Męzczyzna po amputacji podczas marszu przez góry
Dominika Rynkiewicz

Bóle fantomowe – czym są i jak sobie z nimi radzić?

Co roku w Polsce wykonywanych jest blisko 10 000 amputacji kończyn. Niestety, prognozy w tym aspekcie nie zwiastują poprawy. Amputacja zaczyna dotyczyć coraz młodszych osób, już w wieku 40-50 lat. Wielu osobom po amputacji (nawet blisko 97%) doskwierają odczucia sugerujące, że amputowana kończyna nadal jest częścią ich ciała, ale z biegiem czasu ustępują. Często pojawia się również odczucie teleskopowego skracania się kończyny. Jeśli jednak ból utrzymuje się do 2 lat po amputacji, mówimy wtedy o bólach fantomowych.

  1. Co to jest ból fantomowy?
  2. Jak powstaje ból fantomowy?
  3. Co pomaga na bóle fantomowe? Ból fantomowy – leczenie

Co to jest ból fantomowy?

Rozróżniamy dwa typy bólów poamputacyjnych. Pierwszym z nich jest ból kikuta. Związany jest z odczuwaniem dyskomfortu konkretnie w okolicy kikuta po amputacji. Najczęstszym powodem jego powstawania są choroby naczyniowe (zapalenia naczyń, choroby zakrzepowo-zatorowe) lokalizujące się w obrębie kikuta oraz stany zapalne (zapalenie kości, zapalenie tkanek miękkich, odleżyna). Czynności pozornie pomocne, takie jak bandażowanie czy zakładanie protezy w miejscu utraconej kończyny, mogą również przyczynić się do powstawania bólu. Źle dopasowana proteza bądź za mocno zaciśnięty bandaż mogą podrażniać kikut i powodować dyskomfort. Charakter bólu jest zazwyczaj ciągły i o stałym nasileniu. Ten typ dyskomfortu najczęściej towarzyszy pacjentowi tuż po amputacji i zanika z czasem.

Drugim rodzajem bólu poamputacyjnego jest ból fantomowy, który rzutuje na usunięte części ciała, dając wrażenie, jakby ciągle się tam znajdowały. Dotyczy to nie tylko amputacji kończyn, ale i np. piersi, genitaliów czy nawet zębów. Ból fantomowy zęba jest bardzo rzadkim zjawiskiem, najczęściej spowodowanym nie do końca wyleczoną raną po ekstrakcji zęba. Charakter bólu fantomowego może być zarówno ciągły, jak i napadowy. Najczęściej ból lokalizuje się w dystalnej części amputowanej kończyny (palce, dłonie), a jego największe natężenie przypada na wieczór i noc.

Jak powstaje ból fantomowy?

Przyczyny powstawania bólu fantomowego nie są do końca poznane. Istnieje wiele teorii tłumaczących sposób tworzenia się tego fenomenu. Przez wiele lat uznawano ból fantomowy za dział psychologii. Obecnie jednak, dzięki wielu badaniom, z dużą pewnością możemy stwierdzić, że pacjenci rzeczywiście odczuwają ból w utraconej części ciała, a u jego podłoża leży inny mechanizm. Należy pamiętać, aby nigdy nie podawać w wątpliwość cierpienia osób w swoim otoczeniu i nie pytać o to, czy ich ból może być urojony.

Sprawdź witaminy i minerały na DOZ.pl

Najdokładniej opisanymi teoriami powstawania bólu fantomowego są:

Teoria przebudowy obwodowego układu nerwowego – podczas amputacji uszkadzane są nerwy doprowadzające sygnał czuciowy do układu nerwowego. Na zakończeniach uszkodzonych nerwów tworzą się nerwiaki, przez co nerwy zwiększają swoją pobudliwość. Prowadzi to do samoistnego inicjowania pobudzenia czuciowego.

Teoria przebudowy ośrodkowego układu nerwowego – utrata pobudzeń z amputowanej części ciała prowadzi do przebudowy neuronów rdzenia kręgowego. Zwiększa się pobudliwość receptorów oraz zmniejsza aktywność włókien hamujących ich działanie, prowadząc tym samym do spotęgowania sygnału czuciowego.

Teoria przebudowy kory mózgowej – obszary kory mózgu odpowiedzialne za amputowane części ciała są przejmowane przez sąsiednie części kory, dlatego częstym zjawiskiem jest odczuwanie bólu fantomowego amputowanej kończyny przy stymulacji bólowej w innych częściach ciała.

Powiązane produkty

Co pomaga na bóle fantomowe? Ból fantomowy – leczenie

Leczenie bólów fantomowych jest bardzo skomplikowane, ponieważ nie istnieje jedna, uniwersalna metoda. U wielu osób leczenie farmakologiczne jest wystarczające, u innych trzeba zastosować metody leczenia chirurgicznego, a czasami do ograniczenia bólu wystarczy odpowiednia psychoterapia.

Mimo wielu możliwości radzenia sobie z bólami fantomowymi najważniejsze jest zapobieganie powstawaniu tych dolegliwości. Dlatego bardzo duży nacisk powinno się kłaść na odpowiednie przygotowanie pacjenta do amputacji.

Do pierwotnej profilaktyki, wykonywanej w trakcie i tuż po zabiegu usunięcia kończyny, zaliczamy:

  • farmakoterapię z użyciem opioidów,
  • znieczulenie zewnątrzoponowe,
  • znieczulenie splotów (np. ramiennego),
  • zaopatrzenie psychologiczne,
  • wczesną mobilizację pacjenta,
  • zastosowanie protezy kończyny.

W przypadku gdy bóle fantomowe pojawią się po operacji, podstawą ich leczenia jest farmakoterapia. Jest ona stosowana tak długo, jak boli kończyna po amputacji. Najczęściej przyjmowane leki na bóle fantomowe to:

  • opioidy – w leczeniu silnego bólu,
  • kapsaicyna – w leczeniu umiarkowanego bólu kikuta,
  • kalcytonina – we wczesnych etapach rozwijania się bólów fantomowych.

Do metod chirurgicznych zaliczamy:

  • ablację uszkodzonych przy amputacji nerwów,
  • neurostymulację – polega na stymulacji ośrodkowego układu nerwowego poprzez implantowanie elektrod we wzgórzu.
Leczenie niestandardowe bólów fantomowych: terapia lustrzana bólu fantomowego – polega na tworzeniu iluzji posiadania kończyny poprzez odbijanie obrazu zdrowej części ciała w lustrze. Mózg, interpretując ten obraz jako prawdziwy, nie przesyła sygnałów bólowych w miejsce brakującej kończyny. Skuteczność tej metody w znaczącym zmniejszaniu bólów fantomowych została potwierdzona badaniami klinicznymi.
  1. Halligan P.W., Phantom limbs: The body in mind, Cognitive Neuropsychiatry, 2002 Aug;7:(3):251-269.
  2. Finn S.B., Perry B.N., Clasing J.E., Walters L.S., Jarzombek S.L., Curran S., Rouhanian M., Keszler M.S., Hussey-Andersen L.K., Weeks S.R., Pasquina P.F., Tsao J.W., A Randomized, Controlled Trial of Mirror Therapy for Upper Extremity Phantom Limb Pain in Male Amputees, Front Neurol. 2017 July 7;8:267.
  3. Graczyk M., Krajnik M., Malec-Milewska M., Ból fantomowy – wyzwanie terapeutyczne, Advances in Palliative Medicine 2010 9;1:21–28.
  4. Karl A., Birbaumer N., Lutzenberger W., Cohen L.G., Flor H., Reorganization of motor and somatosensory cortex in upper extremity amputees with phantom limb pain, J Neurosci. 2001 May 15;21(10):3609-18.
  5. Giummarra M.J., Gibson S.J., Georgiou-Karistianis N., Bradshaw J.L., Central mechanisms in phantom limb perception: the past, present and future, Brain Res Rev. 2007 Apr;54(1):219-32.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Pneumokoki – czym są i jakie choroby wywołują? Jak chronić się przed pneumokokami?

    Streptococcus pneumoniae (pneumokoki, dwoinki zapalenia płuc) to bakterie, które osiedlają się w nosie oraz gardle i powodują groźne choroby. Zakażenia pneumokokowe dotyczą głównie małych dzieci oraz seniorów. Wśród grup ryzyka wymienia się również osoby z zaburzeniami odporności oraz osoby cierpiące na choroby przewlekłe. W jaki sposób można zarazić się pneumokokami? Jak się przed nimi chronić? Podpowiadamy.

  • Rozszerzone źrenice – o czym świadczą? Czy oznaczają chorobę?

    Rozszerzone źrenice na ogół kojarzone są ze stanem silnego pobudzenia – również tego wywołanego farmakologicznie. W niektórych przypadkach mogą być jednak objawem poważnych zaburzeń zdrowotnych.

  • Żółć w żołądku – objawy, przyczyny, dieta, leczenie

    Produkcja żółci ma miejsce w wątrobie, następnie dochodzi do jej magazynowania w pęcherzyku żółciowym i wydzielenia w dużej ilości po spożyciu tłustego posiłku. Kolejno żółć transportowana jest przewodem żółciowym wspólnym do dwunastnicy, gdzie emulguje tłuszcze. Przygotowane w ten sposób lipidy są łatwiejsze do strawienia.

  • Zanik wieloukładowy (MSA) – przyczyny, objawy, diagnoza, leczenie

    21 maja 2024 roku w wieku 71 lat po kilkuletniej walce z chorobą zmarł wybitny polski kompozytor Jan A. P. Kaczmarek. Muzyk zmagał się z nieuleczalnym, postępującym schorzeniem neurodegeneracyjnym – zanikiem wieloukładowym (MSA). Choroba ta prowadzi do uszkodzenia struktur mózgu, a objawy przypominają symptomy choroby Parkinsona. Dowiedz się więcej na temat przyczyn, objawów i sposobów leczenia MSA.

  • Pompa insulinowa – wskazania, działanie, refundacja

    Pompy insulinowe umożliwiają lepszą kontrolę cukrzycy, a tym samym poprawiają jakość życia osób wymagających insulinoterapii. Te niewielkich rozmiarów urządzenia naśladują działanie trzustki i eliminują konieczność wykonywania regularnych wstrzyknięć insuliny. Wyjaśniamy, jak działają pompy insulinowe i jakim grupom pacjentów zaleca się korzystanie z nich. Opisujemy również, komu przysługują z refundacją.

  • Grypa i RSV – szczepionka, podobieństwa i różnice

    Grypa i RSV (ang. Respiratory Syncytial Virus) to dwie powszechne choroby wirusowe, które mają znaczący wpływ na zdrowie publiczne, szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Obie mogą prowadzić do poważnych powikłań, zwłaszcza u osób starszych, niemowląt oraz osób z osłabionym układem odpornościowym. W tym artykule przyjrzymy się bliżej podobieństwom i różnicom między grypą a RSV, ze szczególnym uwzględnieniem dostępnych szczepień.

  • Sensor do pomiaru cukru – monitorowanie glikemii. Działanie, refundacja systemu ciągłego CGM

    Cukrzyca jest jedną z najczęstszych chorób cywilizacyjnych, na którą w Polsce choruje ponad 3 mln osób, z czego około 25% nie jest tego świadomych. W leczeniu tego schorzenia oraz w zapobieganiu występowania powikłań narządowych niezwykle istotne jest utrzymywanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi. Dzięki nowoczesnym technologiom w postaci systemów do ciągłego monitorowania glikemii mamy szansę na lepszą kontrolę choroby, a co za tym idzie – na opóźnienie rozwoju powikłań narządowych cukrzycy. Niestety należy pamiętać, że sensory są stosunkowo drogie, a ich zakup podlega refundacji przez Narodowy Fundusz Zdrowia jedynie w konkretnych wskazaniach.

  • Refundacja dla cukrzyków – zasady refundacji w diabetologii

    Od stycznia 2024 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia, wprowadzające w życie zmiany w refundacji wyrobów medycznych przeznaczonych dla pacjentów chorujących na cukrzycę. Wyjaśniamy zasady odpłatności systemów do ciągłego monitorowania glikemii, pomp insulinowych, pojemników na insulinę oraz zestawów infuzyjnych.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij