do obowiązków świadczeniodawcy udzielającego świadczeń z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej, przy przyjmowaniu deklaracji wyboru, należy jej podpisanie przez pracownika ją przyjmującego, sprawdzenie poprawności jej wypełnienia oraz sprawdzenie uprawnień danego pacjenta do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej. Ponadto, świadczeniodawca przechowuje przyjęte deklaracje wyboru.

Zakres opieki

A co wchodzi w zakres podstawowej opieki zdrowotnej? I czy osoba udzielająca takich świadczeń musi mieć jakieś specjalne uprawnienia?

Otóż, jeśli chodzi o lekarza podstawowej opieki zdrowotnej to może nim być lekarz, który bądź to posiada specjalizację minimum pierwszego stopnia w dziedzinie medycyny ogólnej, chorób wewnętrznych lub pediatrii, bądź taki, który posiada tytuł specjalisty w dziedzinie medycyny rodzinnej, chorób wewnętrznych lub pediatrii. Ponadto, Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) zawarł z nim umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej albo jest on zatrudniony lub wykonuje zawód u świadczeniodawcy, z którym Fundusz Zdrowia zawarł taką umowę.

Aby już wszystko było jasne wyjaśnijmy termin „świadczeniodawca”. Jest to podmiot, który udziela świadczeń zdrowotnych, zarówno publiczny jak i prywatny. Może być to, zatem zakład opieki zdrowotnej wykonujący zadania określone w jego statucie (przychodnia, szpital), grupowa praktyka lekarska, grupowa praktyka pielęgniarek lub położnych, osoby wykonujące zawody medyczne w ramach indywidualnej praktyki lub indywidualnej specjalistycznej praktyki, oraz inne osoby fizyczne, które posiadają fachowe uprawnienia do udzielania świadczeń zdrowotnych i udzielają ich w  ramach wykonywanej działalności gospodarczej (np. niepubliczne zakłady opieki zdrowotnej). Warto tutaj jeszcze zaznaczyć, iż  świadczeniodawca udzielający świadczeń z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej zapewnia uprawnionym pacjentom, w kosztach własnej działalności, dostęp m.in. do: opieki ambulatoryjnej, w tym opieki w domu chorego oraz badań diagnostycznych.

Lekarz POZ

Wróćmy do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (poz). Do zakresu jego działań należy planowanie i realizacja opieki lekarskiej nad pacjentem w warunkach ambulatoryjnych i domowych, a także koordynuje on udzielanie świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej. W tym celu współpracuje z pielęgniarką oraz położną POZ, pielęgniarką środowiskową oraz innymi świadczeniodawcami w celu realizacji potrzeb zdrowotnych pacjenta.

Zakres działań lekarza POZ można pogrupować na:

  • działania mające na celu zachowanie zdrowia pacjentów (dlatego też do obowiązków lekarza należy prowadzenie edukacji zdrowotnej czy uczestniczenie w realizacji programów prozdrowotnych).
  • działania profilaktyczne (w tym celu lekarz identyfikuje czynniki ryzyka i zagrożenia zdrowotne, dokonuje kwalifikacji i nadzoruje wykonanie obowiązkowych szczepień ochronnych; w tym zakresie do jego obowiązków należy również informowanie pacjenta o dobrowolnych – zalecanych szczepieniach; ponadto lekarz POZ uczestniczy w realizacji programów profilaktycznych i prowadzi systematyczną i okresową ocenę stanu zdrowia pacjenta).
  • działania mające na celu rozpoznanie chorób (wybrany przez pacjenta lekarz podstawowej opieki zdrowotnej planuje i nadzoruje postępowanie diagnostyczne oraz wskazuje podmioty właściwe do jego przeprowadzenia; przeprowadza badania podmiotowe; przeprowadza badania przedmiotowe; wykonuje testy i/lub zleca wykonanie badań dodatkowych np. laboratoryjnych i obrazowych, może też kierować pacjenta na konsultacje specjalistyczne, a także do szpitala w celu dalszej diagnostyki i leczenia. Jednak nie zawsze wymagane są skierowania, ma to miejsce przy udzielaniu świadczeń specjalistycznych przez: ginekologa i położnika; dentystę; dermatologa; wenerologa; onkologa; okulistę; psychiatrę; Ponadto nie jest wymagane skierowanie do następujących świadczeń: dla osób chorych na gruźlicę; dla osób zakażonych wirusem HIV; dla inwalidów wojennych i osób represjonowanych; dla cywilnych niewidomych ofiar działań wojennych; dla osób uzależnionych od alkoholu, środków odurzających i substancji psychotropowych (w zakresie lecznictwa odwykowego), a także dla uprawnionego żołnierza lub pracownika, w zakresie leczenia urazów lub chorób nabytych podczas wykonywania zadań poza granicami państwa. Lekarz podstawowej opieki zdrowotnej w ramach działań mających na celu rozpoznanie chorób dokonuje też interpretacji wyników badań i konsultacji oraz orzeka o stanie zdrowia pacjenta.
  • Inną grupę działań w ramach czynności wykonywanych przez lekarza POZ jest leczenie chorób, tutaj lekarz podstawowej opieki zdrowotnej prowadzi postępowanie terapeutyczne, edukacyjne, zleca leczenie farmakologiczne, wykonuje zabiegi medyczne lub zleca ich wykonanie u innych świadczeniodawców, kieruje do szpitala do zakładów opiekuńczo – leczniczych oraz do oddziałów paliatywno – hospicyjnych, może skierować pacjenta do pielęgniarskiej długoterminowej opieki zdrowotnej; kieruje do leczenia uzdrowiskowego, a także orzeka o czasowej niezdolności do pracy czy nauki. Warto wiedzieć, iż pacjent ma prawo wyboru szpitala spośród szpitali, które zawarły umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej.
  • Ostatnią grupą działań lekarza POZ są działania mające na celu usprawnienie pacjenta: zleca wykonywanie zabiegów rehabilitacyjnych, wykonuje stosownie do posiadanej przez siebie wiedzy i umiejętności oraz posiadanych kwalifikacji i możliwości zabiegi i procedury rehabilitacyjne; zleca wydanie świadczeniobiorcy przedmiotów ortopedycznych i środków pomocniczych.

Pielęgniarka i położna POZ

Natomiast, jeśli chodzi o Pielęgniarkę podstawowej opieki zdrowotnej – to może nią być pielęgniarka, która ukończyła szkolenie specjalizacyjne w dziedzinie pielęgniarstwa: bądź to rodzinnego, bądź to pediatrycznego, bądź to środowiskowego czy środowiskowo-rodzinnego, przewlekle chorych i niepełnosprawnych, lub opieki długoterminowej, czy wreszcie w ochronie zdrowia pracujących oraz środowiska nauczania i wychowania lub ukończyła kurs kwalifikacyjny w dziedzinie pielęgniarstwa: rodzinnego, środowiskowego, środowiskowo-rodzinnego, przewlekle chorych i niepełnosprawnych, opieki długoterminowej, w ochronie zdrowia pracujących oraz środowiska nauczania i wychowania. Świadczenia udzielane są przez taką pielęgniarkę na podstawie kontraktu z Narodowym Funduszem Zdrowia w ramach podstawowej opieki zdrowotnej.

Do zakresu działań pielęgniarki POZ należy pięć grup:

  1. promocja zdrowia i profilaktyka chorób (rozpoznawanie i zapobieganie zagrożeniom zdrowotnym, prowadzenie edukacji zdrowotnej, monitorowanie rozwoju dzieci, oraz profilaktyka chorób wieku rozwojowego, edukacja w zakresie szczepień);
  2. świadczenia pielęgnacyjne (a więc opieka i zabiegi pielęgnacyjne);
  3. świadczenia diagnostyczne (przeprowadzanie wywiadów środowiskowych, badania fizykalne, wykonywanie podstawowych pomiarów życiowych wraz z oceną, ogólna ocena stanu chorego, wykrywanie odchyleń od normy rozwojowej, wykonywanie niektórych testów diagnostycznych oraz ocena i monitorowanie bólu i pobieranie materiału do testów diagnostycznych);
  4. świadczenia lecznicze (udzielanie pierwszej pomocy, podawanie leków, zakładanie opatrunków, cewnikowanie, zdejmowanie szwów, wykonywanie inhalacji, ustalanie diety);
  5. świadczenia rehabilitacyjne (przyłóżkowe, usprawnianie ruchowe, gimnastyka oddechowa, ćwiczenia ogólnousprawniające). Do zakresu działań pielęgniarki POZ należy objęcie opieką osób zarówno zdrowych jak i chorych od drugiego roku życia oraz osób niepełnosprawnych.

Położna podstawowej opieki zdrowotnej – to położna, o następujących kwalifikacjach: ukończyła szkolenie specjalizacyjne w dziedzinie pielęgniarstwa rodzinnego, środowiskowego, środowiskowo-rodzinnego lub ukończyła kurs kwalifikacyjny w dziedzinie pielęgniarstwa rodzinnego, środowiskowego, środowiskowo-rodzinnego. Również tutaj warunkiem koniecznym jest zawarcie przez taką położną umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia o wykonywanie świadczeń POZ lub, co się częściej zdarza warunkiem jest jej zatrudnianie lub wykonywanie przez nią zawodu u świadczeniodawcy, z którym Fundusz zawarł odpowiedni kontrakt. A co należy do zakresu wykonywanych świadczeń przez Położną POZ? Przede wszystkim kompleksowa pielęgnacyjna opieka położniczo – neonatologiczno – ginekologiczna. Obejmuje ona: edukację w zakresie planowania rodziny, opiekę w okresie ciąży porodu i połogu, opiekę nad kobietą, noworodkiem i niemowlęciem do ukończenia drugiego miesiąca życia; opiekę w chorobach ginekologicznych, a także opiekę nad kobietą w każdym okresie jej życia, co oznacza, iż panie w każdym wieku powinny poprzez deklarację wyboru wybierać położną podstawowej opieki zdrowotnej. Gdybyśmy chcieli szczegółowo zagłębiać się w obowiązki Położnej POZ, to należą do nich działania w zakresie promocji zdrowia i profilaktyki chorób poprzez m.in. edukację w zakresie prozdrowotnego stylu życia kobiety oraz edukację we wszystkich okresach życia kobiety w zakresie prowadzenia samoobserwacji oraz podejmowania działań w celu wczesnego wykrywania i likwidacji czynników ryzyka nowotworowego; edukację w zakresie zapobiegania zakażeniom HIV oraz chorobom przenoszonym drogą płciową, ponadto przygotowania do porodu, oraz poradnictwo w  wielu dziedzinach np. w zakresie pielęgnacji i prawidłowego żywienia noworodka i niemowlęcia czy poradnictwo laktacyjne i promowanie karmienia piersią.

Położna POZ wykonuje również czynności diagnostyczne takie jak: przeprowadzanie wywiadu środowiskowo - rodzinnego; monitorowanie ciąży; wykonywanie badań położniczych; monitorowanie przebiegu połogu, a także rozwoju noworodka i niemowlęcia do drugiego miesiąca życia. Położna POZ prowadzi też obserwację i ocenę rozwoju psychoruchowego noworodka i niemowlęcia i wykonuje pomiary u kobiety i noworodka oraz je ocenia i wreszcie wykonuje testy diagnostyczne i pobiera materiał do badań diagnostycznych. Inną dziedziną zainteresowania położnej podstawowej opieki zdrowotnej są świadczenia pielęgnacyjne w stosunku do kobiety w okresie ciąży, porodu i połogu (m.in. polegające na przygotowaniu do opieki na dzieckiem) i w stosunku do noworodka i niemowlęcia do 2 miesiąca życia. Dwie ostatnie dziedziny pracy położnej POZ to rehabilitacja, która obejmuje ćwiczenia usprawniające w okresie ciąży i połogu oraz w schorzeniach ginekologicznych i prowadzenie gimnastyki oddechowo – relaksacyjnej, takiej, która wspomoże przygotowanie do porodu i połogu oraz szeroko rozumiane świadczenia lecznicze. Do tych ostatnich należą m.in. udzielanie pierwszej pomocy w stanach zagrożenia życia i w nagłych zachorowaniach, udzielanie pomocy położniczej i neonatologicznej w stanach nagłych do czasu przybycia lekarza, przyjmowanie porodu nagłego w warunkach domowych, udzielanie pomocy w okresie laktacji, a ponadto podawanie leków, w tym wykonywanie iniekcji domięśniowych, dożylnych, śródskórnych, zdejmowanie szwów, cewnikowanie pęcherza moczowego u kobiet, leczenie i opatrywanie oparzeń, ran, odleżyn we współpracy z pielęgniarką POZ, wykonywanie zabiegów z zastosowaniem ciepła i zimna, oraz ustalanie diety kobiety zgodnie z potrzebami. Jak widać wachlarz podejmowanych działań i czynności przez lekarza, pielęgniarkę i położną podstawowej opieki zdrowotnej jest bardzo szeroki. Musimy jendak pamiętać o złożeniu deklaracji wyboru dla zapewnienia sobie fachowego wykonywania tych elementarnych i podstawowych, jak sama nazwa mówi, usług w systemie ochrony zdrowia w Polce, ale życzę Państwu, abyśmy korzystali z nich jak najrzadziej.

Poradnia

1. Ostatnio zauważyłem u siebie niepokojące objawy - jestem zmęczony i osłabiony, tracę na wadze i ciągle odczuwam pragnienie. Dowiedziałem się, że mogą to być objawy cukrzycy. Jakim badaniom powinienem się poddać?

Typowymi objawami cukrzycy są: wzmożone pragnienie, zwiększona ilość oddawanego moczu(wielomocz), osłabienie i senność oraz rzadko chudnięcie. Często jednak cukrzyca przebiega bezobjawowo. Niejednokrotnie pod tymi bardzo niepokojącymi objawami, kryją się również inne groźne choroby. Bez względu na wiek - konsultacja lekarska i ewentualnie hospitalizacja celem rozpoznania choroby wydaje się nieunikniona. W celu rozpoznania cukrzycy należy wykonać poziom glukozy we krwi. Badanie jest bardzo proste i szybkie, jednak decyduje o zdrowiu i życiu pacjenta. Rozpoznanie opiera się na pomiarach przygodnych glikemii, glikemii na czczo lub glikemii w teście obciążenia glukozą.

Przy braku leczenia cukrzyca prowadzi do powikłań ostrych i/lub przewlekłych. Do ostrych powikłań zaliczamy: kwasicę i śpiączkę ketonową, nieketonową hiperglikemię hiperosmolalną i kwasicę mleczową. Powikłania przewlekłe obejmują: powikłania oczne(retinopatia cukrzycowa, zaćma, jaskra wtórna krwotoczna), cukrzycową chorobę nerek (neuropatia cukrzycowa) - prowadząca do niewydolności nerek, neuropatię cukrzycową, stopę cukrzycową, powikłania naczyniowe, zmiany skórne i zmiany kostne. W przypadku rozpoznania cukrzycy lekarz rodzinny lub najlepiej diabetolog zleci szereg badań dodatkowych i obrazowych oraz ustali plan postępowania dietetycznego i farmakotarapeutycznego.

2. Po ostatniej wizycie na basenie swędzą mnie stopy, a pomiędzy palcami pojawiły się zaczerwienienia. Czy to może być grzybica?

Basen jest jednym z wielu miejsc gdzie można zarazić się grzybicą. Często na grzybicę stóp można zachorować w saunie, chodząc bosymi stopami po hotelowej wykładzinie lub używając kapci czy ręczników osoby już chorującej. Zakażenie następuje również poprzez skarpety i buty - zwłaszcza u osób pracujących w ciepłych i wilgotnych pomieszczeniach. Pierwsze zmiany najczęściej pojawiają się między palcami III i IV oraz IV i V stóp. Zmiany mogą jednak przejść na inne przestrzenie międzypalcowe. Występują dwie odmiany grzybicy stóp: potnicowa i złuszczająca. W odmianie potnicowej występują pęcherzyki i zlewne ogniska wysiękowe. W odmianie złuszczającej występują ogniska przerostu naskórka z licznymi popękaniami. Pełna diagnoza może być jednak postawiona przez dermatologa po zebraniu wywiadu i ocenie charakteru zmian. Być może konieczne będzie badanie mikologiczne. Przy braku leczenia, grzybica atakuje paznokcie stóp, potem rąk. Zaczyna się zazwyczaj od palucha, a potem przenosi się na inne palce. Paznokcie grubieją i odstają w niektórych miejscach od opuszków palców. Pojawiają się na nich mętne, białe lub żółtawe plamy, z czasem ciemniejące. Płytka coraz bardziej boli, nawet przy niewielkim ucisku. Pamiętajmy aby: po kąpieli dokładnie wycierać miejsca między palcami stóp. Korzystając z publicznych pryszniców zakładać klapki. Nie przegrzewać stóp zakrytym obuwiem. Jeśli stopy pocą się, unikać mydeł o wysokim pH (alkalicznych). Nie używać starego pumeksu. W hotelach nie chodzić boso.


Podziel się:

Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus